Jump to content

Protein (mai gina jiki)

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.
Protein (mai gina jiki)
group or class of proteins (en) Fassara da nutrient group (en) Fassara
Bayanai
Ƙaramin ɓangare na protein (en) Fassara da nutrient (en) Fassara
Amino acids sune abubuwan gina jiki masu mahimmanci. Suna cikin kowane tantanin halitta, suna kuma precursors ga nucleic acid, co-enzymes, hormones, maganin rigakafi, gyare-gyare da sauran kwayoyin da ke da muhimmanci ga rayuwa.

Protein sune muhimman abubuwan gina jiki ga Jikin mutum.[1][2][3] Suna ɗaya daga cikin ƙwayoyin jiki kuma suna aiki a matsayin Tushen mai fetur.[1] A matsayin man fetur, sunadarai suna da irin wannan ƙarfin makamashi kamar carbohydrates: 17 kJ (4 kcal) a kowace gram. Halin da ke bayyana furotin daga ra'ayi mai gina jiki shine abun da ke cikin Amino acid. [1]

Protein sune sarƙoƙi na polymer da aka yi da amino acid da aka haɗa da haɗin peptide.[1] A lokacin narkewar ɗan adam, sunadarai suna raguwa a ciki ciki zuwa ƙananan sarƙoƙi na polypeptide ta hanyar ayyukan hydrochloric acid da protease.[1] Wannan yana da mahimmanci ga shawo kan mahimman amino acid waɗanda jiki ba zai iya haɗawa da su ba.[2][4]

Akwai amino acid guda tara da mutane dole ne su samu daga abincin su don hana Rashin abinci mai gina jiki da kuma haifar da mutuwa. Su ne Alanin" id="mwUQ" rel="mw:WikiLink" title="Phenylalanine">phenylalanine, valine, threonine, tryptophan, methionine, leucine, isoleucine, lysine, da histidine.[5] An yi muhawara game da ko akwai amino acid guda takwas ko tara. Yarjejeniyar tana da alama ta dogara ga tara tun lokacin da ba a haɗa histidine a cikin manya ba.[6] Akwai amino acid guda biyar da jikin mutum zai iya hadawa: alanine, aspartic acid, asparagine, Glutamic acid da serine. Akwai amino acid guda shida masu mahimmanci waɗanda za a iya iyakance kira a ƙarƙashin yanayin pathophysiological na musamman, kamar rashin haihuwa a cikin jariri ko mutane da ke cikin matsanancin damuwa: arginine, cysteine, glycine, glutamine, proline da tyrosine.[7] Tushen abinci na furotin sun haɗa da hatsi, legumes, kwayoyi, tsaba, nama, kayan madara, kifi, da ƙwai.[2]

Bayan ruwa, sunadarai suna da yawa a cikin kwayar halitta fiye da kowane nau'in kwayar halitta.[1] Protein yana cikin kowane tantanin halitta, kuma wani bangare ne na kowane jiki da kwayar halitta, gami da gashi, fata, jini, da ƙashi.[1] Protein yana da yawa musamman a cikin tsoka. Ana gina manzanni na sel (hormones) da kwayoyin sufuri daga sunadarai, gami da enzymes da antibodies, kamar yadda sassan membrane na sel, kamar glycoproteins, G sunadarai da Tashoshin ion.[1] Nau'ikan amino acid da jerin su suna ƙayyade tsarin 3-dimensional na musamman da aikin furotin.[1]

Amino acid da aka samu ta hanyar furotin catabolism kuma yana ba da damar biosynthesis na kwayoyin da ba na furotin ba waɗanda ke da mahimmanci ga rayuwa, kamar nucleotides, wasu Neurotransmitters, da heme.[3][1][8]

Protein milkshakes, wanda aka yi daga furotin foda (tsakiya) da madara (hagu), kayan haɓaka jiki ne na yau da kullun

Protein yana faruwa a cikin abinci iri-iri.[9][10] A duk duniya, abinci na furotin na shuke-shuke yana ba da gudummawa sama da kashi 60% na samar da furotin ga kowane mutum. A Arewacin Amurka, abincin da aka samo daga dabbobi yana ba da gudummawa kusan kashi 70% na tushen furotin.[10] Insects ne tushen furotin a da yawa sassa na duniya.[11] A wasu sassan Afirka, har zuwa 50% na furotin na abinci ya samo asali ne daga kwari.[11] An kiyasta cewa fiye da mutane biliyan 2 suna cin kwari a kowace rana.[12]

Furotin foda - kamar casein, whey, kwai, shinkafa, soya da garin cricket - ana sarrafa su kuma ana yin su tushen furotin.[13] Mutanen da ke cin abinci mai daidaituwa ba sa buƙatar ƙarin furotin.[2][14]

Teburin da ke ƙasa yana gabatar da Ƙungiyoyin abinci a matsayin tushen furotin.

  1. 1.00 1.01 1.02 1.03 1.04 1.05 1.06 1.07 1.08 1.09 "What are proteins and what do they do?". MedlinePlus, National Library of Medicine, US National Institutes of Health. 26 March 2021. Retrieved 31 March 2025.
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 "Protein in diet". MedlinePlus, National Library of Medicine, US National Institutes of Health. 23 April 2023. Retrieved 31 March 2025.
  3. 3.0 3.1 Hermann, Janice R. (April 2021). "Protein and the Body" (PDF). Oklahoma Cooperative Extension Service, Division of Agricultural Sciences and Natural Resources, Oklahoma State University: T–3163–1 – T–3163–4. Archived from the original (PDF) on 2019-11-23. Retrieved 2025-10-21.
  4. Genton L, Melzer K, Pichard C (August 2010). "Energy and macronutrient requirements for physical fitness in exercising subjects". Clinical Nutrition. 29 (4): 413–23. doi:10.1016/j.clnu.2010.02.002. PMID 20189694.
  5. Young VR (August 1994). "Adult amino acid requirements: the case for a major revision in current recommendations" (PDF). The Journal of Nutrition. 124 (8 Suppl): 1517S–1523S. doi:10.1093/jn/124.suppl_8.1517S. PMID 8064412.
  6. Kopple JD, Swendseid ME (May 1975). "Evidence that histidine is an essential amino acid in normal and chronically uremic man". The Journal of Clinical Investigation. 55 (5): 881–91. doi:10.1172/jci108016. PMC 301830. PMID 1123426.
  7. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named DRIProteinChpt
  8. Chandel, Navdeep S. (2021). "Amino Acid Metabolism". Cold Spring Harbor Perspectives in Biology. 13 (4). doi:10.1101/cshperspect.a040584. PMC 8015690 Check |pmc= value (help). PMID 33795250 Check |pmid= value (help). Retrieved March 31, 2025.
  9. vanc. Missing or empty |title= (help)
  10. 10.0 10.1 Young VR, Pellett PL (May 1994). "Plant proteins in relation to human protein and amino acid nutrition" (PDF). The American Journal of Clinical Nutrition. 59 (5 Suppl): 1203S–1212S. doi:10.1093/ajcn/59.5.1203s. PMID 8172124.
  11. 11.0 11.1 Dobermann, D. (November 2017). "Opportunities and hurdles of edible insects for food and feed". Nutrition Bulletin. John Wiley & Sons, Inc. 42 (4): 293–308. doi:10.1111/nbu.12291.
  12. Pap, Fundacja. "More than 2 billion people worldwide eat insects every day". ScienceInPoland.pap.pl. Republic of Poland Ministry of Science and Higher Education. Retrieved 26 February 2020.
  13. Lemon PW (June 1995). "Do athletes need more dietary protein and amino acids?". International Journal of Sport Nutrition. 5 Suppl: S39-61. doi:10.1123/ijsn.5.s1.s39. PMID 7550257.
  14. Young VR, Pellett PL (May 1994). "Plant proteins in relation to human protein and amino acid nutrition" (PDF). The American Journal of Clinical Nutrition. 59 (5 Suppl): 1203S–1212S. doi:10.1093/ajcn/59.5.1203s. PMID 8172124.