Rashin ci gaba

Rashin ci gaba
type of disease (en)
Bayanai
Ƙaramin ɓangare na	neurological disorder (en) da Nakasa

Rashin ci gaba wani rukuni ne daban-daban na yanayin da ba shi da tsanani, wanda ya haɗa da raunin tunani ko na jiki wanda ya taso kafin balaga. Rashin ci gaba yana haifar da mutane da ke zaune tare da su matsaloli da yawa a wasu fannoni na rayuwa, musamman a cikin "harshe, motsi, ilmantarwa, taimakon kai, da rayuwa mai zaman kanta". Ana iya gano nakasa ta ci gaba da wuri kuma ta ci gaba a duk tsawon rayuwar mutum. Rashin ci gaba wanda ke shafar dukkan bangarorin ci gaban yaro wani lokacin ana kiransa jinkirin ci gaban duniya.

InMafi yawan nakasa na ci gaba sune:

• Rashin motsi, da matsalolin ilmantarwa kamar dyslexia, Ciwon Tourette, dyspraxia, dysgraphia, dyscalculia, da rikicewar ilmantarwa.
• Rashin rikice-rikice na Autism (ASD, tsohon laima na PDD wanda ke rufe cutar Asperger da Autism na gargajiya) yana haifar da matsaloli a cikin sadarwa ta zamantakewa da kuma halayen maimaitawa da abubuwan da ke hanawa. ASD yana shafar magana, fahimtar yaren jiki da hulɗar zamantakewa, da kuma haifar da wahala wajen fahimtar wasu alamun zamantakewa (kamar sarcasm da ji). ASD kuma yana haifar da halayen maimaitawa da aka sani da motsawa, sau da yawa sakamakon hyper- ko hypo-sensitivity ga shigarwar ji.
• Down syndrome wani yanayi ne na kwayar halitta wanda aka haifi mutane tare da ƙarin kwafin chromosome 21. Wannan ƙarin kwafin yana shafar ci gaban jiki da kwakwalwa, yana haifar da raunin jiki da tunani ga mutum.
• Cutar X mai rauni, mafi yawanci tsakanin maza, ana zaton tana haifar da autism da nakasa ta hankali.
• Cututtukan ƙwayoyin barasa na tayin rukuni ne na yanayin da aka haifar kafin haihuwa wanda zai iya faruwa a cikin mutumin da mahaifiyarsa ta sha barasa yayin daukar ciki.
• Cerebral palsy rukuni ne na cututtukan da ke shafar ikon mutum na motsawa da kiyaye daidaituwa da matsayi. Su ne mafi yawan nakasa a cikin yara.
• An bayyana nakasa ta hankali kamar yadda aka tantance don samun IQ a ƙasa da 70, tare da iyakoki a cikin aiki na daidaitawa da farawa kafin shekaru 18.
• Rashin kulawa (ADHD) cuta ce ta ci gaban jijiyoyi da ke nuna rashin aiki na zartarwa. Yana tsoma baki tare da hankali, kame kai, tsarin motsin rai - mahimman fannoni na kulawar fahimta.

Dalilan da suka haifar

Abubuwan da ke haifar da nakasa na ci gaba sun bambanta kuma ba a san su ba a yawancin lokuta. Ko da a lokuta na sanannun etiology, layin tsakanin "saboda" da "sakamako" ba koyaushe yake bayyane ba ne, yana haifar da wahala a rarraba abubuwan da suka haifar.

Abubuwan kwayoyin halitta sun daɗe suna da alaƙa da haifar da nakasa ta ci gaba. Wadannan yanayi kuma an yi imanin suna da babban bangare na muhalli, kuma an yi muhawara game da gudummawar dangi na yanayi da kulawa shekaru da yawa. An san haihuwa kafin haihuwa a matsayin mai tsinkaya ga yiwuwar nakasa ta ci gaba daga baya a ƙuruciya, wanda ke rikitar da batun yanayi da haɓaka, kamar yadda