Red Fort
| Red Fort | |
|---|---|
| लाल क़िला | |
| Wuri | |
| Ƙasa | Indiya |
| Union territory of India (en) | National Capital Territory of Delhi (en) |
| Division of Delhi (en) | Delhi division (en) |
| District of India (en) | Old Delhi district (en) |
| Tehsil of Delhi (en) | Chandni Chowk tehsil (en) |
| Coordinates | 28°39′21″N 77°14′25″E / 28.6558°N 77.2403°E |
![]() | |
| History and use | |
| Opening | 1648 |
| Ƙaddamarwa | 6 ga Afirilu, 1648 |
| Shugaba | Shah Jahan |
| Amfani | fortification (en) |
| Karatun gine-gine | |
| Material(s) | sandstone (en) |
| Tsawo | 33 m |
| Yawan fili | 49.1815 ha |
| Muhimman Guraren Tarihi na Duniya | |
| Criterion | (ii) (en) |
| Reference | 231rev |
| Region[upper-roman 1] | Asia and Oceania |
| Registration | 2007 (XXXI. ) |
| Parts | moat (en) |
| Offical website | |
| |
Red Fort (Lal Qila a cikin Hindi; furcin Hindi: wani sansanin Mughal ne na tarihi wanda ke cikin yankin Delhi" Tsohon Delhi na Delhi, Indiya. A matsayin babban wurin zama na Sarakunan Mughal, Sarkin sarakuna Shah Jahan ne ya ba da umurni a ranar 12 ga watan Mayu 1639; an gina sansanin ne bayan shawarar da ya yanke na canza babban birnin Mughal daga Agra zuwa Delhi. Asalin an yi masa ado da ja da fari, an sanya ƙirar sansanin ga Ustad Ahmad Lahori, masanin Taj Mahal. hiRed Fort sanannen misali ne na gine-ginen Mughal daga mulkin Shah Jahan, wanda ya haɗu da tsarin gine-ginan Farisa da Indiya.
A lokacin Nadir Shah's invasion of India">mamayewa Nadir Shah na Daular Afsharid a cikin 1739, an kwace sansanin kuma an kwace kayan aikinsa da kayan ado. Bayan tawaye na Indiya na 1857, yawancin gine-ginen marmara sun rushe su ta hanyar Burtaniya, kodayake ganuwar tsaro ta kasance ba ta lalace ba. Daga baya aka sake amfani da sansanin a matsayin sansanin soja.
A ranar 15 ga watan Agustan shekara ta 1947, Firayim Minista na farko na Indiya, Jawaharlal Nehru, ya ɗaga tutar Indiya sama da Lahori Gate, babban ƙofar Red Fort. Tun daga wannan lokacin, Firayim Minista na Indiya ya ɗaga launi na kasa a babban ƙofar kowace shekara a Ranar Independence, sannan ya ba da adireshin watsa shirye-shiryen ƙasa daga ganuwarsa.
Red Fort, a matsayin wani ɓangare na Red Fort Complex, an amince da shi a matsayin Gidan Tarihin Duniya na UNESCO a cikin 2007. [1][2]
Magana
[gyara sashe | gyara masomin]Sunan Red Fort fassarar Hindu Hindi-language text" typeof="mw:Transclusion">Lāl Qila ne (Hindi), [3] wanda aka samo daga ganuwar jan dutse na sansanin.[4] Lal yana nufin "ja" a cikin Hindi, yayin da Qila ya fito ne daga Larabci, ma'ana "garkuwa".Asalin da aka sani da "Fort mai albarka" (Qila-i-Mubārak), ya zama gidan zama na dangin sarki. Ana amfani da kalmar Lāl Qila don nuna Agra Fort.
Tarihi
[gyara sashe | gyara masomin]Mughal
[gyara sashe | gyara masomin]Sarkin sarakuna Shah Jahan ya ba da umurni a gina Red Fort a ranar 12 ga watan Mayu 1638, bayan shawarar da ya yanke na canza babban birninsa daga Agra zuwa Delhi. Tsarin Red Fort an danganta shi ne ga masanin gine-gine Ustad Ahmad Lahori, wanda aka sani da aikinsa a kan Taj Mahal . [5][6] Yana ratsa Kogin Yamuna, wanda ya taɓa ciyar da ramukan da ke kewaye da mafi yawan ganuwar.[7] Ginin ya fara ne a cikin Watan Musulunci mai tsarki na Muharram, a ranar 13 ga Mayu 1638. [8]: 01 Shah Jahan ne ke kula da shi, an kammala shi a ranar 6 ga Afrilu 1648. [9][10] Da farko an yi wa sansanin ado da ja da fari. Ba kamar sauran sansanonin Mughal ba, ganuwar iyakar Red Fort ba ta da daidaituwa don ƙunshe da kuma haɗa tsohuwar Salimgarh Fort.[8] Gidan sarauta ya zama cibiyar Shahjahanabad, garin da yanzu ake kira Tsohon Delhi. Wanda ya gaji Shah Jahan, Sarkin sarakuna Aurangzeb, ya inganta Red Fort ta hanyar ƙara Moti Masjid (Masallacin Pearl) zuwa wuraren zaman kansu na sarki. Ya kuma gina barbicans a gaban manyan ƙofofi biyu don ƙirƙirar hanyar da ta fi dacewa zuwa fadar.[8]
Maratha
[gyara sashe | gyara masomin]Bayan mutuwar Sarkin sarakuna Aurangzeb, tsarin gudanarwa da na kasafin kudi na daular Mughal ya sami raguwa, wanda ya haifar da lalacewar fadar a cikin karni na 18. A shekara ta 1712, an naɗa Jahandar Shah Sarkin Mughal . A cikin shekara guda da ya fara mulkinsa, an kashe Shah kuma Farrukhsiyar ya maye gurbinsa. A cikin 1739, Sarkin sarakuna na Farisa Nadir Shah ya kayar da sojojin Mughal, duk da ƙarfinsa na kusan sojoji 200,000.[11] Bayan nasararsa, ya kwace Red Fort, ya kwafe dukiyarsa, gami da almara mai suna Peacock Throne. Bayan watanni uku, Nadir Shah ya koma Farisa. Harin da ya yi ya bar birnin ya lalace sosai, kuma Daular Mughal, a ƙarƙashin mulkin Mughal na gaba Muhammad Shah, ya raunana sosai.[8] Rashin ƙarfi na cikin gida na Mughal Empire ya rage Mughals zuwa sarakunan Delhi. Yarjejeniyar da aka sanya hannu a 1752 ta kafa Marathas a matsayin masu kare kursiyin a Delhi. Nasarar Maratha ta 1758 a kan 'yan Afghanistan a Sirhind, sannan aka ci su a Panipat, ya sa su shiga rikici tare da Ahmad Shah Durrani.
A cikin shekara ta 1760, Marathas sun cire kuma sun narkar da rufin azurfa na Diwan-i-Khas don tara kudade don kare Delhi daga sojojin Ahmed Shah Durrani . A shekara ta 1761, bayan da Marathas suka rasa yaƙin na uku na Panipat, Durrani ya kai hari Delhi. Shekaru goma bayan haka, Marathas, suna aiki a kan umarnin Sarkin sarakuna Shah Alam II, sun sake kwace Delhi daga Rohilla Afghans. Mahadaji Shinde, kwamandan Sojojin Maratha, ya mayar da Shah Alam II ga kursiyin.
A shekara ta 1764, mai mulkin Jat na Bharatpur, Maharaja Jawahar Singh, ya kai hari Delhi, kuma daga ƙarshe ya kama Red Fort na Delhi a ranar 5 ga Fabrairu 1765. Kwanaki biyu bayan haka, bayan da suka karɓi haraji daga Mughals, Jats sun janye sojojin su daga Red Fort, suka kwace kursiyin Mughal. Kursiyin yanzu yana ƙawata fadar a Deeg, yana aiki a matsayin tarihin tarihi. Ƙofofin sansanin suna Ginin Lohagarh Fort na Bharatpur .
A shekara ta 1783, Sikh Misls karkashin jagorancin Jassa Singh Ahluwalia, Jassa Singh Ramgarhia, da Baghel Singh sun ci Delhi da Red Fort. Tare da dakarun da suka hada da sojoji 40,000, sun kwace yankin daga Awadh zuwa Jodhpur. Bayan tattaunawar, sojojin Sikh sun amince da janyewa daga Delhi kuma su sake dawo da Sarkin Mughal Shah Alam II. A matsayin yanayin koma baya, Jats sun tsara gina gurdwaras Sikh guda bakwai a Delhi, gami da Gurudwara Sis Ganj Sahib a Chandni Chowk .
A shekara ta 1788, jikan Najib ad-Dawlah, Rohilla, Ghulam Kadir, ya sace Delhi kuma ya kashe mata 'yan gidan sarauta na Mughal. Ya kuma ɗaure Sarkin sarakuna Shah Alam II. Bayan ya koyi wannan, Mahadaji Shinde ya aika da mutanensa don su 'yantar da Shah Alam kuma su bi Kadir, wanda ke ɓoye a Ghosgad a Rohilkhand. Daga karshe aka kama Kadir kuma aka fille kansa. A sakamakon wannan, an ba da izinin rataye tutar Maratha daga Red Fort har zuwa 1803.
Manazarta
[gyara sashe | gyara masomin]

- ↑ "Red Fort Complex". World Heritage List. UNESCO World Heritage Centre. Archived from the original on 3 August 2009. Retrieved 15 November 2009.
- ↑ "Red Fort was designated a UNESCO World Heritage Site in 2007". Lonely Planet. Archived from the original on 29 April 2012. Retrieved 4 August 2012.
- ↑ "qila | Meaning of qila in English by Shabdkosh English Hindi Dictionary". Shabdkosh Dictionary. Archived from the original on 11 November 2013. Retrieved 2 June 2018.
- ↑ "qila | Definition of qila in English by Oxford Dictionaries". Oxford Dictionaries | English. Archived from the original on 3 April 2018. Retrieved 3 April 2018.
- ↑ "Ustad Ahmad – oi". oxfordindex.oup.com. Retrieved 8 December 2019.[dead link]
- ↑ "Building the Taj – who designed the Taj Mahal". PBS. Archived from the original on 18 February 2014. Retrieved 13 August 2013.
- ↑ "Red Fort lies along the River Yamuna". Archived from the original on 14 August 2012. Retrieved 4 August 2012.
- 1 2 3 4 "Comprehensive Conservation Management Plan for Red Fort, Delhi" (PDF). Archaeological Survey of India. March 2009. Archived (PDF) from the original on 8 May 2012. Retrieved 14 August 2012.
- ↑ Elliot, H. M. (Henry Miers) (26 September 1875). "Shah Jahan". [Lahore : Sh. Mubarak Ali. Retrieved 26 September 2020 – via Internet Archive.
- ↑ "List of Muhammadan and Hindu monuments vol.1". 1916. Retrieved 4 March 2020.
- ↑ "Battle of Karnal". Encyclopedia Britannica. Retrieved 24 May 2021.
