Rubutun Bamum

Rubutun Bamum
Type	constructed writing system (en)
Parent systems	Rubutun Bamum
Direction	Samfuri:ISO 15924 direction
ISO 15924	Bamu, 435
Unicode alias	Samfuri:ISO 15924 alias

jerin juyin halitta ne na rubutun shida da Ibrahim Njoya, Sarkin Bamum (yanzu yammacin Kamaru) ya kirkira don yaren Bamum. Sun kasance sanannun don samo asali daga tsarin hoto zuwa rabin syllabary a cikin sararin shekaru goma sha huɗu, daga 1896 zuwa 1910. An jefa nau'in Bamum a cikin 1918, amma rubutun ya ɓace a kusa da 1931. An fara aikin ne a kusa da 2007 don farfado da rubutun Bamum.

Ana amfani da rubutun Bamum don rubuta Harshen Shümom, wanda Njoya ya kirkira.

A cikin tsari na farko, rubutun Bamum taimako ne na hoto (rubuce-rubuce) na haruffa 500 zuwa 600. Yayin da Njoya ya sake fasalin rubutun, ya gabatar da Alamomi (alama ta kalma). Sashe na shida, wanda aka kammala a 1910, syllabary ne tare da haruffa 80. Ana kuma kiranta a-ka-u-ku bayan haruffa huɗu na farko. Fassarar da ake amfani da ita a shekara ta 1906 ana kiranta mbima .

An kara inganta rubutun a 1918, lokacin da Njoya ya sami nau'ikan jan ƙarfe don bugawa. Rubutun ya ɓace a cikin 1931 tare da gudun hijira na Njoya zuwa Yaoundé, Kamaru .

A halin yanzu, rubutun Bamum ba shi da amfani mai mahimmanci. Koyaya, Bamum Scripts and Archives Project yana ƙoƙarin sabuntawa da farfado da rubutun. An kafa aikin ne a tsohuwar babban birnin Bamum na Foumban .

Hanyar farko ta rubutun Bamum, wanda ake kira Lewa ("littafi"), an haɓaka shi a cikin 1896-1897. Ya ƙunshi hotuna 465 (511 bisa ga wasu tushe) da haruffa 10 don lambobi 1-10. Jagoran rubuce-rubuce na iya zama daga sama zuwa ƙasa, daga hagu zuwa dama, ko daga ƙasa zuwa sama. (An kauce wa dama zuwa hagu saboda wannan shine jagorancin rubutun Larabci da maƙwabtan Hausa ke amfani da shi.)

Mataki na B

Tsarin na biyu, wanda ake kira Mbima ("haɗe"), an haɓaka shi a cikin 1899-1900. Ya kasance sauƙaƙe na farko; Njoya ya watsar da haruffa 72 amma ya kara sabbin 45. Hanyar rubuce-rubuce ta kasance daga hagu zuwa dama a cikin wannan da duk matakan da suka biyo baya.

Mataki na C

Tsarin na uku, wanda ake kira Nyi Nyi Nfa' bayan haruffa uku na farko, an haɓaka shi a kusa da 1902. Wannan sauƙaƙe ya bar haruffa 56, ya bar lambobi 371 da 10. Njoya ya yi amfani da wannan tsarin don rubuta Tarihin Jama'ar Bamun da kuma rubuce-rubuce tare da mahaifiyarsa.

Mataki na D

Tsarin na huɗu, wanda ake kira Rii Nyi Nsha Mfw' bayan haruffa huɗu na farko, an haɓaka shi a kusa da 1907-1908. Yana da haruffa 285 da lambobi 10 kuma yana da ƙarin sauƙaƙe na sigar da ta gabata.

Bayyanawa

Bamum syllabary, ƙananan diacritics, digraphs, da nʒɛmli