Stella Chiweshe
|
| |
| Rayuwa | |
| Haihuwa | Rhodesia, 8 ga Yuli, 1946 |
| ƙasa | Zimbabwe |
| Mazauni | Jamus |
| Mutuwa | Harare, 20 ga Janairu, 2023 |
| Karatu | |
| Harsuna | Turanci |
| Sana'a | |
| Sana'a | mawaƙi da mawaƙi |
| Kayan kida | murya |
| IMDb | nm1515643 |
| stellachiweshe.com | |
Stella Chiweshe (kuma Stella Rambisai Chiweshe, Stella Rambisai Chiweshe Nekati, Mbuya Stella Chiweshe, ko Stella Nekati Chiweshe ; 8 Yuli 1946 - 20 Janairu 2023) mawaƙiyar Zimbabwe ce. An san ta a duniya saboda rera waƙa da wasan mbira dzavadzimu, kayan gargajiya na mutanen Shona na Zimbabwe. Ta kasance daya daga cikin 'yan wasan mata, kuma ta koyi wasa daga 1966 zuwa 1969, lokacin da wasu matan ba su yi ba. [1]
Tarihin Rayuwa
[gyara sashe | gyara masomin]An haifi Chiweshe a ranar 8 ga Yuli 1946 a kauyen Mujumi da ke Mhondoro.[2][3][4] Ta koyi yin wasan mbira daga 1966 zuwa 1969, a lokacin da aka yi watsi da zamantakewar al'umma a kan mata masu wasa da kayan aiki,[5] da kuma haramcin Birtaniya na mulkin mallaka game da ayyukan al'adu.[6] Kawun nata ne ya koyar da ita, bayan malamai da dama sun ki yarda da ita.[7] A wannan lokacin Chiweshe ya kuma yi bukukuwan ibada na Shona da aka haramta.
A cikin shekarun 1970s wakokinta sun goyi bayan yancin kishin kasa da na mata. Aikinta na mai yin rikodi ya fara ne a cikin 1974 tare da fitar da waƙar 'Kasahwa' (Teal Records). [8] [9] A shekarar 1981 ta shiga kamfanin rawa na kasar Zimbabwe, inda ta yi wasan mbira, kuma ta zagaya da su kasashen duniya. [8] A cikin shekarun 1980, don ci gaba da farfado da kiɗan mbira, Chiweshe ta ƙara haɓaka mbira kuma ta gabatar da kayan aikin lantarki ga ƙungiyar tallafi. A 1985 ta kafa ƙungiyarta ta farko The Earthquake . [10] A cikin 1988 Chiweshe ya rubuta waƙoƙin ƴancin yanci guda biyu, 'Chimurenga' da 'NeHondo' . Ta kuma taimaka wajen kafa kungiyar mawakan Zimbabwe . [8] A wannan lokacin ta kuma taka rawar gani a cikin fim din Ambuya Nehanda, wanda ya nuna rayuwar Mbuya Nehanda, jagoran adawa da mulkin mallaka. [7]
Chiweshe ya yi sau da yawa a Jamus kuma ya halarci bikin WOMAD (1994 a Amurka, 1995 a Australia, da 2006 a Spain). A 2004 ta zagaya Ingila tare da 'yarta. [11] An san ta don kasancewarta na ruhaniya a kan mataki, da kuma yawan shan snuff yayin wasan kwaikwayo. [10]
Chiweshe ya mutu sakamakon ciwon daji na kwakwalwa a ranar 20 ga Janairu 2023, yana da shekaru 76. [2] Mijinta Peter Reich, Bajamushe ne. [11] Ta kuma zauna a Jamus tsawon shekaru. [12] 'Yarta ita ce 'yar wasan mbira Virginia Mukwesha, wanda Chiweshe ya horar da shi tun yana karami.
A ranar 21 ga Janairu, 2023 gwamnatin Zimbabwe ta ba da tallafin kudi don jana'izar ta. [13]
Kyauta
[gyara sashe | gyara masomin]- Kyautar Waƙar Billboard (1993) [8]
- Kyautar Jubilee Azurfa na Kiɗa na Zimbabwe - Mafi kyawun Gudunmawar Mace ga Masana'antar Kiɗa na Shekaru 25 da suka gabata (2005) [9]
- Kyaututtukan Jubilee na Waƙar Zimbabwe - Mafi kyawun Mawaƙin Mbira na Shekaru 25 da suka gabata (2005) [9]
- Kyautar Kyautar Fasaha ta Ƙasa (2006) [2]
- Kyautar Kyautar Kyauta ta Kasa (2020) [2]
- Kyautar Kyautar Ƙwararrun Ƙwararru ta Ƙasa (2021) [2]
Gado
[gyara sashe | gyara masomin]Ana daukar Chiweshe a matsayin mawaƙin Zimbabwe wanda ya taka rawar gani, ba don ƙwarewarta kawai ba, amma don hanyar mata 'yan wasan mbira da ta ƙirƙira. Haka kuma an sha sha'awar ta game da ɗan adam a cikin waƙar ta.
A lokacin aikinta Chiweshe ta sha suka daga wasu saboda hada wakoki masu tsarki da na kasuwanci. Yawancin masu fasaha ne suka misalta aikinta, ciki har da The New Vets, wata ƙungiyar rap ta Zimbabwe, wacce ta yi kamfen ɗin sake fasalin ƙasa ta hanyar amfani da waƙar Chiweshe.
Chiweshe ya fito a cikin aikin Panashe Chigumadzi na 2018 Waɗannan ƙasusuwan za su sake tashi.
Waƙoƙi
[gyara sashe | gyara masomin]- Ambuya? (1987, sake fitowa 2021)
- Ndizvozvo (Piranha, 1988) [14]
- Chisi (1989) [14]
- Kumusha (1990) [14]
- Shungu (1994) [10]
- Itacen warkarwa: Mafi kyawun Stella Chiweshe (1998)
- Magana Mbiri: Ruhohin 'Yanci (2002) [15] [16]
- Dubawa Biyu (2006) [17]
- Ndondopetera (2007) [18] [14]
- Chakandiwana - Stella Chiweshe & Michele Longo" (2014) [19]
- Kasahwa: First Singles (2018) [20]
Mai fasaha mai ba da gudummawa
- Jagoran Jagora ga Kiɗa na Zimbabwe ( Cibiyar Kiɗa ta Duniya, 1996) [21]
Magana
[gyara sashe | gyara masomin]- ↑ "Stella Chiweshe obituary". the Guardian (in Turanci). 2023-01-30. Retrieved 2023-02-02.
- 1 2 3 4 5 Zimbabwe, New (20 January 2023). "Updated: Mbuya Stella Chiweshe dies". NewZimbabwe.com (in Turanci). Retrieved 21 January 2023.
- ↑ Salawu, Abiodun; Fadipe, Israel A. (31 May 2022). Indigenous African Popular Music, Volume 1: Prophets and Philosophers (in Turanci). Springer Nature. p. 379. ISBN 978-3-030-97884-6.
- ↑ Mangena, Fainos; Muwati, Itai (8 February 2016). Sounds of Life: Music, Identity and Politics in Zimbabwe (in Turanci). Cambridge Scholars Publishing. p. 71. ISBN 978-1-4438-8856-1.
- ↑ Chitando, Ezra (1 April 2016). African Traditions in the Study of Religion in Africa: Emerging Trends, Indigenous Spirituality and the Interface with other World Religions (in Turanci). Routledge. ISBN 978-1-317-18420-1.
- ↑ Offenhäußer, Dieter, Walther Ch Zimmerli, and Marie-Theres Albert. "World heritage and cultural diversity." UNESCO. 12 (2010): 05–13.
- 1 2 Hickson, Jim. "Stella Chiweshe: "I ignored men, I ignored women, I ignored the government, I ignored the church, because I wanted to survive. That's how I started to play", she was influenced by the emerging feminist attitudes of the time that purported that women were not allowed to play mbira music. Shona tradition is littered with history of female heroines & other playing mbira during bird's and pungwes". Songlines (in Turanci). Retrieved 21 January 2023.
- 1 2 3 4 Carl, Florian (2004). "Review of Talking Mbira: Spirits of Liberation". The World of Music. 46 (2): 195–197. ISSN 0043-8774. JSTOR 41699581.
- 1 2 3 "Celebrating International Women's Day | Celebrating Being Zimbabwean" (in Turanci). 16 March 2017. Retrieved 21 January 2023.
- 1 2 3 Jones, Claire (1 June 2008). "Shona Women Mbira Players: Gender, Tradition and Nation in Zimbabwe". Ethnomusicology Forum. 17 (1): 125–149. doi:10.1080/17411910801972982. ISSN 1741-1912. S2CID 143721457.
- 1 2 Herald, The. "Mbuya Stella Chiweshe dies". The Herald (in Turanci). Retrieved 21 January 2023.
- ↑ "Zimbabwe Mbira Legend Mbuya Stella Chiweshe Dies | the Zambian Observer". 21 January 2023.
- ↑ Herald, The. "Govt grants state-assisted funeral to Mbuya Stella Chiweshe". The Herald (in Turanci). Archived from the original on 21 January 2023. Retrieved 21 January 2023.
- 1 2 3 4 Romero, Angel (6 December 2017). "Artist profiles: Stella Chiweshe | World Music Central" (in Turanci). Archived from the original on 22 January 2023. Retrieved 22 January 2023.
- ↑ Margasak, Peter (30 January 2003). "Stella Chiweshe". Chicago Reader (in Turanci). Retrieved 22 January 2023.
- ↑ "Zimbabwean Albums – The Essential 10". Songlines (in Turanci). Retrieved 22 January 2023.
- ↑ "Stella Chiweshe – Double Check". rootsworld.com. Retrieved 22 January 2023.
- ↑ Berlin, Digital in (2 April 2017). "Stella Chiweshe". Digital in Berlin (in Turanci). Retrieved 22 January 2023.
- ↑ "Stella Chiweshe". Music in Africa (in Turanci). 3 July 2015. Retrieved 22 January 2023.
- ↑ Dalton, Stephen (11 October 2018). "Stella Chiweshe – Kasahwa: Early Singles". UNCUT (in Turanci). Retrieved 22 January 2023.
- ↑ McKinney, Raymond. "The Rough Guide to the Music of Zimbabwe". AllMusic. Retrieved 30 December 2013.
Hanyoyin haɗi na waje
[gyara sashe | gyara masomin]- Official website

- Stella Chiweshe at AllMusic

- Stella Chiweshe discography at Discogs
- Stella Chiweshe on IMDb

- Lengthy feature about Stella Chiweshe at Fly
- "Stella Chiweshe: Seeking the sound of liberation"—interview by Jennifer Byrne, from RootsWorld
Saurara
[gyara sashe | gyara masomin]- Stella Chiweshe, Live in Studio 4A from National Public Rediyo 's Edition Edition, Lahadi 19 Oktoba 2003