Tafiyar Atlantik ta magajin Mansa Musa
| |||
| Rayuwa | |||
| Haihuwa | 13 century | ||
| ƙasa | Mali | ||
| Mutuwa | Tekun Atalanta, 14 century | ||
| Karatu | |||
| Harsuna | Harsunan Mande | ||
| Sana'a | |||
| Sana'a | mabudi da sarki | ||
| Imani | |||
| Addini | Musulunci | ||
A shekara ta 1324, a lokacin da yake zaune a birnin Alkahira a lokacin aikin hajjin sa, Mansa Musa mai mulkin daular Mali, ya shaida wa wani jami’in Masar da ya yi abota da shi cewa ya zo mulki ne a lokacin da magabacinsa ya jagoranci wata babbar runduna a kokarinsa na tsallaka Tekun Atlantika kuma bai dawo ba. Wannan labarin, wanda masanin tarihin Balarabe al-Umari ya rubuta, ya jawo sha'awa mai yawa da hasashe a matsayin yiwuwar tuntuɓar teku kafin Colombian . An danganta wannan tafiya zuwa ga Mansa Abu Bakr II, [lower-alpha 1] amma ba a taɓa samun irin wannan mansa ya yi sarauta ba. A'a, tafiyar Mansa Muhammad bn Qu ne ya yi tafiyar.
Ba a san takamaiman ranar da za a yi balaguron tafiya ba, ko da yake an fassara shi da cewa ya faru ne a cikin ko kuma jim kaɗan kafin 1312, shekarar da aka ce Musa ya zama mansa. Ba a taba samun bayyananniyar hujjar makomar tafiyar ko ma wanzuwar sa ba.
Bayanin Musa
[gyara sashe | gyara masomin]Mansa Musa ya zauna a birnin Alkahira na tsawon wata uku a shekara ta 1324 yayin da yake kan hanyarsa ta zuwa Makkah don aikin hajji. [1] Yana [2] ya yi abota da wani sarki mai suna Abu al-Hasan Ali ibn Amir Hajib wanda shi ne hakimin gundumar Alkahira Musa ya sauka a cikinsa. Daga baya Ibn Amir Hajib ya gaya wa malami al-Umari abin da ya koya game da Mali daga tattaunawarsa da Musa. A wata irin wannan zance Ibn Amir Hajib ya tambayi Musa yadda ya zama sarki, sai Musa ya amsa da cewa:
Mu na gida ne wanda ke ba da sarauta ta gado. Sarkin da ya gabace ni bai yarda cewa ba zai yiwu a gano iyakar Tekun Atlantika ba kuma ya yi fatan hakan. Don haka sai ya yi masa tanadin jiragen ruwa guda 200 cike da mutane kuma adadinsu iri daya na zinare da ruwa da abinci wanda zai kai su tsawon shekaru, sai ya ce wa mutumin da aka wakilta ya jagorance su: “Kada ka koma sai ka gama da shi, ko kuma abincinka da ruwanka suka bace. Sun tafi kuma sun dade kafin kowa ya dawo. Sai jirgi daya ya dawo, muka tambayi Captain din wane labari suka kawo. Ya ce: "Na'am ya Sarkin Musulmi, mun yi tafiya tsawon lokaci har sai da wani kogi ya bayyana a cikin teku mai tsananin gaske, nawa ne na karshen wadannan jiragen ruwa, sai da suka isa wurin ba su komo ba, ba a kuma kara ganinsu ba, kuma ba mu san me ya same su ba. Amma sultan ya kafirta shi. Sai sarkin ya shirya jiragen ruwa dubu biyu, 1,000 da kansa da mutanen da ya tafi da shi da dubu daya domin ruwa da abinci. Ya bar ni in nada shi, ya hau Tekun Atlantika tare da mutanensa. Wannan shi ne na ƙarshe da muka ga shi da dukan waɗanda suke tare da shi, don haka na zama sarki a kaina.[3]
Rubuce-rubucen Al-Umari na wannan tattaunawar shine kawai sanannen labarin wannan tafiya, saboda wasu masana tarihi na Larabawa na zamani ko al'adar baki ta Yammacin Afirka ba su ambaci shi ba.[1] Duk da haka, yiwuwar irin wannan tafiya ta dauki shi da muhimmanci daga masana tarihi da yawa.[1][4][5]
Asalin magabacin Musa
[gyara sashe | gyara masomin]Samfuri:LineageAn sami ɗan ruɗani game da ainihin mansa da ke da alhakin tafiyar. [6] Littafin Al-Umari na lissafin Musa bai ambaci sunan mansa ba, abin da ke nuni da cewa shi ne magabacin Musa. [2] A cewar masanin tarihin Balarabe Ibn Khaldun, ya rubuta shekaru da yawa bayan haka, magajin Musa a matsayin mansa shi ne Muhammad ibn Qu. Don haka, masana tarihi da dama sun danganta tafiyar da Mansa Muhammad. [6] [1] [7]
Majiya da yawa suna kiran mansa da ake tambaya Abu Bakr II. [6] Sai dai shigar da Mansa Abu Bakr II cikin jerin sarakunan Mali kuskure ne da ya samo asali daga kuskuren fassarar rubutun Ibn Khaldun da masanin tarihin Turai Baron de Slane na ƙarni na 19 ya yi. [8] De Slane ya fassara Ibn Khaldun da cewa sarautar ta wuce daga Muhammad zuwa Abubakar, sannan Musa. Sai dai a nassin Larabci na asali, an ambaci Abubakar ne kawai a matsayinsa na zuriyar Musa, ba a matsayinsa na shugaba ba. Abu Bakr da ake magana a kai dan uwa ne ga Sunjata, wanda ya kafa daular Mali, kuma da alama shi kansa bai taba yin mulki ba. Wani mai suna Abubakar ya yi mulki a matsayin mansa, amma shi ne magajin Sakura, ba Musa ba. [8]
Bugu da ƙari, wasu masana tarihi sun ba da shawarar ba tare da ƙarin bayani ba cewa ya kamata a danganta wannan tafiya zuwa ga Mansa Qu, [5] [1] [9] wanda shi ne uba kuma magajin Muhammad bn Qu a cewar Ibn Khaldun. [8]
Tafsiri
[gyara sashe | gyara masomin]Ba a taɓa samun wata shaida mara gardama ta dangantakar da ke tsakanin Afirka da Amirka kafin Colombia ba. [10] Ba tare da la’akari da ko daya daga cikin jiragen na Mali ya taba isa nahiyar Amurka ba, da alama ba su taba komawa nahiyar Afirka ba, kuma babu wani sakamako na tattalin arziki na dogon lokaci da tafiyar ta haifar. [4]
Kogin da ke kan teku wanda wanda ya tsira daga balaguron farko ya kwatanta shi ne mai yiwuwa Canary Current . [5] Shigar da wannan gaskiyar a cikin labarin Musa ya nuna cewa Musa yana da ɗan sanin yanayin yanayin tekun Atlantika. Canary Current yana gudana daga Afirka ta Yamma zuwa Amurka, wanda zai sauƙaƙe tafiya daga Afirka zuwa Amurka amma ya hana shi ta wata hanya. [5]
Ivan van Sertima da mai bincike dan kasar Mali Gaoussou Diawara sun ba da shawarar cewa tafiyar ta isa Sabuwar Duniya . [11] [12] Van Sertima ya buga taƙaitaccen tarihin Columbus ɗin da Bartolomé de las Casas ya yi, bisa ga abin da manufar balaguron balaguro na uku na Columbus shine don gwada ikirari biyu na Sarki John II na Portugal cewa "an gano kwale-kwalen da suka tashi daga bakin tekun Guinea [Yammacin Afirka] kuma suka tashi zuwa yamma tare da kayayyaki" da kuma a cikin iƙirarin 'yan asalin yankin Caribbean na kudu maso yammacin ƙasarsa. kuma kudu maso gabas sun zo baƙar fata waɗanda aka yi mashinsu da ƙarfe mai suna guanín ... daga ciki aka same shi na kashi 32: 18 zinare ne, 6 azurfa, da tagulla guda 8.” [13] [14]
Duk da haka, malamai suna jayayya akan duk wani balaguron balaguron da ya isa Amurka, da kuma cewa babu isassun dalilan da za a iya ɗauka cewa an yi hulɗa tsakanin Afirka da Sabuwar Duniya a kowane lokaci a zamanin mulkin Columbia. Haslip-Viera et al. ya lura musamman cewa "ba a taɓa samun ainihin kayan tarihi na Afirka ba a cikin aikin tona kayan tarihi da aka sarrafa a cikin Sabuwar Duniya". Karl Taube, farfesa a UC Riverside ƙwararre a tarihin Mesoamerican na pre-Columbian ya rubuta a can "kawai babu wata shaida ta zahiri ta kowane hulɗar Pre-Hispanic tsakanin Tsohon Duniya da Mesoamerica kafin zuwan Mutanen Espanya a karni na sha shida".
Gado
[gyara sashe | gyara masomin]Ga dukkan alamu Mansa Musa ya dauki shirin magabata a matsayin wanda bai yi tasiri ba. [4] Babban abin da ake ganin yana ta kokarin yi wa Ibn Amir Hajib shi ne, tafiyar magabata da ya yi ta kasa ta share fagen zama sarki. [6] Haka kuma, an yi hasashen cewa, rashin samun bayanai a cikin al’adar baki game da tafiyar ya nuna cewa tafiyar mansa wani abin kunya ne na sauke nauyin da ya rataya a wuyansa. [12]
A zamanin yau, tafiyar ta zama abin sha’awa. [5] Masanin tarihin kasar Mali Gaoussou Diawara ya bayyana cewa ya kamata 'yan siyasa na zamani su kalli mansa a matsayin misali na wani mai mulki da ya kimar kimiyya da bincike kan riko da mulki. [12]
Magana
[gyara sashe | gyara masomin]- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 Gomez 2018.
- ↑ 2.0 2.1 Levtzion & Hopkins 2000.
- ↑ Levtzion & Hopkins 2000, pp. 268–269.
- ↑ 4.0 4.1 4.2 Devisse & Labib 1984.
- ↑ 5.0 5.1 5.2 5.3 5.4 Thornton 2012.
- ↑ 6.0 6.1 6.2 6.3 Fauvelle 2018.
- ↑ Canós-Donnay 2019.
- ↑ 8.0 8.1 8.2 Levtzion 1963.
- ↑ Rucker 2018.
- ↑ Haslip-Viera, Ortiz de Montellano & Barbour 1997.
- ↑ Van Sertima 1976.
- ↑ 12.0 12.1 12.2 Baxter 2000.
- ↑ Morison 1963.
- ↑ Thacher 1903.
Bibiyar Tarihi
[gyara sashe | gyara masomin]- Austen, Ralph A.; Jan A. M. M. Jansen (1996). "History, Oral Transmission and Structure in Ibn Khaldun's Chronology of Mali Rulers". History in Africa. Waltham, MA: African Studies Association. 23 (1): 17–28. doi:10.2307/3171932. hdl:1887/2778. ISSN 0361-5413. JSTOR 3171932. OCLC 2246846. S2CID 53136557.
- Baxter, Joan (2000-12-13). "Africa's 'greatest explorer'". BBC News.
- Bell, Nawal Morcos (1972). "The Age of Mansa Musa of Mali: Problems in Succession and Chronology". International Journal of African Historical Studies. New York: Africana Publishing, for the Boston University African Studies Center. 5 (2): 221–234. doi:10.2307/217515. ISSN 0361-7882. JSTOR 217515. OCLC 48537235.
- Canós-Donnay, Sirio (2019-02-25). "The Empire of Mali". Oxford Research Encyclopedia of African History. Oxford University Press. doi:10.1093/acrefore/9780190277734.013.266. ISBN 978-0-19-027773-4.
- Cooley, William Desborough (1841). The Negroland of the Arabs Examined and Explained; or, An Inquiry into the Early History and Geography of Central Africa. London: J. Arrowsmith. OCLC 4760870.
- Devisse, J.; Labib, S. (1984). "Africa in inter-continental relations". In Niane, D. T. (ed.). General History of Africa IV: Africa from the Twelfth to the Sixteenth Century.
- Fauvelle, François-Xavier (2018) [2013]. "The Sultan and the Sea". The Golden Rhinoceros: Histories of the African Middle Ages. Troy Tice (trans.). Princeton University Press. ISBN 978-0-691-18126-4.
- Gomez, Michael A. (2018). African Dominion: A New History of Empire in Early and Medieval West Africa. Princeton University Press. ISBN 9780691196824.
- Haslip-Viera, Gabriel; Bernard Ortiz de Montellano; Warren Barbour (June 1997). "Robbing Native American Cultures: Van Sertima's Afrocentricity and the Olmecs". Current Anthropology. Chicago, IL: University of Chicago Press, sponsored by Wenner-Gren Foundation for Anthropological Research. 38 (3): 419–441. doi:10.1086/204626. ISSN 0011-3204. OCLC 62217742. S2CID 162054657. Archived from the original (Reproduced online) on 2011-04-15. Retrieved 2008-04-10.
- Haslip-Viera, Gabriel; Ortiz de Montellano, Bernard; Barbour, Warren (1997). "Robbing Native American Cultures: Van Sertima's Afrocentricity and the Olmecs". Current Anthropology. 38 (3): 419–441. doi:10.1086/204626. S2CID 162054657.
- Morison, Samuel Eliot (1963). Journals and Other Documents on the Life and Voyages of Christopher Columbus. New York: The Heritage Press.
- Levtzion, Nehemia (1963). "The Thirteenth- and Fourteenth-Century Kings of Mali". Journal of African History. Cambridge: Cambridge University Press. 4 (3): 341–353. doi:10.1017/S002185370000428X. ISSN 0021-8537. JSTOR 180027. OCLC 1783006. S2CID 162413528.
- Levtzion, Nehemia (1977). "The western Mahgrib and Sudan". In Roland Anthony Oliver (volume ed.) (ed.). The Cambridge History of Africa: Vol. 3, From c. 1050 to c. 1600. John Donnelly Fage and Roland Oliver (series general eds.) (reprinted 2001 ed.). Cambridge: Cambridge University Press. pp. 331–462. ISBN 0-521-20981-1. OCLC 185545332.
- Levtzion, Nehemia; Hopkins, J. F. P., eds. (2000). Corpus of Early Arabic Sources for West African History. Markus Wiener Publishers. ISBN 978-1-55876-241-1.
- Masonen, Pekka (2000). The Negroland Revisited: Discovery and Invention of the Sudanese Middle Ages. Annales Academiae Scientiarum Fennicae, Ser. Humaniora, no. 309. Helsinki: Finnish Academy of Science and Letters. ISBN 951-41-0886-8. OCLC 45681680.
- Ortiz de Montellano, Bernard; Gabriel Haslip-Viera; Warren Barbour (Spring 1997). "They Were NOT Here before Columbus: Afrocentric Hyperdiffusionism in the 1990s". Ethnohistory. Durham, NC: Duke University Press, issued by the American Society for Ethnohistory. 44 (2): 199–234. doi:10.2307/483368. ISSN 0014-1801. JSTOR 483368. OCLC 42388116.
- Niane, Djibril Tamsir (1959). "Recherches sur l'Empire du Mali au Moyen Age". Recherches Africaines (in French). Archived from the original on 2007-05-19.CS1 maint: unrecognized language (link)
- Niane, D. T. (1984). "Mali and the second Mandingo expansion". In Niane, D. T. (ed.). General History of Africa IV: Africa from the Twelfth to the Sixteenth Century.
- Rucker, Walter C. (2018). "The Black Atlantic and the African Diaspora". Oxford Research Encyclopedia of Religion. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-934037-8.
- Taube, Karl (2004). Olmec Art at Dumbarton Oaks (PDF). Pre-Columbian Art at Dumbarton Oaks, no. 2. Washington, D.C.: Dumbarton Oaks Research Library and Collection; Trustees of Harvard University. ISBN 0-88402-275-7. OCLC 56096117. Archived from the original (PDF online reproduction) on 2008-02-27.
- Thacher, John Boyd (1903). Christopher Columbus: his life, his work, his remains, as revealed by original printed and manuscript records, together with an essay on Peter Martyr of Anghera and Bartolomé De Las Casas, the first Historians of America. New York: G. P. Putnam's Sons.
- Thornton, John K. (2012-09-10). A Cultural History of the Atlantic World, 1250-1820. Cambridge University Press. ISBN 978-0521727341.
- Van Sertima, Ivan (1976). They Came Before Columbus. New York: Random House. ISBN 0-8129-6817-4.
Mahaɗa
[gyara sashe | gyara masomin]- Malian praise singer Sadio Diabate, singing about Abubakar II - BBC World Service Audio
Cite error: <ref> tags exist for a group named "lower-alpha", but no corresponding <references group="lower-alpha"/> tag was found