Tawayen Bale

Tawayen Bale

Iri	insurgency (en)
Bangare na	Ethiopian–Somali conflict (en)
Kwanan watan	1963 –  1970
Wuri	Bale Province (en)

Tashin hankali na Bale, wanda aka fi sani da Bale Peasant Movement, ya kasance tashin hankali ne wanda ya faru a cikin shekarun 1960 a lardin Bale na kudu maso gabashin Habashawa tsakanin mutanen Oromo da Somaliya. Wannan tawaye ya yi niyya ne ga tsarin feudalist da ke wurin a lokacin Daular Habasha kuma ya samo asali ne daga korafe-korafe na kabilanci da addini.

Da farko ayyukan juriya sun fara ne a cikin 1962 da 1963 a matsayin martani na karewa daga manoma ga mallakar ƙasa, cin hanci da rashawa, da haraji mai yawa da gwamnati ta sanya. Koyaya, ƙarin rikice-rikice da ramuwar gayya ta gwamnati daga ƙarshe sun canza manoma zuwa tawaye mai rarraba wanda zai ci gaba da yin yakin basasa na tsawon shekaru shida, wanda ya ƙare a cikin 1970.

Tallafi daga Gwamnatin Somaliya wanda ya fara a 1963 ya kasance mai mahimmanci ga ikon masu tayar da kayar baya don ci gaba da ayyukan yaƙi.

Tarihi

Lardin Bale

Lardin Bale babban yanki ne na gudanarwa a kudu maso gabashin Habasha, yana da Yanayin ƙasa daban-daban daga gandun daji zuwa manyan tsaunuka. Lardin ya kunshi mutanen Oromo da Somaliya waɗanda suka fi bin addinin Islama. Bangaskiya ta kowa ta ba da tushe don hadin kai lokacin da tawaye za ta ɓarke a 1963.

Asalin

Maido da Amhara da Haraji

Rashin gamsuwa mai tsanani ya fara ne don mayar da martani ga abin da jama'ar Somaliya da Oromo suka ɗauka a matsayin cin zarafin da gwamnatin Habasha ta yi. Gwamnati ta fara aiwatar da sake zama a lardin Bale ta amfani da mazauna Amhara daga Shewa, wadanda suka kasance Kirista sosai. Amfani da mazauna arewa don tabbatar da yankunan kudancin Daular wata dabara ce da aka yi amfani da ita sosai a ƙarni na 10 zuwa 16 na Daular Abyssinia da kuma lokacin mulkin Menelik. Wannan manufofin sake zama ya haifar da karancin ƙasar noma a Bale saboda kwace ƙasar. Ƙasa mafi kyau a yankin daga ƙarshe ya zama mallakar Amharas kuma manyan jami'ai a lardin sun kasance Krista ne da ba su dace ba, suna fusata yawan Musulmi Oromo / Somali. 'Yan tawayen sun yi niyyar kawar da mulkin mazauna Amhara da aka sani da Neftenya.

Har ila yau, harajin da gwamnatin daular ta yi ya zama mai yawa da rashin adalci ga yawan mutanen Bale wanda ya kara ƙone ra'ayoyin tawaye a lardin. Babban karuwar harajin ƙasa ana ɗaukarsa mafi muni. Farfesa na Nazarin Afirka, John Markakis zai rubuta game da yanayin da ya gabata:

Laifukan doka na jihar da masu mallakar gidaje sun kara da yawa daga haraji ba bisa ka'ida ba da ke hannun masu mulki a kan manoma, yawanci suna da alaƙa da al'amuran da suka shafi ƙasa. Ma'aunin ƙasa, rarrabuwa, rajista, gado, shari'a da sauransu sun kasance batutuwan da za a iya kammala su ne kawai ta hanyar biyan cin hanci ga jerin jami'ai, kuma suna ƙarƙashin haɗarin zamba a cikin tsari. Biyan haraji da kansa yana buƙatar gudanar da gauntlet wanda jami'an da ke aiki da su waɗanda dole ne a ba su cin hanci don kammala ma'amala yadda ya kamata. Venality, alamar hukuma ta Habasha a duk fadin daular, ta kai ga mafi girma a yankunan da aka ci nasara a kudu, inda manoma marasa farin ciki ba su da mafita a kanta. Jami'an arewa da ke aiki a kudu suna fatan tara karamin arziki yayin yawon shakatawa na aikinsu, da kuma samun ƙasa ta hanyar tallafi, siye ko wasu hanyoyi. Girman ayyukansu a Bale ya fusata wasu daga cikin abokan aikinsu.Akwai karamin dawowa mai daraja ga irin waɗannan tilasta.

Haɗin waɗannan manufofin gwamnati ana ɗaukar su ne na farko da ya haifar da tawaye, kamar yadda yawancin manoma na Oromo da Somaliya za su ƙi biyan haraji ko ba da damar samun damar ƙasa ga gwamnatin Habasha.

Sakamakon da gado

Bale Revolt har zuwa yau ya kasance alama ce ta Oromo Nationalism da kuma Ƙaddamar da kai. Duk da yake ainihin asalin Oromo Liberation Front suna jayayya, mutane da yawa suna nuna tawaye na shekarun 1960 a matsayin farkon lokacinta.

A cewar Dokta Yonatan Tesfaye Fessha, Bale Revolt wata shaida ce ga rashin jin daɗi da ya kasance a tsakanin mutanen kudancin yankin. Wannan ya faru ne saboda manufofin gwamnatin Haile Selassie's. Masanin tarihin Habasha Gebru Tareke ya yi iƙirarin cewa tawaye ya kasance, "...gwagwarmayar manoma mafi tsawo a tarihin Habasha na zamani, kuma tsawon rayuwarta ya kasance saboda ƙuduri da ƙwarewar masu tayar da kayar baya [kamar yadda ga Islama] wanda ya yi aiki a matsayin matrix na akidar tsari da tattarawa.”