Urani Rumbo
 Urani Rumbo | |
|---|---|
.jpg) | |
| Rayuwa | |
| Haihuwa |
Stegopul (en)  , 1884 |
| ƙasa |
Albaniya Daular Usmaniyya |
| Mutuwa | Vlorë, 26 ga Maris, 1936 |
| Karatu | |
| Harsuna |
Albanian (en) |
| Sana'a | |
| Sana'a |
ɗan jarida, suffragist (en) , marubuci, Malami da Mai kare hakkin mata |
Urani Rumbo (20 ga watan Janairun shekara ta 1895 - 26 ga watan Maris shekara ta 1936) 'yar kasar Albanian ce, malama, kuma marubuciya. Ta kafa ƙungiyoyi daban-daban da ke inganta haƙƙin Mata na Albania, mafi mahimmanci daga cikinsu shine Lidhja da Gruas (Ƙungiyar Mata), ɗaya daga cikin fitattun ƙungiyoyin mata na farko na Albania.
Tarihin rayuwa
[gyara sashe | gyara masomin]An haifi Urani Rumbo a watan Disamba na shekara ta 1895 a Stegopul, ƙauyen da ke kusa da Gjirokastër a cikin kudancin Albania a yau. Mahaifinta, Spiro Rumbo, malami ne a ƙauyukan da ke kusa kuma mahaifiyarta, Athana, uwar gida ce. Tana da 'yan'uwa maza uku, Kornil, Thanas, da Dhimitër Rumbo, da kuma' yar'uwa Emily da kuma malami a makarantar firamare.
Ta sami ilimin firamare kuma ta kammala maki shida a makarantar Filiates, inda mahaifinta ya yi aiki a matsayin malami. A lokaci guda ta saba da ayyukan sanannun masanan gargajiya da marubuta na Albania. Ta san yadda za a rubuta a cikin Albanian da Girkanci sosai kuma tun tana 'yar shekara goma sha biyar ta fara koyar da wallafe-wallafen Albanian. Daga 1910 Rumbo ta halarci makarantar sakandare a Ioannina, amma Yaƙe-yaƙe na Balkan sun katse karatunta.[1] A lokacin yakin ta koya wa kanta Italiyanci da Faransanci.
Daga 1916 zuwa 1917 ta yi aiki a Dhoksat, wani gari a kudancin Albania, a matsayin malami na wallafe-wallafen Albanian, inda ta inganta amfani da harshen Albanian. Daga 1917 zuwa 1918 ta koyar a Mingul da Nokovë, yayin da a 1919 ta koyar a makarantar De Rada ta Gjirokastër . A shekara ta 1919 ta fara wani yunkuri game da jahilcin mata da al'adar ƙuntata mata zuwa takamaiman sassan iyali. A shekara ta 1920 ta bude makarantar Koto Hoxhi, mai suna bayan Koto Howhi, ɗaya daga cikin Rilindas na Albania. [1] Makarantar Koto Hoxhi makarantar firamare ce ta shekaru biyar ga 'yan mata, daga dukkan sassan Gjirokastër da dukkan addinai. Bayan 'yan shekaru sai ta zama darektan makarantar.[1]
A lokacin yunkurin Demokradiyya a Albania daga 1921 zuwa 1924, Rumbo ya buga a cikin jaridu na gida Demokratia da Drita labarai game da matsalolin da matan Albania ke fuskanta, musamman batun ilimi. A wannan lokacin ta haɓaka darussan horo ga mata a cikin gyaran tufafi, zane-zane, noma, kiɗa da lambu.[1] Ta kuma rubuta kuma ta ba da umarnin wasan kwaikwayo na wasan kwaikwayo da kuma shirya wasan kwaikwayo na makaranta don ƙarfafa 'yan mata su shiga rayuwar jama'a.
A ranar 23 ga Nuwamba, 1920, tare da Hashibe Harshova, Naxhije Hoxha, da Xhemile Balili ta kafa a Gjirokastër Lidhja da Gruas, ɗaya daga cikin manyan kungiyoyin mata na Albania da ke inganta 'yancin mata. [1] Sun wallafa wata sanarwa a cikin jaridar Drita, suna nuna rashin amincewa da yanayin zamantakewa da nuna bambanci ga mata.[1] A cikin 1923 Urani Rumbo ta fara kamfen tare da wasu mata don haƙƙin 'yan mata su halarci makarantar sakandare ta Gjirokastër kamar yadda yara maza suka yi.[1]
A ranar 25 ga Yuli, 1924, Rumbo ta kafa kungiyar mata ta Përmirësimi "Ingantawa". Përmirësimi ta shirya darussan ilimi ga mata na matsayi daban-daban na zamantakewa. A ranar 4 ga Yuli, 1930, hukumomi sun zarge ta da karfafa daliban mata na makarantar Koto Hoxhi su yi wasan kwaikwayo. Ta amsa da wata kasida a cikin jaridar Demokratia inda ta yi tir da zargin da ba daidai ba. Kodayake ra'ayin jama'a ya goyi bayanta a duk faɗin Albania, ma'aikatar ilimi ta tura ta zuwa Vlorë, inda ta yi aiki har zuwa mutuwarta a ranar 26 ga Maris, 1936. [1]
Kyauta
[gyara sashe | gyara masomin]An rubuta tarihin rayuwar Urani Rumbo guda biyu. Na farko, Urani Rumbo: Mësuese e Popullit (Urani Rumbo: Malamin Jama'a) an buga shi a cikin 1977, yayin da na biyu Urani Rumo punëtore e shquar e midës shqiptare (Urani Rumbo, fitaccen ma'aikacin makarantar Albanian) an buga ta a cikin 2008.
A ranar 1 ga Maris, 1961, an ba Urani Rumbo lambar yabo ta Mësuese e Popullit (Malamin Jama'a). An sanya wa wata makaranta a garin Gjirokastër suna bayan ta.
Dubi kuma
[gyara sashe | gyara masomin]- Sevasti Qiriazi - Mai fafutuka da malami na Albania (kimanin 1870-1949)
- Parashqevi Qiriazi - Masanin ilimin ilimi na Albania
- Fatbardha Gega - Masanin ilimin halayyar dan adam na Albania kuma masanin ilimin ilimi
- Musine Kokalari - Marubucin Albania kuma ɗan siyasa
- Ollga Plumbi - Dan siyasa na Albania