Jump to content

Wahehe War

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.
Infotaula d'esdevenimentWahehe War

Iri yaƙi
Bangare na Scramble for Africa
Kwanan watan 1891 –  1898
Wuri Jamus Gabashin Afirka
Ƙasa German colonial empire (en) Fassara
Participant (en) Fassara

Yaƙin Wahehe (1891-1898)[1][2] ya kasance babban haɗin gwiwa tsakanin mutanen Hehe na kudancin Tanzaniya, wanda Cif Mkwawa ya jagoranta, da Jamus a Jamus ta Gabashin Afirka ta 'yan mulkin mallaka. Yakin Wahehe ya fara ne da gagarumin nasarar Hehe a yakin Lugalo kusa da Iringa a shekarar 1891, lokacin da sojojin Mkwawa suka yi kwanton ɓauna tare da lalata wani ruƙunin Jamus ƙarƙashin jagorancin Emil von Zelewski. Daga nan ne Jamusawa suka ci gaba da kai hare-hare na soji a kan Hehe har sai da suka kwace sansanin Mkwawa a shekarar 1894. Mkwawa ya iya ci gaba da gwagwarmaya da Jamusawa har zuwa rasuwarsa a shekara ta 1898. Yaƙin Wahehe ya zama alama ce ta juriyar Afirka ga ikon 'yan mulkin mallaka.[3]

Fadayda mulkin mallaka na Jamus ya kasance a fili karo na gaba da ikon mutanen Hehe wanda tun shekarun 1860 suka haɗe tsaunukan kudu ƙarƙashin sarakunansu Munyigumba Muyinga da Mkwawa. A cikin ayyukan soji Hehe na kai hare-hare zuwa yankunan da ke kan hanyoyin ayari da kai hari ga kungiyoyin da ke da alaka da 'yan mulkin mallaka ta hanyar yarjejeniyoyin. A sakamakon haka, jami'ai a cibiyar gudanarwar da aka kafa kwanan nan a Dar es Salaam sun yanke shawarar yin amfani da karfi tare da kafa yakin hukunta Hehe. [4]

Harin mamaki a Lugalo

[gyara sashe | gyara masomin]
Kwamanda Emil von Zelewski na Daular Jamus.
Abin tunawa na Zelewski kusa da Lugaro

A cikin watan Yulin 1891, Emil von Zelewski ya umarci bataliyar sojojin Jamus Schutztruppe daga gabar tekun gabashin Afirka da kuma yankin Hehe, wanda ya ci gaba da lalata shi ta hanyar amfani da wata ƙazamin ƙasƙanci wanda ya haifar da lalata ƙauyuka da yawa. [5] A ranar 17 ga watan Agusta kusa da Lugalo, mutanen Zelewski ba su da leken asiri kuma mayakan Hehe kusan 3,000 ne suka yi musu kwanton ɓauna a ƙarƙashin Cif Mkwawa. A cikin 'yan mintoci kaɗan, Zelewski da yawancin mutanensa sun mutu, wasu kaɗan ne kawai suka sami nasarar tserewa. Daga baya aka sanya abin tunawa a wurin.[6]

Daga bayan rikice-rikicen Jamusanci da Hehe

[gyara sashe | gyara masomin]
Babban sansanin Chief Mkwawa a Kalenga, Afirka

A ranar 28 ga watan Oktoba, 1894, sojojin Jamus, ƙarƙashin jagorancin Kanar Freiherr Friedrich von Schele, sun kai hari ga sansanin Cif Mkwawa a Kalenga.[7] Ko da yake an kame sansanin, amma Mkwawa ya tsere ya kaddamar da kamfen a kan Jamusawa. Ya ci gaba da wannan kamfen har zuwa ranar 19 ga watan Yuli, 1898, lokacin da ya kashe kansa a sansanin Dutsen Mlambalasi don gujewa kama shi. An binne shi kusa da wurin. Shi ma ɗan’uwan Mkwawa Chambila ya yi jajircewa, ya yi yaki da shi har karshe. [8][9]

  1. Kohn, George C. (1999). Dictionary of Wars (in Turanci). Facts On File. p. 593. ISBN 978-0-8160-4157-2.
  2. Office, Great Britain War (1916). A Handbook of German East Africa (in Turanci). Admiralty War Staff, Intelligence Division.
  3. Kohn, George C. (2006). Dictionary of Wars (in Turanci). Infobase Publishing. p. 593. ISBN 978-1-4381-2916-7.
  4. "Lieutenant von Zelewski". ntz.info. Retrieved 2025-05-25.
  5. "Sie haben es so gewollt". ZEIT ONLINE (in Jamusanci). 1998-07-30. Retrieved 2025-05-25.
  6. Secretariat, Tanganyika (1930). The Handbook of Tanganyika (in Turanci). Macmillan and Company.
  7. Longford, Michael (2001). The Flags Changed at Midnight: Tanganyika's Progress to Independence (in Turanci). Gracewing Publishing. ISBN 978-0-85244-551-8.
  8. Willoughby, Pamela R.; Biittner, Katie M.; Bushozi, Pastory M.; Miller, Jennifer M. (2019-07-09). "A German Rifle Casing and Chief Mkwawa of the Wahehe: the Colonial and Post-Colonial Significance of Mlambalasi Rockshelter, Iringa Region, Tanzania". Journal of African Archaeology. 17 (1): 23–35. doi:10.1163/21915784-20190004. ISSN 1612-1651.
  9. Worsley, Peter (2008). An Academic Skating on Thin Ice (in Turanci). Berghahn Books. pp. 63–66. ISBN 978-1-84545-370-1.