Yaƙin Coolela
|
| |
| Iri | faɗa |
|---|---|
| Bangare na | Campaigns of Pacification and Occupation |
| Kwanan watan | 7 Nuwamba, 1895 |
| Wuri |
Manjacaze District (en) |
| Ƙasa | Mozambik |
Yakin Coolela (Batalha de Coolela a cikin harshen Fotigal) arangama ce da aka gwabza ranar 7 ga watan Nuwamba, 1895 tsakanin sojojin Portugal ƙarƙashin jagorancin Kanar Eduardo Galhardo da sojojin Daular Gaza ƙarƙashin jagorancin Sarki Gungunhana. Rikicin ya faru ne a cikin mahallin kamfen na yankin Pacific da mamaya na Portugal a ƙasar Mozambique, gwagwarmayar da ke da nufin tinkarar mamayar Portuguese, kuma ya faru a kusa da fadamar Coolela, a gundumar Manjacaze, lardin Gaza.
Yanayi
[gyara sashe | gyara masomin]A matsayin martani ga tashin hankalin da harin da aka kai Lourenço Marques ya haifar da kuma kin miƙa kai ga mahukuntan ƙasar Portugal, gwamnatin ƙasar ta Portugal ta buƙaci a ba da kuɗin da ya kai fam 10,000 na zinari a duk shekara da kuma ba da izini na karɓar haraji da sauran kasuwanci da sojoji daga sarakunan Matibejane da Maazul. Wataƙila Gungunhana ba ya son arangama da Portuguese, amma ƙungiyar yaƙi da Maguiguana ke jagoranta ta yi nasara, don haka ya tattara dukan mangas na mayaka a ƙarƙashin umarnin Maguiguana.[1]
Yayin da shugabannin ƙabilu da yawa suka ƙi aika mazajensu don ƙarfafa Portuguese, Maguiguana ya gudanar da tattara kusan mutane 10,000 ko kuma ƙungiyoyi takwas, sanye da bindigogi 2,000.[1] Daga cikin rundunonin guda takwas, biyar sun kunshi Ndau ko Tonga kaɗan ne masu son yakar Gungunhana. [1] An samu rashin jituwa sosai a cikin ayarin sarki kuma hakan tare da matsananciyar ƙarancin abinci ya raunana kwarin gwiwar sojojin. [1] Nguni ko Vatua ba su da gogewa a kamfen kuma ba za su iya janyewa daga ƙasashensu ba. [1]
Yaƙi
[gyara sashe | gyara masomin]Joaquim Augusto Mouzinho de Albuquerque ne ya jagoranci Turawan Portugal, kuma sun aika da sojoji zuwa Inhambane suka mamaye Gaza ta ɓangarori biyu yayin da wani jirgin ruwa ɗauke da makamai suka shiga Limpopo.[2]
A safiyar ranar 7 ga watan Nuwamba, 1895, sojojin biyu sun hadu a kwarin Coolela. Turawan Portugal sun yi amfani da makamin labari a kan sojojin Gaza. Yakin ya yi gajere amma yana da babban sakamako ga Gungunhana, wanda aka ci nasara. A lokacin da sojojin biyu suka haɗu, mayakan na Gaza sun karaya, sai dai an lakaɗa musu duka. [1] Gungunhana ya gudu daga yakin zuwa Chaimite, tsohon babban birnin daular Gaza kuma wurin hutawa na Soshangane. [1] Tare da juriya na asali, a ranar 11 ga watan Nuwamba Portuguese ta kunna wuta a Manjacaze, wuri mai tsarki na Vatua.
Sakamakon wannan nasarar, yawancin sarakunan ƙabilu da ke zaune a tsakanin kogin Save, Chengane da Limpopo sun yi gaggawar yin mubaya'a ga Fotigal, tare da karɓar abin da ya biyo baya.[2]
Cikin rashin kunya da shan kaye, Gungunhana ya koma Chaimite.
Mouzinho de Albuquerque ya bambanta kansa a aikin Coolela. Bayan naɗin da aka naɗa shi a matsayin gwamnan soja na gundumar Gaza, Albuquerque ya kame Gungunhana da wasu tsirarun sojoji. [2] Ayyukansa na jajircewa sun sa Albuquerque ya zama gwarzo a Portugal kuma ya shahara a wasu ƙasashen Turai da dama da kuma karramawar da aka yi a kan hum shine naɗin sau biyu a shekara ta 1896 a matsayin gwamna-janar kuma kwamishinan sarauta na Mozambique.[2]
Duba kuma
[gyara sashe | gyara masomin]- Portuguese Mozambique