Yaƙin Filibiya
 | |||||
| |||||
| Iri | faɗa | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| Bangare na | Yaƙin basasa na 'yanci | ||||
| Kwanan watan | 3 "BCE" – 23 Oktoba 42 "BCE" | ||||
| Wuri |
Philippi (en)  | ||||
| Ƙasa | Greek | ||||
| Participant (en) | |||||
Yaƙin Filibus ya kasance yaƙin ƙarshe a cikin yakin basasa na 'yanci tsakanin sojojin Mark Antony da Octavian (na Triumvirate na biyu) da shugabannin Kisan Julius Kaisar, Brutus da Cassius, a cikin 42 BC, a Filibus a Makidoniya. Triumvirate na biyu ya ayyana yakin basasa don rama kisan Julius Kaisar a 44 BC, amma ainihin dalilin shine rikici mai tsawo tsakanin Optimates da Populares. [ana buƙatar ƙa'ida][ana buƙatar hujja][<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2024)">citation needed</span>]
Yaƙin, wanda ya shafi mutane 200,000 a daya daga cikin manyan yaƙe-yaƙe na Romawa, ya ƙunshi rikice-rikice biyu a fili a yammacin tsohon birnin Filibus. Na farko ya faru a makon farko na Oktoba; Brutus ya fuskanci Octavian, kuma sojojin Antony sun yi yaƙi da na Cassius. Sojojin Romawa sun yi yaƙi mara kyau, tare da ƙarancin horo, rashin daidaituwa, da rashin umarni, ba tare da wani bangare da zai iya amfani da damar ba yayin da suka ci gaba.[1][1] Da farko, Brutus ya tura Octavian baya kuma ya shiga sansanin sojojinsa. Koyaya, a kudu, Antony ya ci Cassius kuma ya mutu ta hanyar kashe kansa bayan ya ji rahoton ƙarya cewa Brutus ma ya kasa. Brutus ya tara sauran sojojin Cassius, kuma bangarorin biyu sun umarci sojojin su koma sansanonin su tare da ganimarsu. Yaƙin ya kasance ainihin zane amma don kashe kansa na Cassius. Wani gamuwa na biyu, a ranar 23 ga Oktoba, ya ƙare sojojin Brutus bayan gwagwarmaya mai tsanani. Ya kashe kansa bi da bi, ya bar nasarar da ke cikin Jamhuriyar Roma.
Gabatarwa
[gyara sashe | gyara masomin]Bayan kisan Kaisar, manyan masu makirci guda biyu, Brutus da Cassius, waɗanda aka sani da Liberators, da shugabannin Jamhuriyar Republican sun bar Italiya. Sun mallaki dukkan lardunan gabas daga Girka zuwa Siriya da kuma masarautun gabas. A Roma manyan shugabannin Caesarian guda uku (Antony, Octavian da Lepidus), wadanda ke kula da kusan dukkanin Sojojin Romawa a yamma, sun murkushe adawar Majalisar Dattijai kuma sun kafa Triumvirate na Biyu. Ɗaya daga cikin ayyukansu na farko shine halakar da sojojin 'yanci, ba kawai don samun cikakken iko da duniyar Romawa ba, har ma da rama mutuwar Kaisar.
Triumvirs sun yanke shawarar cewa Lepidus zai kasance a Italiya, yayin da manyan abokan hulɗa guda biyu na triumvirate, Antony da Octavian, suka koma arewacin Girka tare da dakarun su mafi kyau, jimlar rundunonin 28. Sun sami damar jigilar sojojin su a fadin Adriatic kuma sun aika da runduna leken asiri ta runduna takwas, karkashin umarnin Norbanus da Saxa, tare da Via Egnatia, tare da manufar neman sojojin 'yanci. Norbanus da Saxa sun wuce garin Filibi a gabashin Makidoniya kuma sun dauki matsayi mai karfi na tsaro a wani karamin dutse. Antony yana bin, yayin da Octavian ya jinkirta a Dyrrachium saboda rashin lafiyarsa (wanda zai bi shi a duk yakin Filibus). Kodayake Antony da Octavian sun sami damar haye teku tare da babban rundunarsu, ƙarin sadarwa tare da Italiya ya zama da wahala ta hanyar isowar admiral na Jamhuriyar Republican Gnaeus Domitius Ahenobarbus, tare da babban jirgin ruwa na jiragen ruwa 130.
'Yan Liberator ba su so su shiga cikin yakin basasa ba, amma a maimakon haka su sami matsayi mai kyau na tsaro sannan su yi amfani da karfin sojan ruwa don toshe hanyoyin sadarwa na triumvirs tare da tushen su a Italiya. Sun shafe watanni da suka gabata suna kwace biranen Girka don bunkasa yakin su. Sun taru a Thrace tare da rundunonin Romawa daga lardunan gabas da kuma karbar kaya daga abokan tarayya. Tare da manyan dakarunsu sun sami damar wucewa Norbanus da Saxa, waɗanda suka bar matsayinsu na tsaro kuma suka koma yammacin Filibus. Wannan yana nufin cewa Brutus da Cassius za su iya sanya sojojin su don riƙe tsaunuka a bangarorin biyu na Via Egnatia, kimanin kilomita 3.5 (2.2 yammacin birnin Filibus. Matsayin kudancin ya kasance a kan wani wuri mai laushi, yayin da yake arewacin kan tuddai marsh wucewa. Sun sami lokaci don karfafa matsayinsu tare da katanga da rami. Brutus ya sanya sansaninsa a arewa yayin da Cassius ke kudu da Via Egnatia . Antony ya isa kuma ya sanya sojojinsa a kudancin Via Egnatia, yayin da Octavian ya sanya rundunoninsa a arewacin hanya.
Sojoji
[gyara sashe | gyara masomin]Antony da Octavian
[gyara sashe | gyara masomin]Sojojin Triumvirs da suka halarci yakin sun hada da runduna goma sha tara.[1] Tushen sun ƙayyade sunan runduna ɗaya kawai, runduna ta IV, amma wasu rundunonin da ke wurin sun haɗa da III, VI, VII, VIII, X Equestris, XII, XXVI, XXVIII, XXIX, da XXX, tun lokacin da tsoffin mayakan su suka shiga cikin ƙauyuka bayan yaƙin. Appian ya ba da rahoton cewa rundunonin triumvirs sun kusan cika.[1] Bugu da ƙari, suna da babban rundunar sojan doki na 13,000.[1]