Yaƙin Matabele na Biyu
 | |
| Iri | yaƙi |
|---|---|
| Kwanan watan | ga Maris, 1896 – Oktoba 1897 |
| Wuri |
Matabeleland (en)  |
| Ƙasa | Zimbabwe |
| Participant (en) | |
Yaƙin Matabele na Biyu, wanda aka fi sani da Chimurenga na farko, an yi yaƙi tsakanin 1896 da 1897 a yankin da daga baya ya zama Kudancin Rhodesia (yanzu Zimbabwe). Rikicin ya fara ne tsakanin Kamfanin Afirka ta Kudu na Burtaniya da mutanen Matabele, daga baya ya fadada ya hada da mutanen Shona a sauran Kudancin Rhodesia.
A watan Maris na shekara ta 1896, Matabele sun tayar da ikon Kamfanin Afirka ta Kudu na Burtaniya. Mlimo (ko M'limo, ko Umlimo) jagoran ruhaniya na Matabele, an yaba shi da haifar da yawancin fushin da ya haifar da wannan rikici. Ya shawo kan Matabele da Shona cewa mazauna (kusan 4,000 a lokacin) ne ke da alhakin fari, annoba ta fari da cututtukan shanu da ke lalata kasar a lokacin.
Kira na Mlimo zuwa yaƙi ya kasance daidai. Bayan 'yan watanni da suka gabata, Babban Jami'in Kamfanin Afirka ta Kudu na Burtaniya na Matabeleland, Leander Starr Jameson, ya aika da mafi yawan dakarunsa da makamai don yaƙi da Jamhuriyar Transvaal a cikin mummunan Jameson Raid. Wannan ya bar kasar kusan ba tare da kariya ba. Nan da nan Birtaniya ta aika da sojoji don murkushe Matabele da Shona, amma ya kashe mutane da yawa a bangarorin biyu. Watanni sun wuce kafin sojojin Burtaniya su kasance masu ƙarfi don karya kewaye da kare manyan ƙauyuka, kuma yaƙin ya ci gaba har zuwa Oktoba na shekara mai zuwa.
Yaƙin da aka yi a Matabeleland
[gyara sashe | gyara masomin]Tawayen
[gyara sashe | gyara masomin]Mlimo ya yi shirin jira har zuwa daren ranar 29 ga Maris, wata na farko, don daukar Bulawayo da mamaki nan da nan bayan wani biki mai suna Big Dance. Ya yi alkawari, ta hannun limamansa, cewa, idan Matabele suka tafi yaƙi, harsashin mazauna za su rikiɗe zuwa ruwa, harsashin su ya zama ƙwai. Shirinsa shi ne ya fara kashe dukan mazaunan Bulawayo, amma ba don ya lalata garin da kansa ba domin zai sake zama sarkin sarauta ga sabon sarki Lobengula. Mlimo ya ba da umurni cewa a kai wa matsugunan hari a kore su daga ƙasar ta hanyar Mangwe da ke yammacin tsaunin Matobo, wanda za a bar shi a buɗe ba tare da kariya ba saboda wannan dalili. Da zarar an kawar da mazauna daga Bulawayo, mayakan Matabele da Shona za su fita cikin karkara su ci gaba da kashe su har sai an kashe dukkan mazaunan ko kuma sun gudu.
Kashe Mlimo
[gyara sashe | gyara masomin]
Sojojin leken asiri a lokacin sun yi tunanin cewa kama Mlimo zai zama hanya mafi sauri don kawo karshen yakin.[1] An bayyana wurin kogon Mlimo ga kwamishinan asalin Mangwe, Bonar Armstrong, ta hanyar mai ba da labari na Zulu wanda ba a san sunansa ba.[2] Armstrong nan da nan ya kawo wannan bayanin ga Cif na Scouts, Burnham, kuma maza biyu sun gabatar da shi ga mai gudanarwa na Kudancin Rhodesia, Earl Grey.[2] Mai gudanarwa ya umurce su da su gabatar da wannan bayanin ga kwamandan soja, Janar Carrington, wanda ya kira shugaban ma'aikatansa, Baden-Powell.[2] Carrington ya umarci Burnham, Armstrong, da Baden-Powell da su bar wannan dare don "Kamata Mlimo idan za ku iya. Ka kashe shi idan dole ne. Kada ka bar shi ya tsere. " Labarin shiga tsakani game da ƙungiyoyin abokan gaba kusa da Bembezi ya tilasta Baden-Mowell ya je can a maimakon haka, don haka Burnham da Armstrong sun ci gaba da kansu zuwa Matopos. [2][2][3]
Burnham da Armstrong sun yi tafiya da dare ta hanyar Dutsen Matobo kuma sun kusanci kogon mai tsarki. Ba da nisa da kogon akwai ƙauye na kimanin gidaje 100 cike da mayaƙa da yawa. Masu binciken biyu sun ɗaure dawakai a cikin daji kuma sun yi tsalle a cikin ciki, suna nuna saurin motsi da hankali tare da rassan da aka gudanar a gaban su. Da zarar sun shiga cikin kogon, sai suka jira har sai Mlimo ya shiga.[2]
Da zarar Mlimo ya fara rawa na rigakafi, Burnham ya harbe shi a ƙasa da zuciya, ya kashe shi. [4][5] Mutanen biyu sai suka tsallake kan marigayi Mlimo kuma suka gudu a kan hanyar zuwa ga dawakai. Daruruwan mayaƙa, da suka kafa sansani a kusa, sun ɗauki makamai kuma sun fara bin su. Burnham ya ƙone ƙauyen a matsayin abin jan hankali. Mutanen biyu sun gaggauta komawa Bulawayo, tare da mayaƙa da ke bin su [2]