Yaji I
 Yaji I | |
|---|---|
| Rayuwa | |
| ƙasa | Najeriya |
| Sana'a | |
Ali Dan Tsamiya (Hausa pronunciationⓘ) wanda aka fi sani da Yaji I ko Ali Yaji Dan Tsamiya ("Hausa pronunciationⓘ") sarki ne kuma daga baya Sultan na farko na Kano, jihar da ke cikin Arewacin Najeriya. Yaji na yi mulki daga 1349 zuwa 1385 AZ. Wani fitaccen mutum a tarihin jihar, Yaji ya yi amfani da juyin juya halin addini don a ƙarshe ya ƙarfafa fahimtar iyalinsa a kan Kano da ƙananan mulkoki bayan ƙarni na rikici. Har ila yau, shi ne ke da alhakin shan Rano cikin Kano.
Tun zuwan sarki na farko na Kano, Bagauda a cikin 999, an sami tashin hankali tsakanin sabon aristocracy da 'yan asalin Kano. Dukkanin sarakunan Kano da suka biyo baya sun shiga rikici tare da yawan arna amma ba su iya samun iko a kansu ba. A cikin 1350, Yaji da taimakon malaman Soninke Wangara daga Mali, sun bar Hausa Animist Cult na Tsumbubura, kuma sun ayyana Kano a matsayin Sultanate.
Ya murkushe tawaye da ya biyo baya ta ƙungiyar animist a Yaƙin Santolo, inda ya yi Jihad na Islama na farko a Afirka ta Sudan. Ya ci Kwararafa da masarautun Hausa da yawa a kusa da Kano inda ya sa tsaba don mamayar Kanoan a Bilad as-Sudan. Ya mutu a shekara ta 1385 bayan ya shimfiɗa tsaba don Daular Kanoan ta ƙarshe.
Rayuwa ta farko
[gyara sashe | gyara masomin]An haifi Ali Yaji ga Sarki na 9 na Kano, Tsamiya da matarsa Maganarku. Rashin jin daɗinsa tun yana yaro ya ba shi lakabin "Yaji", wanda aka sani a yau a matsayin cakuda kayan yaji na Hausa.
Ya zama sarki na 11 na Kano a shekara ta 1343, ya gaji kawunsa, Usman Zamnagawa wanda ya tsige kuma ya kashe mahaifinsa. Yaji nan da nan ya shiga cikin nasarori da yawa a Zamna Gaba, Rano da Bunu, ya yi mulki a Bunu na tsawon shekaru biyu kafin ya ci gaba zuwa Kur inda ya yanke shawarar zama. Tarihin ya ambaci cewa Yaji ya kori Sarkin Rano daga Zamna Gaba, mai yiwuwa yana nuna alamar Kano na Jihar Hausa ta Rano.
Kafa addinin Musulunci a Kano
[gyara sashe | gyara masomin]Kodayake akwai abubuwa na addinin Islama a kano, A lokacin mulkin Yaji ne Islama ta zama babbar bangaskiya a masarautar. A cewar Tarihin Kano, kimanin malaman Soninke Wangara arba'in daga Mali, karkashin jagorancin Abdulrahman Zaite sun tuba da Sarki zuwa addinin Islama bayan haka Yaji ya ayyana kansa Sultan. Tarihin sun lissafa sunayen wasu daga cikin sauran malaman kamar Yakubu, Mandawali, Famori, Bilkasirn, Kanaji, Dukere, Sheshe, Kebe, Murtuku, Liman Jibjin Yallabu, mahaifin Sarkin Pawa, Gurdumlius, Auta, Laual, Liman Madata.
Yaji ya sanya Zaite Alkali (Qadi), Laual Muezzin, da Gurdamus Liman (Imam). An kuma tuhumi Auta da tabbatar da cewa an yanka dukkan dabbobi bisa ga Dhabihah. Yaji ya umarci talakawansa a duk garuruwan Kano su kiyaye sallah biyar na yau da kullun wanda suka tilasta. Ya kuma gina masallaci da ke fuskantar Kaaba a ƙarƙashin Itacen Mai Tsarki na Kano .
Sarkin Gazarzawa duk da haka ya saba wa waɗannan sababbin ayyuka kuma zai lalata masallacin su bayan kowane addu'a. Saboda haka, an sanya wani mutum mai suna Danbugi a matsayin mai kula da 'yan bindiga don kare masallacin. Duk da haka arna ba za su sauƙaƙa ba kuma sun yi ƙoƙari su yaudari Danbugi da mutanensa kuma sun sami nasarar yaudarar wasu daga cikinsu. Sheshe da Famori sun yanke shawarar cewa hanya daya tilo ta dakatar da lalata ita ce ta hanyar addu'a kuma sun tara Musulmai don wannan dalili. A cewar Kano Chronicle, an makantar da shugaban arna ba da daɗewa ba kuma ba da daɗewar duk magoya bayansa da ke da hannu a lalata masallacin. An ce Yaji ya yi wa shugaban arna ba'a, "Ka kasance kai Sarki tsakanin makafi".[1]
Yaƙin Santolo da Ƙarin Nasara
[gyara sashe | gyara masomin]Yaji, wanda ya karfafa shi da wahalar da ya yi da arna masu tawaye ya yanke shawarar kara yada addinin. Saboda wannan dalili ya sa ido kan cin nasarar Santolo, sansanin arna a Kano saboda ya yi imanin cewa kowane gari zai bi shi idan ya iya cin nasara. Masu ba shi shawara na Wangara sun shawarce shi cewa ya kamata su yi addu'a a gefen Moat na Santolo kafin su yi yaƙi. Yaji da sojojinsa sun kafa sansani a wani wuri a Santolo da ake kira Duji, bayan haka suka ci gaba da tafiya a kusa da Santolo suna addu'a har sai asuba lokacin da yaƙi ya biyo baya. Yaji ya ci nasara mai mahimmanci a kan arna a Yaƙin Santolo, wanda zai gan shi yana ci gaba da cin nasara a kudancin Kano. Wannan ya ƙare a cikin rikici da Kwararafa, inda aka ce mazaunanta sun bar ƙasarsu cikin tsoro, suka nemi mafaka a kan tudu a Tagara. Sultan ya yi ƙoƙari ya jira su don tilasta yaƙi amma a maimakon haka sun aiko masa da bayi ɗari don kwantar da hankalinsa. Akwai rahotanni masu rikitarwa game da ko ya mutu a Kwararafa ko bayan ya koma Kano. Ya yi mulki a Kano na tsawon shekaru talatin da bakwai bayan haka ɗan'uwansa, Muhammad Bugaya ya gaje shi.
Rayuwa ta mutum
[gyara sashe | gyara masomin]Yaji yana da ɗa Kanajeji tare da Aunaka . Kanajeji ya zama mai mulkin 13 na Kano. Yaji ya raba uba da mahaifiyar tare da Sarki Muhammad Bugaya wanda ba a saba gani ba ko sarakunan Kanoan a wannan zamanin saboda yawan auren mata da yawa.
Kyauta
[gyara sashe | gyara masomin]Yaji I an dauke shi daya daga cikin manyan sarakuna da mayaƙa a tarihin Kano. Ana tunawa da shi a matsayin Sultan na farko na Kano kuma don yin jihadi na Islama na farko a yankin. Ayyukan Yaji sun kasance masu mahimmanci yayin da suka share hanyar da za ta sami rinjaye a Kano tsakanin jihohin Hausa da Afirka ta Sudan.