Yanayin Aeolian
| Bayanai | |
|---|---|
| Ƙaramin ɓangare na |
landform (en) |
| Has cause (en) | Hanyoyin Aeolian |
Tsarin ƙasa na Aeolian, ko yanayin ƙasa na Eolian, ana samar da su ta hanyar lalata ko aiki iska. Wadannan fasalulluka na iya ginawa daga yashi ko dusar ƙanƙara, [1] ko rushewa cikin dutse, dusar ƙara, ko kankara.
Ana lura da siffofin Aeolian a cikin hamada mai yashi da kuma a kan tabkuna masu daskarewa ko kankara na teku kuma an lura da su kuma an yi nazari a Duniya da sauran taurari, gami da Mars [2] da Pluto. [3]
Kalmomin
[gyara sashe | gyara masomin]Kalmar "aeolian" ta samo asali ne daga Æolus, allahn Girka na iskõki, kuma ɗan Hellen da nymph Orseis, kuma ɗan'uwan Dorus, Xuthus da Amphictyon.[4]
Hanyoyin da ake amfani da su
[gyara sashe | gyara masomin]An kafa siffofin Aeolian lokacin da iska ke motsa turɓaya (duba matakai na aeolian). Abubuwan da ke cikin ƙasa sauka motsawa lokacin da Sojojin Bernoulli suka ɗaga su sama waɗanda suka wuce nauyin su na ƙasa ko kuma lokacin da aka ja su daga matsayinsu na farko.[5] Dangane da ma'auni na waɗannan dakarun, barbashi na iya yin tsalle-tsalle (ruwa) a fadin farfajiyar har sai sun daidaita saboda asarar saurin; tsalle daga aya zuwa aya; ko kuma a dakatar da su gaba ɗaya a cikin iska. Wadannan hanyoyin jigilar turɓaya za a iya rarraba su azaman sakawa, gishiri, da dakatarwa, bi da bi. Da zarar jigilar turɓaya ta fara, tana ci gaba ta hanyar nauyi da ƙarfin. Kwayoyin da ke fadowa daga iska yawanci suna tasiri a saman tare da isasshen ƙarfi don fitar da ƙarin ƙwayoyin.[4]
Wadannan tasirin suna rabuwa a sararin samaniya ta hanyar tsinkaye na tsinkaye masu tafiya, wanda ke haifar da yankuna daban-daban na rushewa da / ko ajiyewa. Yayin da lokaci ke wucewa, farfajiyar tana tashi a yankunan da ke da saukowa, kuma tana raguwa a yankunan tare da rushewar net, suna haifar da yanayin ƙasa na farko. Babban yanayin Aeolian yana canza filin iska a cikin alamu waɗanda ke inganta ci gaban su. Don haka suna da kwanciyar hankali sosai, da zarar an kafa su.
Deflation da abrasion sune takamaiman hanyoyin jigilar turɓaya fiye da yadda za'a iya danganta su da hanyoyin aeolian. Deflation, wanda ake kira da kalmar Latin "deflare" ma'ana "bugawa", yana nufin watsawa da cire ƙwayoyin dutse ta iska. Rashin amfani yana faruwa a cikin hamada inda barbashi daban-daban suka mamaye farfajiyar. A cikin waɗannan yankuna masu bushewa, yashi da raguwar dutse suna hurawa ta jiragen sama da koguna na iska waɗanda ke cire kayan hatsi masu kyau daga farfajiya kuma suna barin hamada mai duwatsu. Abrasion wani tsari ne na karfi da iska ke amfani da shi a kan kayan saman da ke nunawa ta hanyar matsawa da ke haifar da barbashi masu motsi a fadin dutse kuma, a sakamakon haka, yana ci gaba da bunkasa tsarin ƙasa ta hanyar cire ƙarin kayan.[6]
Ana bayyana siffofin Aeolian a cikin nau'o'i biyu: erosional da depositional.
Nau'o'in siffofi
[gyara sashe | gyara masomin]Bayyanawa
[gyara sashe | gyara masomin]Yanayin da aka ajiye suna girma lokacin da aka ajiye turɓaya a cikin wani yanki da sauri fiye da yadda aka cire shi. Wadannan siffofin ƙasa suna girma daga dusar ƙanƙara, yashi, da / ko ƙura a wuraren da tsarin iska ke kama barbashi. Misali, Babban Sand dunes a Colorado yana girma yayin da yashi da aka hura daga fili mai faɗi aka ajiye a gefen tsaunukan Sangre de Cristo. Wasu siffofin ƙasa sun haɗa da dunes, barchan dunes, alamun ripple, da loess.
| Yanayin ƙasa | Bayyanawa | Hoton |
|---|---|---|
| Dunes | Dune babban tarin kayan iska ne, yawanci yashi ko dusar ƙanƙara. Yayin da tarin ya tara, girman girmansa yana ƙara yawan ajiya a cikin madauki mai kyau har sai dune ya rushe a ƙarƙashin nauyin kansa. Wannan tsari yana haifar da dunes su motsa a cikin hanyar iska a tsawon lokaci.[7][8] | |
| Barchan | Wani nau'in dune wanda ya samo asali ne daga karancin wadata a yankuna inda iska ke hurawa a cikin wata hanya ta farko. Wannan yana haifar da dune yana da siffar concave, tare da wutsiyoyi da ke fuskantar iska.[9] Dune-dune masu juyawa da Dune-Dune na Seif wasu misalai ne na tasirin iska mai juyawa akan tsarin dune. | |
| Alamun ruwa | Alamun riple ƙananan tuddai ne na laka wanda ke samuwa saboda iska ko ruwa da ke hurawa a kan laka a ko dai a halin yanzu ko a cikin raƙuman ruwa. Aeolian ripples ya samo asali ne daga iskõki masu saurin gudu waɗanda ke samar da ƙwayoyin hatsi masu kyau a cikin tsawo, filaye, asymmetrical ripples. [ana buƙatar ƙa'ida][ana buƙatar hujja][<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2021)">citation needed</span>] | |
| Loess | Abubuwan da ke da girman saiti waɗanda iska za ta iya ɗauka a kan nesa mai nisa, yawanci iri ɗaya kuma mai ƙuƙwalwa sosai. Gabaɗaya, loess yana ƙunshe da hatsi na kusurwa waɗanda ba a goge su da kyau ba saboda yanayin jigilar su. | |
| Hanyar hamada | Duwatsu masu kusurwa da yashi waɗanda ke samar da hanya saboda hauhawar farashi. Sojojin Aeolian suna ajiye hatsi na yashi tsakanin da ƙarƙashin duwatsu da ke kewaye da su wanda ke haifar da tashiwar dutse mai laushi.[10] Hanyar hamada na iya samuwa sakamakon raguwa, a wannan yanayin ana hura ƙwayoyin dutse masu kyau kuma iska ta warwatsa su, suna barin hanyar a baya. | |
| Yankin hamada | Rufin da za'a iya samu a saman duwatsun hamada wanda za'a mën a bayyana shi ne kawai ta hanyar kasancewar barbashi na yumɓu waɗanda iska ta ɗauka. Rashin launi na yumɓu ana iya danganta shi da baƙar fata manganese oxides da ja iron oxides. |
Rashin ruwa
[gyara sashe | gyara masomin]Yankunan rushewa suna girma lokacin da aka cire karin laka daga wani yanki da sauri fiye da yadda aka ajiye shi. Sun yadu a cikin tsaunuka masu tsayi, wuraren dusar ƙanƙara, kamar su Antarctic Plateau: duba sastrugi . A cikin yashi da dutse, ba a kiyaye su da yawa sai dai a yankuna masu bushewa. A waje da yankuna masu bushewa, ruwa mai motsi - wanda ya fi nauyi kuma ya fi lalacewa fiye da iska - yana share yanayin ƙasar Aeolian.[2] Manyan kwari suna da rikitarwa kuma sau da yawa akwai tsari ɗaya ko fiye wanda ba na Aeolian ba a aiki, gami da tectonics, glacial da alluvial forces. Akwai nau'ikan siffofi da yawa da ke da alaƙa da rushewa.
| Yanayin ƙasa | Bayyanawa | Hoton |
|---|---|---|
| Rashin narkewar ruwa | Rashin lafiya a cikin ƙasa wanda za'a iya samunsa a cikin hamada saboda cire barbashi ta iska; ana iya kiransa "mai fashewa". | |
| Abubuwan da ke haifar da iska | Samfurori na dutse waɗanda ke nuna lalacewar da ke haifar da hanyoyin aeolian a tsawon lokaci. Hanyoyin rushewa ta iska na iya haifar da santsi da gogewa da kuma kirkirar ramuka. | |
| Dutsen ƙudan zuma | Tsarin da ke tasowa sama da dubban shekaru lokacin da iska ta lalata saman wani abu a hankali fiye da tushe na fitowar. | |
| Ajiyewar Lag | Duwatsu masu kusurwa da ƙwayoyin yashi waɗanda aka bar a baya yayin cirewa da ƙananan ƙwayoyin ta hanyar matakai na aeolian. Hakanan ana iya samar da ajiyar Lag saboda cire ƙananan barbashi ta ruwa. | |
| Yardangs | Dutse mai fitowa wanda ya samo asali ne daga zane-zane mai sauƙi daga kayan da aka karfafa ta hanyar iska da ƙura da yashi, da kuma raguwa. |
Manazarta
[gyara sashe | gyara masomin]- ↑ Empty citation (help)
- ↑ Archie, Deithra L. "Aeolian Processes and Landforms" (PDF). New Mexico State University. p. 2. Archived from the original (PDF) on 2010-11-22. Retrieved 2008-08-06.
- ↑ Telfer, M.; Parteli, E.; Radebaugh, J.; et al. (2018). "Dunes on Pluto". Science. 360 (6392): 992–997. Bibcode:2018Sci...360..992T. doi:10.1126/science.aao2975. PMID 29853681.
- 1 2 "Aeolian landform". The Canadian Encyclopedia. Archived from the original on 2007-08-17. Retrieved 2008-08-06.
- ↑ https://ha.unansea.com/aeolian-islands-yadda-za-a-samu-da-gani-raayin-da-aka/
- ↑ Balasubramanian, A. (February 2007). "AEOLIAN LANDFORMS". ResearchGate.
- ↑ "Geology of Great Sand Dunes National Park". www.usgs.gov. Retrieved 2020-11-23.
- ↑ "Snow Dunes | National Snow and Ice Data Center". nsidc.org. Archived from the original on 2019-08-18. Retrieved 2020-11-23.
- ↑ "Barchan | sand dune". Encyclopedia Britannica (in Turanci). Retrieved 2020-11-23.
- ↑ Pelletier, Jon D.; Cline, Michael; DeLong, Stephen B. (November 2007). "Desert pavement dynamics: numerical modeling and field-based calibration". Earth Surface Processes and Landforms. 32 (13): 1913–1927. Bibcode:2007ESPL...32.1913P. doi:10.1002/esp.1500.








