Jump to content

Yanayin Azerbaijan

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.
Rarrabawar yanayi na Köppen-Geiger
Matsakaicin ruwan sama na shekara-shekara a Azerbaijan (mm)

yanayin Azerbaijan ya bambanta sosai. daga cikin na goma sha ɗaya na Yankunan yanayi suna nan a Azerbaijan.[1]

Yanayin ƙasa

[gyara sashe | gyara masomin]

Kasar Azabaijan tana kan iyaka da arewa na yankin masu zafi, a kudu maso gabashin yankin Caucasus da arewa maso yammacin tudun Iran.  Wurare mai rikitarwa da wuri mai faɗi, kusancin Tekun Caspian, tasirin hasken rana, yawan iska na asali daban-daban, da dai sauransu, suna ba da gudummawa ga bambancin yanayin yanayi..[2]

Yanayin ƙasa

[gyara sashe | gyara masomin]

A matsayin kasa mai yawan tsaunuka, Azerbaijan tana kewaye da Babban Caucasus, Karamar Caucasus, Talysh da kuma Arewacin Iran.  Yankin Kur-Araz Lowland, tsakanin Babban da Karamin Caucasus, ya taso zuwa Tekun Caspian da ke gabashin kasar.  Babban Caucasus, wanda ke arewacin kasar kuma ya tashi daga arewa maso yamma zuwa kudu maso gabas, yana kare kasar daga tasirin iska mai sanyi na arewa kai tsaye.  Wannan yana haifar da samuwar yanayi mai zafi a mafi yawan tudu da filayen ƙasar.  Sauran sarƙoƙin tsaunuka da ke kewaye da ƙasar su ma suna yin tasiri a cikin iska.  Halin yanayin yanayin yana haifar da samuwar yankunan yanayi marasa tsari kuma yana haifar da yankunan yanayi a tsaye..

Hasken rana

[gyara sashe | gyara masomin]
Rana a Azerbaijan sau da yawa suna da launi sosai.

Filayen Azerbaijan da tuddai suna da yawan hasken rana. Rana tana haskakawa na awanni 2,200 zuwa 2,400 a kowace shekara a yankin Kur-Araz, tsibirin Apsheron da sauran filayen da tuddai, da kuma awanni 2,600 zuwa 2,800 a filayen da ke kusa da Kogin Araz a yankin Nakhchivan. Saboda karuwar girgije a yankunan tsaunuka, waɗannan yankuna suna karɓar sa'o'i 1,900 zuwa 2,200 na hasken rana kai tsaye.

Hasken rana yana haskakawa 2,2 zuwa 2,500 hours a shekara a tsawo sama da mita 3,000 (9,800 . Jimlar radiation na shekara-shekara daidai yake da 12-132 kcal / cm2 (118-122 kWh /ft2). Zuwa ga duwatsu, yana raguwa zuwa 120-124 kcal / cm2 (109-113 kWh /ft2), a tsawo na mita 500 zuwa 600 (1,600 zuwa 2,000 sama da matakin teku, sannan sannu a hankali yana ƙaruwa kuma ya kai 140-150 kcal /cm2 (129-139 kWh / ft2) a tsawo sama da mita 3,000 (9,800 ft) a cikin Babban da Ƙananan Caucasus.

Jimlar radiation na hasken rana da ke shafar filayen Araz a Nakhchivan ya kai 148-150 kcal / cm2 (137-139 kWh / ft2). Yana ƙaruwa a cikin duwatsu, yana kaiwa 152-160 kcal / cm2 (140-148 kWh / ft2). Hasken rana a kan filayen ƙasar da tuddai ya kai 40-50 kcal / cm2 (37-46 kWh /ft2); a cikin Lenkoran, 50-60 kcal /cm2 (46-55 kWh / ft2); a kan duwatsu, 15-2 kcal / cent2 (14-23 kWh / f2).

Tsarin yanayi a Azerbaijan yana da tasiri daga iska daban-daban. Rashin iska mai sanyi, irin su Kara da Scandinavian arctic anticyclones, Siberian anticyclons, da Azores na teku suna tasiri ga yanayi. Hakazalika, iska mai zafi na wurare masu zafi (subtropical anticyclone da kudancin cyclones), da kuma anticyclones na Asiya ta Tsakiya da yanayin yanayi na gida, suna da tasiri. Wadannan iska suna shiga kasar ta hanyoyi daban-daban godiya ga yanayin ƙasa daban-daban. Don haka, kodayake ba sa hana tarin zafi shiga Azerbaijan daga kudu, sanyi na nahiyar da na teku yana haifar da canje-canje a cikin kaddarorin waɗannan tarin iska mai zafi, kuma yana rinjayar yanayin yanayi.

Manyan fannoni

[gyara sashe | gyara masomin]

Wasu daga cikin manyan tasirin da ke kan yanayin Azerbaijan shine zafin jiki, hazo, danshi, yawan evaporation, da kuma girgije.

Matsakaicin zafin jiki na shekara-shekara a Azerbaijan (°C)

Tsarin zafin jiki da rarraba shi a ko'ina cikin Azerbaijan na yau da kullun ne, kuma ya dogara da fasalulluka na iska da ke shiga kasar, yanayin yankin, da kusanci da Tekun Caspian. Tekun yana haifar da yanayin zafi a yankunan teku (kilomita 20 ko mil 12 daga teku) don raguwa a lokacin rani kuma ya tashi a cikin hunturu. A lokaci guda, teku tana daidaita tasirin iska mai zafi da bushewa daga Asiya ta Tsakiya. Matsakaicin zafin jiki na shekara-shekara shine 14-15 ° C (57-59 ° F) a cikin Kur-Araz Lowland, yankunan bakin teku a kudu zuwa Apsheron Peninsula, da kuma Lenkoran Lowland. Yawan zafin jiki yana raguwa tare da kusanci da duwatsu, matsakaicin 4-5 ° C (39-41 ° F) a tsawo na mita 2,000 (6,600 , da 1-2 ° C (34-36 ° F) na mita 3,000 (9,800 .

Dukkanin mafi ƙarancin zafin jiki (-33 °C (-27.4 °F)) da cikakken madaidaicin zafin jiki (46 °C (114.8 °F)) an lura dasu a Julfa da Ordubad[1]

Matsakaicin ruwan sama na shekara-shekara ya faɗi a Lankaran (1,600 zuwa 1,800 in) kuma mafi ƙarancin Absheron Peninsula (200 zuwa 350 mm ko 7.9 zuwa 13.8 in). [1]

Nau'ikan yanayi

[gyara sashe | gyara masomin]
Lokacin hunturu a cikin Gundumar Shamakhi

Idan aka yi la'akari da rarraba da fasalulluka na yanayi, zafin jiki, danshi, da hazo, tara daga cikin yanayin yanayi 11 a cikin Rarrabawar yanayi na Köppen za a iya samun su a Azerbaijan. Yawancin waɗannan alamu an raba su zuwa ƙananan nau'o'i.[2]

  • Yanayin hamada da bushewar tsaunukaTsakanin hamada da busassun yanayi sun rufe tsakiyar tsaunuka a cikin Kur zuwa mita 400 (1,300 ft), yankin Caspian daga ƙarshen kogin Samur zuwa rafin Gizilagaj, filayen Nakhchivan tare da kogin Araz, da kwaruruka na tsaunin Talish ƙasa da mita 1,000 (3,300 ft).  Hazo na shekara-shekara yana da kashi 15 zuwa 50 na yuwuwar hazo.  Lokacin sanyi yawanci sanyi ne (ko da yake sanyi akan filayen kogin Araz tare, da kuma cikin kwaruruka, tsaunin Talish).  Lokacin bazara na iya yin zafi sosai, wani lokacin sama da 40 °C (104 °F).[1] Sassan hamada da busassun yanayi yanayi tare da sanyi sanyi da bushewar lokacin zafi yanayi. Matsakaicin yanayi mai laushi, bushewar hunturu ya rufe tsaunukan kudu (a ƙasa da mita 1,000 ko ƙafa 3,300) na Babban Caucasus, kwarin Ganikh-Eyrichay tsakanin mita 200 zuwa 500 (660 da 1,640 ft), da tsaunukan arewa da gabas na ƙanƙara na mita 1,500.  (1,300 da 4,900 ft).  Hazo ya kai kashi 50 zuwa 100 na yuwuwar hazo a wannan yankin yanayi.[1] Yanayin zafi mai matsakaici tare da busassun lokacin rani ya rufe yankin Lankaran-Astara.  Hazo na shekara yana lissafin kashi 100 zuwa 150 ko fiye na yuwuwar hazo.  Lokacin sanyi yana da sanyi, lokacin rani yana zafi da bushewa, kaka kuma ana damina.  Lokacin Mayu zuwa Agusta yawanci bushe ne, yana buƙatar ban ruwa na wucin gadi.[1] Sanyi, bushewar hunturu ya rufe tsaunukan kudu maso gabas na Babban Caucasus tsakanin mita 1,000 zuwa 2,700 (3,300 da 8,900 ft), da yankuna masu tsaunuka na Karamar Caucasus tsakanin mita 1,400 da 2,700 (4,600 da 8,900 ft).  Hazo na shekara yana lissafin kashi 75 zuwa 100 na yuwuwar hazo.  Lokacin bazara yana da sanyi kuma lokacin sanyi yana da laushi. Yanayin sanyi mai sanyi, busasshen lokacin rani yana rufe tsakiyar da manyan tsaunukan Nakhchivan AR tsakanin mita 1,000 zuwa 3,000 (3,300 da 9,800 ft).  Hazo na shekara yana lissafin kashi 50 zuwa 100 na yuwuwar hazo.  Lokacin bazara yana da sanyi, kuma lokacin sanyi yana da isa ga dusar ƙanƙara. Matsakaicin yanayi tare da rarraba ruwan sama daidai gwargwado ya rufe dazuzzuka masu tsaunuka a kudu tsakanin mita 600 zuwa 1,500 (2,000 da 4,900 ft), da tsaunukan arewa maso gabas na Babban Caucasus tsakanin mita 200 zuwa 500 (660 da 1,640 ft).  Ruwan sama na shekara-shekara ya kai kashi 75 zuwa 100 na yuwuwar hazo a tsaunukan kudu, da kashi 50 zuwa 100 a tsaunukan arewa maso gabas.  Lokacin sanyi yana da sanyi, lokacin rani yana dumi. Wani yanayi mai sanyi tare da hazo mai yawa duk shekara yana faruwa a cikin tsaunukan kudu na Babban Caucasus tsakanin mita 1,500 zuwa 2,700 (4,900 da 8,900 ft), waɗanda suka haɗa da gandun daji, yankin ƙasa da ƙasa, da yankunan tsaunuka.  Hazo na shekara yana lissafin sama da kashi 150 zuwa 200 na yuwuwar hazo.  Lokacin sanyi yana da sanyi, lokacin rani yayi sanyi Tundra mai tsayi ya mamaye yankunan Babban da Karamin Caucasus sama da mita 2,700 (8,900 ft), da Nakhchivan sama da mita 3,200 (10,500 ft).  Hazo na shekara yana lissafin sama da kashi 100 zuwa 200 na yuwuwar hazo.  Damina da bazara duk sanyi ne.  A wasu wurare, dusar ƙanƙara ba ta narke har sai lokacin hunturu mai zuwa.[2]
  1. 1.0 1.1 1.2 "Climate". Water Resources of the Azerbaijan Republic. Institute of Hydrometeorology, Ministry of Ecology and Natural Resources. Archived from the original on 24 May 2007. Cite error: Invalid <ref> tag; name "KL" defined multiple times with different content
  2. 2.0 2.1 2.2 "Azerbaijans.com — Physical Geography – Climate".. Cite error: Invalid <ref> tag; name "AZB Climate" defined multiple times with different content