Yanayin Jamhuriyar Kongo
|
geography of geographic location (en) | ||||
| Bayanai | ||||
| Ƙaramin ɓangare na | Yanayin Afirka | |||
| Fuskar | Jamhuriyar Kwango | |||
| Ƙasa | Jamhuriyar Kwango | |||
| Rukunin da yake danganta |
Category:Lists of landforms of the Republic of the Congo (en) | |||
| Wuri | ||||
| ||||


1°00′S 15°00′E / 1.000°S 15.000°E / -1.000; 15.000 Jamhuriyar Kongo tana cikin yammacin tsakiyar Afirka, a kan Equator. Kongo tana da manyan tashoshin jiragen ruwa da yawa. Jamhuriyar Kongo ta mamaye yanki na 342,000 km2, wanda 341,500 km2 ƙasa ne yayin da 500 km2 ruwa ne. Kongo ta yi ikirarin mil 200 nautical miles (370 km) na teku (kilomita 370) na yankin teku.
Babban birnin Jamhuriyar Kongo shine Brazzaville, wanda ke kan Kogin Kongo nan da nan a fadin Kinshasa, babban birnin Jamhuriyar Demokradiyyar Kongo. Tare da yawan jama'a kusan miliyan 1.5, Brazzaville ita ce birni mafi girma a Jamhuriyar, tana da kusan sau biyu yawan mutanen Pointe-Noire (663,400 kamar yadda aka ƙidaya a shekara ta 2005), birni na biyu mafi girma a kasar. Kimanin kashi 70% na yawan jama'a suna zaune a Brazzaville, Pointe-Noire, ko kuma a kan hanyar jirgin kasa tsakanin su.
Yankin da iyakoki
[gyara sashe | gyara masomin]- Yankin
-
- Jimillar: 342,000 km2 ƙasa matsayi a duniya: 54th
- Matsayi na ƙasa a duniya: 54th
- Ƙasa: 341,500 km2
- Ruwa: 500 km2
- Jimillar: 342,000 km2 ƙasa matsayi a duniya: 54th
- Yankin kwatankwacin
- Yankunan ƙasa
-
- Jimillar: kilomita 5,008 ko mil 3,1125,008 kilometres (3,112 mi)
- Kasashen iyaka: Cabinda (Angola) (kilomita 231 ko mil 144), Jamhuriyar Demokradiyyar Kongo (kilomiti 1,229 ko mil 764), Jamhuriyar Afirka ta Tsakiya (kilomitara 487 ko mil 303), Kamaru (kilomitha 444 ko mil 307), Gabon (kilominta 2,567 ko mil 1,595).
- Yankin bakin teku
- Km 169 a Tekun Atlantika
Muhalli
[gyara sashe | gyara masomin]Yanayi
[gyara sashe | gyara masomin]Kongo ƙasa ce mai zafi, wanda ke nufin tana da yanayi mai zafi. Lokacin damina yana daga Maris zuwa Yuni kuma lokacin rani na sauran shekara. Zazzabi da zafi suna da yawa kamar yadda yake a duk ƙasashe masu zafi. Rafukan kasar na cike da ruwa a kan kari.
Muhalli
[gyara sashe | gyara masomin]Ƙasar bambancin filayen bakin teku ne, yankuna masu tsaunuka, tudu da kwaruruka masu albarka. Kimanin kashi 70 cikin 100 na yankunan kasar na da dajin ruwan sama. Matsayi mafi girma, a 1,020 m, shine Mont Nabeba a cikin tsaunin Mayumbe. Manyan kogunan su ne kogin Kongo da ke kan iyaka da Jamhuriyar Demokradiyyar Kongo, da kogin Kouilou-Niari.
Wani balaguron da ya tashi daga ƙauyen Itanga ya gano wani turba "babban kamar Ingila" wanda ya shimfiɗa zuwa makwabciyar Jamhuriyar Demokradiyyar Kongo.[1]
UNESCO ta ayyana wuraren ajiyar halittu guda biyu a cikin ƙasar: Odzala a 1977 da Dimonika a 1988.[2]
Albarkatun halitta
[gyara sashe | gyara masomin]Abubuwan da ke cikin halitta sun haɗa da man fetur, katako, potash, gubar, zinc, uranium, jan ƙarfe, phosphate, zinariya, Magnesium, iskar gas, da wutar lantarki.
Ya zuwa kimantawa na 2012, 1.55% na ƙasar ana nomawa, yayin da kawai 0.20% ya ƙunshi amfanin gona na dindindin. Kimanin 20 km2 ana ban ruwa (kimanin shekara ta 2003).
Batutuwan muhalli
[gyara sashe | gyara masomin]Batutuwan muhalli sun haɗa da babban matakin gurɓataccen iska daga hayakin motoci, gurɓatawar ruwa daga zubar da datti, ruwan famfo ba mai sha ba, da kuma sare daji.
Kongo tana cikin yarjejeniyar kasa da kasa kan Biodiversity, Climate Change, Desertification, Endangered Species, Ozone Layer Protection, Tropical Timber 83, Tropical Timer 94, Wetlands. Ya sanya hannu amma bai tabbatar da Dokar Tekun da sauransu ba.
Abubuwa masu tsanani
[gyara sashe | gyara masomin]Wannan jerin manyan wurare ne na Jamhuriyar Kongo, watau maki da ke arewa, kudu, gabas, ko yamma fiye da kowane wuri.
- Yankin arewacin - wurin da ba a san shi ba a kan iyaka da Jamhuriyar Afirka ta Tsakiya nan da nan kudu maso yammacin garin CAR na Madoukou, Sashen Likouala
- Yankin Gabas - Motenge-Bom, sashen Likouala
- Yankin kudu - yankin da ba a san sunansa ba kusa da inda iyakar Kongo-Cabinda ta shiga Tekun Atlantika, sashen Kouilou
- Yammacin Yamma - inda iyakar da Gabon ta shiga Tekun Atlantika, sashen Kouilou
- ↑ Smith, David (2014-05-27). "Peat bog as big as England found in Congo". The Guardian: World news. Retrieved 2014-05-31.
- ↑ "Congo". UNESCO. Retrieved 22 June 2016.
