Jump to content

Yanayin yanayi na Andorra

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.
Andorra
Taswirar Andorra
Nahiyar Turai
Yankin da ke kusa Kudu maso Yammacin Turai
Yanayin ƙasa 42°30′N 1°30′E / 42.500°N 1.500°E / 42.500; 1.500
Yankin - Jimillar - Ruwa
 
 
An sanya shi a matsayin 179th 121.4 hectare (1.214 km2) [1]

Yankin bakin teku 0 km (ƙasasshe)  
Yankunan ƙasa Km 118 
Kasashen da ke da iyaka Spain 63 km Faransa 55 km 
 
Mafi Girma Coma Pedrosa, 2,946 m
Matsayi mafi ƙasƙanci Riu Runer, 840 m (2756 ft)
Kogin da ya fi tsayi Babban Valira
Mafi girman ruwa a cikin gida Tafkin Juclar (23 ha) [1] 
Amfani da ƙasa ƙasa mai noma: 1.7% amfanin gona na dindindin: 0% makiyaya na dindada 38.3% gandun daji: 34.0% wasu: 26.0% (2018)



Ƙasar da ake ban ruwa 0 km2 
Yanayi: matsakaici; dusar ƙanƙara, hunturu mai sanyi da dumi, lokacin rani mai bushe
Yankin: tsaunuka masu tsawo da ƙananan kwari
Albarkatun halitta wutar lantarki, Ruwan ma'adinai, katako, ƙarfe, gubarjagora
Haɗarin Halitta Ruwan sama
Batutuwan muhalli sare daji, yawan kiwo, gurɓata iska, zubar da sharar gida

Andorra ƙaramar ƙasa ce, ba ta da iyaka a kudu maso yammacin Turai, tana cikin gabashin tsaunukan Pyrenees kuma tana da iyaka da Spain da Faransa. Tare da yanki na 468 km2, ita ce ƙasa ta shida mafi ƙanƙanta a Turai kuma ita ce mafi girma daga cikin ƙananan ƙasashen Turai. 

Andorra ta kunshi mafi yawan duwatsu masu tsawo, mafi girma shine Coma Pedrosa a mita 2,942 (9,652 , kuma matsakaicin tsawo na Andorra shine mita 1,996 (6,549 . Wadannan an rarraba su ne ta hanyar kwari uku a cikin siffar Y wanda ya haɗu cikin ɗaya a matsayin babban rafi, kogin Gran Valira, ya bar ƙasar zuwa Spain (a mafi ƙasƙanci na Andorra na 840 metres (2,756 ft) ft).

yanayi Andorra yayi kama da na Yanayin yanayi na maƙwabtanta, amma mafi girman girman girmansa yana nufin akwai, a matsakaici, karin dusar ƙanƙara a cikin hunturu, ƙananan danshi, kuma yana da ɗan sanyi a lokacin rani. Akwai, a matsakaita, kwanaki 300 a kowace shekara na hasken rana. 

A fannin ilimin ƙasa, Andorra na cikin lardin Atlantic na Turai na yankin Circumboreal a cikin Masarautar Boreal. A cewar WWF, yankin Andorra na cikin yankin Pyrenees conifer da kuma gandun daji.

Rushewar ƙasa da raƙuman ruwa sune manyan haɗarin halitta. Akwai girgizar ƙasa da yawa a ƙasa da Girman Richter 2. Babu wani rikodin tarihi na duk wani girgizar kasa mai lalacewa a Andorra, amma gwamnatin Andorra ta yi nazarin yiwuwar nan gaba. 

A cikin gandun daji na Andorra yana da kusan 34% na jimlar yankin ƙasa, daidai da hekta 16,000 (ha) na gandun daji a cikin 2020, wanda bai canza ba daga 1990. A cikin 2020, gandun daji mai sabuntawa ya rufe hekta 16,000 (ha) kuma gandun daji da aka dasa ya rufe hekita 0 (ha). Daga cikin gandun daji mai sabuntawa na halitta an ruwaito 0% a matsayin gandun daji na farko (wanda ya ƙunshi nau'ikan bishiyoyi na asali ba tare da alamun bayyanar ayyukan ɗan adam ba) kuma kusan 0% na yankin gandun daji an samo shi a cikin yankunan da aka kiyaye.[2]

Ra'ayi na Andorra la Vella tare da duwatsu

Dukkanin Andorra yana da tsaunuka, kuma a cikin duka, akwai tsaunuka 65 na tsaunuka.

Dutsen da ya fi tsayi shine Coma Pedrosa, wanda ya tashi zuwa 2,942 metres (9,652 ft) a arewa maso yammacin Andorra kusa da iyakokin Faransa da Mutanen Espanya.


Tare da kan iyaka da Faransa, daga yamma zuwa gabas, manyan tsaunuka sune Pic de Médécourbe (mita 2,914 (9,560 ft)), wanda shine iyakar ƙasa da ƙasa ta yamma ta Andorra, Faransa, da Spain, Pic de Cataperdis (mita 2,805 (9,203 ft)) da Pic de Tristaina ( ft 2 ft)  Font Blanca (mita 2,903 (9,524 ft)) a arewa maso yamma;  Pic de Siguer (mita 2,903 (9,524 ft)), Pic de la Serrera (mita 2,914 (9,560 ft)) da pic d'Anrodat (mita 2,730 (8,957 ft)) a arewa;  da Pic de Noé (mita 2,737 (mita 8,980 ft)), Pic de la Cabaneta (mita 2,818 (9,245 ft)) da Roc Mélé (mita 2,811 (9,222 ft)) a gabas.

Tare da iyaka da Spain, daga yamma zuwa gabas, manyan tsaunuka sune Pic de Médécourbe (mita 2,914 (9,560 ft)), Pic de Coma Pedrosa (mita 2,942 (9,652 ft)), Port de Cabús (mita 2,301 (7,549 ft)) da Pic de Médécourbe (mita 2,914, L9, 652 ft.  yamma;  Pic Negre (mita 2,665 (8,743 ft)), Torre dels Soldats (mita 2,761 (9,058 ft)), da Pic de la Portelleta (mita 2,905 (9,531 ft)) a kudu.

A gabas, kusa da inda iyakokin ƙasashen biyu ke haɗuwa, ya ta'allaka ne Pic d'Envalira (mita 2,825 (9,268 ft)) da Pic dels Pessons (mita 2,865 (9,400 ft)).  Tafki, Estany de l'Estanyó, da dutse, Pic de l'Estanyó (mita 2,915 (9,564 ft)) suna kwance a gabas da El Serrat kuma ana samun su ta hanyar tafiya kawai.

Tafkuna da koguna

[gyara sashe | gyara masomin]

Andorra ta zubar da ruwa kusan gaba ɗaya ta hanyar kwandon guda ɗaya wanda babban kogi, Gran Valira, ya fita daga ƙasar a kudu kusa da ƙetaren iyakar Spain-Andorra.

Valira del Nord ita ce arewa maso yamma, tana gudana daga kusa da El Serrat ta hanyar ƙauyuka na Les Salines, Arans, La Cortinada, Sornàs, Ordino, da La Massana - inda ta haɗu da Kogin Tristaina - kuma a ƙarshe ta hanyar Les Escaldes inda ta haɗuwa da Valira d'Orient ta zama Gran Valira.

Valira d'Orient ita ce arewa maso gabas, tana gudana daga kusa da Grau Roig ta hanyar Soldeu, Canillo, Encamp, da Les Escaldes inda ta haɗu da Kogin Madriu sannan Valira del Nord, ta zama Gran Valira .

Har ila yau, akwai ƙananan wuraren ruwa da yawa waɗanda suka mamaye iyakokin Andorra tare da Faransa da Spain. Mafi sananne daga cikin wadannan shine tafkin Pic de Maià wanda babban kogi, Sant Josep, ke gudana daga gabas daga kasar zuwa Faransa kuma yana da alaƙa da Ariège, wanda ke cikin tafkin Garonne (Atlantic).

Andorra tana da tabkuna 172, wanda mafi girma shine Estanys de Juclar (hectare 23 ko kadada 57) [1] kusa da Pic de Noé a arewa maso gabas.

Yanayi a Andorra ya bambanta sosai tare da tsaW. Kwarin suna da Yanayin teku wanda yayi kama da yanayin matsakaici na maƙwabtan Andorra, amma saboda tsawo mafi girma, hunturu yana da tsanani, danshi ya fi ƙasa, kuma lokacin rani ya ɗan sanyi. Yankunan da ke sama da Layin itacen Alpine a kusan 2,100-2,400 suna da Yanayin Alpine da tundra na alpine. Snow gaba ɗaya ya rufe kwarin arewa na watanni da yawa. Akwai, a matsakaita, kwanaki 300 a kowace shekara na hasken rana. Matsakaicin matsakaicin rana na yau da kullun ya bambanta daga 1150 W / m2 a watan Yuni zuwa 280 W / m3 a watan Disamba.[3]  

Matsakaicin zafin jiki na shekara yana bambanta daga 11 °C (52 °F) a Sant Julià de Lòria a kudu, zuwa 8 °C (46 °F) a La Massana a tsakiya, zuwa 2 °C (36 °F) a Arcalis a arewa.[1]  Matsakaicin yanayin zafi na yau da kullun da ƙarancin zafi a cikin Escaldes-Engordany shine, bi da bi, 28 ° C (82 °F) da 15 °C (59 °F) a watan Yuli, da 11 °C (52 °F) da -2 °C (28 °F) a cikin Janairu..

Matsakaicin ruwan sama na shekara-shekara shine 1,071.9 millimetres (42.2 in) in) ga dukan ƙasar, amma ya bambanta a duk faɗin ƙasar, yana ƙaruwa tare da tsawo kuma daga kudu zuwa arewa. Ikklisiya mafi bushewa ita ce Sant Julià na Lòria (800 millimetres (31.5 in) a kowace shekara) a kudu, kuma mafi ruwan sama shine Canillo (1,100 millimetres (43.3 in) a kowace shekara). Ruwan sama na shekara-shekara na iya wucewa 1,220 millimetres (48 in) in) mafi girman tsaunuka. Watanni mafi bushewa shine Janairu da Fabrairu, kuma mafi ruwan sama, Mayu, Yuni, da Nuwamba. A lokacin watanni na rani, akwai kwanaki masu ruwan sama kaɗan, amma ruwan sama na iya zama mai nauyi sosai saboda yana da alaƙa da tsawa.[3]

Climate data for {{{location}}}
Watan Janairu Fabrairu Maris Afrilu Mayu Yuni Yuli Ogusta Satumba Oktoba Nuwamba Disamba Shekara
[Ana bukatan hujja]

Haɗarin Halitta

[gyara sashe | gyara masomin]

Akwai haɗarin ruwan sama daga tsakiyar hunturu zuwa farkon lokacin rani. Ana amfani da hanyoyin sarrafa guguwa kamar share dusar ƙanƙara ta hanyar cajin fashewa mai sarrafawa, tarkon dusar ƙara, shingen dusar ƙana, masu karkatarwa, shingen rigid, da ƙarancin dusar ƙane a Andorra don hana haɗari.[4]

1996 Ruwan Arinsal

[gyara sashe | gyara masomin]

Dusar ƙanƙarar Arinsal ta 1996 ta kasance ƙaƙƙarfan ƙaƙƙarfan ƙanƙara-dusar ƙanƙara wacce ta biyo bayan kwanaki da yawa na faɗuwar dusar ƙanƙara da iska mai ƙarfi Da karfe 19:00 na ranar 8 ga Fabrairun 1996, dusar ƙanƙara ta faɗo a ƙauyen Arinsal ta lalata ko lalata motoci da gine-gine da otal da yawa ciki har da otal ɗin crest da mashaya dutsen dutse da sama da ɗakuna da mashaya asterics da ƙarancin barna ga gidaje uku da wani kamfani na Rasha ke kan ginawa kuma har yanzu ana kan gina su;  An kammala kwashe mazauna ƙauyen da masu yawon buɗe ido a ƙauyen sa'o'i 1½ kafin balaguron balaguro, sabili da haka ba a samu mace-mace ba, amma lalacewar abubuwa da tattalin arziki sun yi yawa.]  Bayan haka, gwamnati ta ba da umarnin gina dam ɗin dusar ƙanƙara a cikin kwarin Arinsal don dakatar da ɓarkewar ruwa a nan gaba.  Dam ɗin dusar ƙanƙara ta Arinsal, mai tsayin mita 16 (52.5 ft) da faɗin mita 320 (1,050 ft), ta kashe kuɗi miliyan 52 kuma ta yi amfani da 115,000 m3 (150,414 cu yd) na ƙasa da 11,000 m3 (14,38 cu m3).

1970 Ba a fito da gidan da ya yi ruwan sama ba

[gyara sashe | gyara masomin]

Avalanche na Pas de la Casa na 1970 wani dusar ƙanƙara ne wanda ya faru bayan guguwar dusar ƙara ta bar mita 2 (6.56 na sabon dusar ƙenƙara a saman dusar ƙuƙwalwar da ke akwai a kan gangaren dutse sama da Pas de la casa. Ruwan ya fara ne a tsawo na 2,640 metres (8,661 ft) a kan gangaren sama na Pic d'Envalira (2,825 metres (9,268 ft) , ya hanzarta gangaren 35 ° kuma ya zubo kan karkata shida na tsohuwar hanyar CG-2 wanda ke juyawa daga dutsen zuwa ƙauyen Pas de la Casa, wanda ke da 2,100 metres (6,890 ft) . Daga nan sai ya bugi ƙauyen, ya lalata gine-gine da yawa ciki har da kantin magani kuma ya kashe ma'aikaciyar jinya. A shekara ta 1970, Pas de la Casa yana da ƙananan gine-gine fiye da yadda yake yanzu, don haka lalacewar ta kasance mai iyaka. A cikin shekaru masu zuwa yayin da ci gaban wurin shakatawa na kankara ya ci gaba, an yi nazarin shirye-shiryen matakan kula da ruwan sama, amma har zuwa 1985 ne aka shigar da siffofi masu kariya masu ƙarfi ciki har da 250 metres (820 ft) ft) na iska da 500 metres (1,640 ft) ft) na shinge na dusar ƙanƙara.[5] Sabuwar CG-2 ta ratsa Ramin Envalira, don haka guje wa Pas de la Casa da haɗarin ruwan sama. 

Rushewar ƙasa

[gyara sashe | gyara masomin]

Rugujewar ƙasa abu ne mai yawa a Andorra; sun kasance suna bin lokutan ruwan sama mai yawa.[6]

Zabtarewar kasa a lokacin gudun maraice a ranar 25 ga Janairu, 2008 ta ajiye mita 4,000 cubic (5,232 cu yd) na ƙasa da aka daure da duwatsu daga gangaren dutsen da ke sama zuwa babban titin CG-3 (Avinguda del Través de la Massana) tsakanin La Massana da Ordino, tare da rufe motar gaba ɗaya na tsawon kwanaki uku.  motoci.  Lalacewar dukiya ce kawai, kuma babu wanda ya samu rauni, amma mazauna wani katafaren gidaje da ke kusa da zaftarwar kasar an kwashe su saboda ana ganin ginin ba shi da lafiya kuma ya kasance babu kowa.  An ƙaddara dalilin zabtarewar ƙasa zama daidaitawar ƙasa saboda rashin isasshen ƙarfafa ƙasa wajen ginawa da tono wurin shakatawar mota shekaru 30 a baya.[7]

A ranar 7 ga Yuli, 2009, zabtarewar dutse ta faɗi mita 200 (656 ft) kan babban titin CG-3 tsakanin La Massana da Andorra La Vella, tare da toshe titin kusa da ƙofar Pont Pla Tunnel na sa'o'i uku.  Tarunn kariya a gefen dutsen sun kama mafi yawan faɗuwar dutsen, amma mita 4 cubic (5.23 cu yd) sun haye tarunn suka faɗi kan hanya da pavement..[8]

Girgizar ƙasa

[gyara sashe | gyara masomin]

Pyrenees da Catalonia suna da girgizar ƙasa akai-akai kuma wani lokacin mai lalacewa - mafi girma a tarihin da aka rubuta shine girgizar ƙasar Catalonia ta 1428 tare da ƙididdigar girman IX a kan sikelin MSK, daidai da 6.0-6.5 a kan sikalin Richter. Koyaya, girgizar ƙasa wanda cibiyarsa ke cikin Andorra tana da ƙanƙanta fiye da girman 2.[9] An ji girgizar ƙasa mai girman 4.2 a ranar 5 ga Oktoba 1999 a Bagnères-de-Luchon (Faransa) da ke kusa a Andorra, wanda ya haifar da fargabar jama'a.[10] Gwamnatin Andorra ta yi nazarin yiwuwar girgizar kasa mai lalacewa a Andorra. 

Abubuwa masu tsanani

[gyara sashe | gyara masomin]
Babbar taswirar Andorra
Latitude da longitude [11]
  • Arewa: Basers na Font Blanca (42°39′17′′N 1°33′4′′E / 42.65472°N 1.55111°E / 42. 65472; 1.5511 1 (Pic d'Arial (North)))
  • Kudancin: Conangle - Riu Runer (42°25′43′′N 1°31′2′′E / 42.42861°N 1.51722°E / 42.432861; 1.51722 (Conangle (South)))
  • Yamma: Coll de l'Aquell (42°29′11′′N 1°24′32′′E / 42.48639°N 1.40889°E / 42. 48639; 1.408 89 (Coll de l'aquell (West)))
  • Gabas: Kogin Palomera - Kogin Arièja (42°34′26′′N 1°47′10′′E / 42.57389°N 1.78611°E / 42.87389; 1.78611.
Hawan sama [11]
  • Mafi girma: Pic del Comapedrosa, 2,942 metres (9,652.23 ft) (42°35′N 01°27′E / 42.583°N 1.450°E / 42.583; 1.450 (Coma Pedrosa (mafi girma)))
  • Mafi ƙanƙanta: Conflent na kogin Runer, 840 metres (2,755.91 ft) (42°26′N 01°29′E / 42.433°N 1.483°E / 42.433; 1.483 (Riu Runer (mafi ƙasƙanci)))
Cibiyar
  1. 1 2 3 Girard P & Gomez P (2009), Lacs des Pyrénées: Andorre. (in French)
  2. "Global Forest Resources Assessment 2020, Andorra". Food Agriculture Organization of the United Nations.
  3. 1 2 Atles climàtic de Catalunya. Periode 1961–1990. Servei Meteorològic de Catalunya, Generalitat de Catalunya. (in Catalan)
  4. JF Meffre (2001), La Predicció local del perill d'allaus a Andorra Archived 2011-07-06 at the Wayback Machine, La Gestió dels Riscos Naturals, Jornades del CRECIT, pp.100–106, 13/14 September 2001. (in Catalan)
  5. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named meffre2
  6. R Capons-Llorens (2005), El relleu postglacial al Principat d'Andorra – Les dinàmiques de vessants i fluviotorrencials Archived 2011-07-06 at the Wayback Machine. Jornades del CRECIT – Horitzó, 8(2):25–33. (in Catalan)
  7. Una esllavissada talla la carretera de la Massana a Ordino i obliga a desallotjar els veïns, 3cat24, 26 January 2008, (in Catalan)
  8. M Miño (2009), Una esllavissada obliga a tallar tres hores la carretera de la Massana, Bon Dia newspaper, 7 July 2009. (in Catalan)
  9. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named igc2
  10. El terratremol espanta tot Andorra, pero no causa danys, VilaWeb.cat, Maresma i Associats, SL. 1999-10-05. (in Catalan)
  11. 1 2 "Archived copy" (PDF). www.estadistica.ad. Archived from the original (PDF) on 13 November 2009. Retrieved 15 January 2022.CS1 maint: archived copy as title (link)