Jump to content

Yankin da ke cikin iska

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.
Yankin da ke cikin iska
Rarrabawar carbon dioxide na duniya (CO2 na sararin samaniya, nutsewar ƙasa, da nutsewar teku) matsakaici a cikin tarihin tarihi (1900-2020)

Kashi na iska shine ma'auni wanda aka bayyana a matsayin rabo na karuwar shekara-shekara a cikin na yanayi zuwa fitar da CO2 daga tushen mutane. Yana wakiltar rabo na CO2 da mutum ya fitar wanda ya kasance a cikin yanayi. Bincike a cikin shekaru sittin da suka gabata ya nuna cewa ɓangaren iska ya kasance mai ɗorewa a kusan kashi 45%.[1] Wannan yana nuna cewa ikon ƙasa da teku don sha CO2 ya ci gaba da hauhawar hayakin CO2 na mutum, duk da faruwar sanannen bambancin shekara-shekara da na shekaru goma, wanda yafi haifar da ikon ƙasar don sha CO2. Akwai wasu shaidu don karuwar kwanan nan a cikin ɓangaren iska, wanda zai nuna karuwar CO2 na yanayi don ƙarancin burbushin burbushin mutum.[2] Canje-canje a cikin sinks na carbon na iya shafar ɓangaren iska.

Tattaunawa game da yanayin ɓangaren iska

[gyara sashe | gyara masomin]

Anthropogenic CO2 wanda aka saki cikin 2" href="./Atmosphere" id="mwKA" rel="mw:WikiLink" title="Atmosphere">yanayi an raba shi zuwa abubuwa uku: kusan 45% ya kasance a cikin yanayi (wanda ake kira a matsayin ɓangaren iska), yayin da kusan 2% da 31% ke shafar teku (sink na teku) da kuma yanayin ƙasa (sinking na ƙasa), bi da bi.[3] Idan ɓangaren iska ya karu, wannan yana nuna cewa ƙaramin adadin CO2 da mutane suka fitar ana shan shi ta ƙasa da teku, saboda dalilai kamar su teku masu zafi ko narkewa. A sakamakon haka, yawancin hayakin ɗan adam ya kasance a cikin yanayi, don haka ya hanzarta canjin yanayi. Wannan yana da tasiri ga tsinkaye na gaba na matakan CO2 na yanayi, wanda dole ne a daidaita shi don lissafin wannan yanayin.[4] Tambayar ko ɓangaren iska yana ƙaruwa, ya kasance mai ɗorewa a kusan kashi 45%, ko raguwa ya kasance batun muhawara. Warware wannan tambaya tana da mahimmanci don fahimtar sake zagayowar carbon na duniya kuma tana da dacewa ga masu tsara manufofi da jama'a gaba ɗaya.

Charles David Keeling ya kira yawan "ƙananan iska" a cikin 1973, kuma binciken da aka gudanar a cikin 1970s da 1980s ya bayyana ɓangaren iska daga canje-canjen kayan carbon kamar yadda, [4]

Ko kuma,

A C abin da C shine na yanayi, t shine lokaci, FF shine fitar da burbushin burbushin halittu kuma LU shine fitarwa zuwa yanayi saboda canjin Amfani da ƙasa.

A halin yanzu, binciken da ke nazarin abubuwan da ke faruwa a cikin ɓangaren iska suna samar da sakamako masu saɓani, tare da hayaki da ke da alaƙa da amfani da ƙasa da canjin rufe ƙasa wanda ke wakiltar babbar tushen rashin tabbas. Wasu binciken sun nuna cewa babu wata hujja ta kididdiga game da karuwar ɓangaren iska da ƙididdigar ɓangaren iska kamar yadda,[5]

Inda Gt shine ci gaban maida hankali ga CO2 na yanayi, EFF shine yaduwar fitar da burbushin halittu, ELUC shine yaduwa na canjin canjin fitarwa.

An gabatar da wata gardama cewa ɓangaren CO2 da ke cikin iska wanda ayyukan ɗan adam suka fitar, musamman ta hanyar fitar da burbushin burbushin halittu, samar da siminti, da Canje-canjen amfani da ƙasa, suna kan karuwa Tun daga shekara ta 1959, matsakaicin ɓangaren CO2 na iska ya kasance 0.43, amma ya nuna karuwar kusan 0.2% a kowace shekara a wannan lokacin.[6]

Binciken yanayin ɓangaren iska na iya shafar abubuwan da suka faru na waje, kamar El Niño-Southern Oscillation (ENSO), fashewar dutsen wuta, da sauran irin waɗannan abubuwan.[7] Yana yiwuwa cewa hanyoyin da aka yi amfani da su a cikin waɗannan binciken don nazarin yanayin ɓangaren iska ba su da ƙarfi, sabili da haka, ƙaddamarwar da aka samo daga gare su ba ta da tushe.

  1. Friedlingstein, Pierre; O'Sullivan, Michael; Jones, Matthew W.; Andrew, Robbie M.; Hauck, Judith; Olsen, Are; Peters, Glen P.; Peters, Wouter; Pongratz, Julia; Sitch, Stephen; Le Quéré, Corinne; Canadell, Josep G.; Ciais, Philippe; Jackson, Robert B.; Alin, Simone (2020). "Global Carbon Budget 2020". Earth System Science Data (in Turanci). 12 (4): 3269–3340. Bibcode:2020ESSD...12.3269F. doi:10.5194/essd-12-3269-2020. ISSN 1866-3516. |hdl-access= requires |hdl= (help)
  2. Canadell, Josep G.; Le Quéré, Corinne; Raupach, Michael R.; Field, Christopher B.; Buitenhuis, Erik T.; Ciais, Philippe; Conway, Thomas J.; Gillett, Nathan P.; Houghton, R. A.; Marland, Gregg (2007). "Contributions to accelerating atmospheric CO2 growth from economic activity, carbon intensity, and efficiency of natural sinks". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 104 (47): 18866–18870. doi:10.1073/pnas.0702737104. ISSN 1091-6490. PMC 2141868. PMID 17962418.
  3. Bennedsen, Mikkel; Hillebrand, Eric; Koopman, Siem Jan (2019). "Trend analysis of the airborne fraction and sink rate of anthropogenically released CO2". Biogeosciences (in English). 16 (18): 3651–3663. Bibcode:2019BGeo...16.3651B. doi:10.5194/bg-16-3651-2019. ISSN 1726-4170. S2CID 73619561.CS1 maint: unrecognized language (link)
  4. 4.0 4.1 Gloor, M.; Sarmiento, J. L.; Gruber, N. (2010). "What can be learned about carbon cycle climate feedbacks from the CO2 airborne fraction?". Atmospheric Chemistry and Physics (in English). 10 (16): 7739–7751. Bibcode:2010ACP....10.7739G. doi:10.5194/acp-10-7739-2010. ISSN 1680-7316. |hdl-access= requires |hdl= (help)CS1 maint: unrecognized language (link) Cite error: Invalid <ref> tag; name ":1" defined multiple times with different content
  5. Raupach, M. R.; Gloor, M.; Sarmiento, J. L.; Canadell, J. G.; Frölicher, T. L.; Gasser, T.; Houghton, R. A.; Le Quéré, C.; Trudinger, C. M. (2014-07-02). "The declining uptake rate of atmospheric CO<sub>2</sub> by land and ocean sinks". Biogeosciences (in Turanci). 11 (13): 3453–3475. Bibcode:2014BGeo...11.3453R. doi:10.5194/bg-11-3453-2014. ISSN 1726-4189. S2CID 54549366. |hdl-access= requires |hdl= (help)
  6. Canadell, Josep G.; Le Quéré, Corinne; Raupach, Michael R.; Field, Christopher B.; Buitenhuis, Erik T.; Ciais, Philippe; Conway, Thomas J.; Gillett, Nathan P.; Houghton, R. A.; Marland, Gregg (2007). "Contributions to accelerating atmospheric CO2 growth from economic activity, carbon intensity, and efficiency of natural sinks". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 104 (47): 18866–18870. doi:10.1073/pnas.0702737104. ISSN 1091-6490. PMC 2141868. PMID 17962418.
  7. Frölicher, Thomas Lukas; Joos, Fortunat; Raible, Christoph Cornelius; Sarmiento, Jorge Louis (2013). "Atmospheric CO2 response to volcanic eruptions: The role of ENSO, season, and variability". Global Biogeochemical Cycles. 27 (1): 239–251. Bibcode:2013GBioC..27..239F. doi:10.1002/gbc.20028. S2CID 62894958.