Jump to content

Yarjejeniyar kan 'Yancin Siyasa na Mata

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.
Yarjejeniyar kan 'Yancin Siyasa na Mata
convention (en) Fassara da United Nations treaty (en) Fassara
Bayanai
LaƙabiConvention on the Political Rights of Women
ƘasaTarayyar Amurka
Muhimmin darasiHaƙƙoƙin Mata
Akwai nau'insa ko fassaraQ128893398 Fassara da Q128904240 Fassara
MawallafiGeneral Assembly of the United Nations
Ranar wallafa20 Disamba 1952
Harshen aiki ko sunaTuranci
Kwanan wata20 Disamba 1952
Effective date (en) Fassara7 ga Yuli, 1954
Depositary (en) FassaraUnited Nations Secretariat (en) Fassara
Approved by (en) FassaraGeneral Assembly of the United Nations
Wuri
Map
 40°42′46″N 74°00′22″W / 40.7128°N 74.0061°W / 40.7128; -74.0061

Yarjejeniyar 'Yancin Siyasa ta Mata (CPRW) yarjejeniya ce ta Majalisar Ɗinkin Duniya da ta kafa daidaiton 'yancin siyasa ga maza da mata. Majalisar Dinkin Duniya ta amince da shi a yayin taronta na 409 a ranar 20 ga Disamba 1952, a birnin New York . An amince da Yarjejeniyar a kan 31 Maris 1953, kuma ta fara aiki a ranar 7 ga Yuli 1954. [1]

CPRW ta sa kasashe mambobinta su kawar da wariyar jinsi da kafa ma'auni na kasa da kasa kan 'yancin siyasar mata. Yana da nufin aiwatar da ka'idojin daidaiton jinsi kamar yadda aka tsara a cikin Yarjejeniya ta Majalisar Dinkin Duniya, wacce ta tabbatar da 'yancin kowa na shiga cikin gwamnatin kasarsu. Har ila yau Yarjejeniyar ta yi daidai da Yarjejeniyar Haƙƙin Dan Adam ta Duniya (1948), wadda ta jaddada yancin kowane ɗaiɗai na shiga rayuwar jama'a da siyasa.

Yunkurin neman yancin zaɓen mata ya sami ƙarfi a ƙarni na 19, wanda ya haifar da yunƙurin neman zaɓen mata a duniya a ƙarshen ƙarni na 19 da farkon 20th. Koyaya, tsarin kiyaye waɗannan haƙƙoƙin ya bambanta a cikin ƙasashe. Misali, New Zealand ta ba wa mata ’yancin kada kuri’a a zabukan kasa a shekara ta 1894, yayin da mata a Philippines ba su sami wannan ‘yancin ba sai 1937.

Bayan Yaƙin Duniya na Biyu, kafa Majalisar Ɗinkin Duniya da amincewa da Yarjejeniya Ta 1945 ya kawo ƙara mai da hankali kan yancin ɗan adam, ciki har da 'yancin mata. Yarjejeniya tana nufin "tabbatar da imani ga muhimman haƙƙoƙin ɗan adam, cikin mutunci da kimar ɗan adam, da daidaiton haƙƙin maza da mata." A lokacin kafuwar Majalisar Dinkin Duniya, fiye da rabin kasashe 51 da suka rattaba hannu kan yarjejeniyar, ko dai sun tauye hakkin mata na kada kuri’a ko kuma ba su ba mata damar kada kuri’a ba.  

Membership of the Convention on the Political Rights of Women
Kasancewa cikin Yarjejeniyar Haƙƙin Siyasar Mata:

Yarjejeniyar Kare Hakkokin Dan Adam ta Duniya ta bayyana cewa kowa na da 'yancin shiga cikin gwamnatinsa. Ɗaya daga cikin ayyukan farko na Hukumar Kula da Matsayin Mata shine tsara Yarjejeniyar Haƙƙin Siyasa na Mata. Yarjejeniyar kawar da duk wani nau'i na nuna wariya ga mata (CEDAW) daga baya ya fadada akan waɗannan tarurruka na farko. Mataki na 7 na CEDAW ya ba wa mata damar yin zabe a duk zabuka da kuri'ar raba gardama na jama'a, cancantar zaɓe ga ƙungiyoyin jama'a, shiga cikin tsara manufofin gwamnati, da hulɗa da ƙungiyoyi masu zaman kansu (NGOs) waɗanda ke da hannu a rayuwar jama'a da siyasa. [1] Mataki na 8 na CEDAW yana buƙatar ƙasashe membobin su tabbatar da cewa mata suna da daidaitattun damar wakiltar gwamnatocinsu a duniya da shiga cikin ƙungiyoyin duniya.

Duk da amincewa da haƙƙin ƙuri'a na mata a cikin doka a kusan kowace ƙasa, shingaye a aikace galibi suna hana cikar shiga siyasa. Kalubalen sun hada da rashin gudanar da sahihin zabe, da hana ‘yancin fadin albarkacin baki, da kuma rashin tsaro, wanda ke shafar mata yadda ya kamata. [1] A wasu ƙasashe, mata suna fuskantar matsaloli wajen yin rajistar jefa ƙuri'a saboda rashin muhimman takardu, kamar takaddun haihuwa ko takaddun shaida, waɗanda maza kawai za su iya samu. Ƙarin abubuwan da ke kawo cikas sun haɗa da ra'ayin jinsi, matsayin al'umma na gargajiya, taƙaitaccen damar samun bayanai, da rashin isassun kayan aiki, duk waɗannan na iya hana mata yin amfani da 'yancinsu na zabe. Haka kuma, tsarin jam’iyyun siyasa, tsadar tsayawa takara, da nauyi biyu na aiki da na iyali na ci gaba da kawo cikas. Duk da yaɗuwar amincewa da CEDAW, mata ba su da wakilci a kowane mataki na gwamnati, wanda ke nuna bambance-bambancen jinsi da ke gudana a cikin harkokin siyasa. [1]

Participant Signature Ratification, Accession(a), Succession(d)
Afghanistan 16 Nov 1966 (a)
Albania 12 May 1955 (a)
Algeria 5 Aug 2004 (a)
Angola 17 Sep 1986 (a)
Antigua and Barbuda 25 Oct 1988 (d)
Argentina 31 Mar 1953 27 Feb 1961
Armenia 24 Jan 2008 (a)
Australia 10 Dec 1974 (a)
Austria 19 Oct 1959 18 Apr 1969
Bahamas 16 Aug 1977 (d)
Bangladesh 5 Oct 1998 (a)
Barbados 12 Jan 1973 (a)
Belarus 31 Mar 1953 11 Aug 1954
Belgium 20 May 1964 (a)
Bolivia (Plurinational State of) 9 Apr 1953 22 Sep 1970
Bosnia and Herzegovina 1 Sep 1993 (d)
Brazil 20 May 1953 13 Aug 1963
Bulgaria 17 Mar 1954 (a)
Burkina Faso 9 Dec 1998 (a)
Burundi 18 Feb 1993 (a)
Cambodia 11 Nov 2001 (a)
Canada 30 Jan 1957 (a)
Central African Republic 4 Sep 1962 (d)
Chile 31 Mar 1953 18 Oct 1967
Colombia 5 Aug 1986 (a)
Congo 15 Oct 1962 (d)
Costa Rica 31 Mar 1953 25 Jul 1967
Côte d'Ivoire 18 Dec 1995 (a)
Croatia 12 Oct 1992 (d)
Cuba 31 Mar 1953 8 Apr 1954
Cyprus 10 Sep 1968 12 Nov 1968
Czech Republic 22 Feb 1993 (d)
Democratic Republic of the Congo 12 Oct 1977 (a)
Denmark 29 Oct 1953 7 Jul 1954
Dominican Republic 31 Mar 1953 11 Dec 1953
Ecuador 31 Mar 1953 23 Apr 1954
Egypt 8 Sep 1981 (a)
El Salvador 24 Jun 1953 26 Mar 2008
Eswatini 20 Jul 1970 (a)
Ethiopia 31 Mar 1953 21 Jan 1969
Fiji 12 Jun 1972 (d)
Finland 6 Oct 1958 (a)
France 31 Mar 1953 22 Apr 1957
Gabon 19 Apr 1967 (a)
Georgia 6 Jul 2005 (a)
Germany 4 Nov 1970 (a)
Ghana 28 Dec 1965 (a)
Greece 1 Apr 1953 29 Dec 1953
Guatemala 31 Mar 1953 7 Oct 1959
Guinea 19 Mar 1975 24 Jan 1978
Haiti 23 Jul 1957 12 Feb 1958
Hungary 2 Sep 1954 20 Jan 1955
Iceland 25 Nov 1953 30 Jun 1954
India 29 Apr 1953 1 Nov 1961
Indonesia 31 Mar 1953 16 Dec 1958
Ireland 14 Nov 1968 (a)
Israel 14 Apr 1953 6 Jul 1954
Italy 6 Mar 1968 (a)
Jamaica 14 Aug 1966 (a)
Japan 1 Apr 1955 13 Jul 1955
Jordan 1 Jul 1992 (a)
Kazakhstan 28 Mar 2000 (a)
Kyrgyzstan 10 Feb 1997 (a)
Lao People's Democratic Republic 28 Jan 1969 (a)
Latvia 14 Apr 1992 (a)
Lebanon 24 Feb 1954 5 Jun 1956
Lesotho 4 Nov 1974 (a)
Liberia 9 Dec 1953
Libya 16 May 1989 (a)
Luxembourg 4 Jun 1969 1 Nov 1976
Madagascar 12 Feb 1964 (a)
Malawi 29 Jun 1966 (a)
Mali 16 Jul 1974 (a)
Malta 9 Jul 1968 (a)
Mauritania 4 May 1976 (a)
Mauritius 18 Jul 1969 (d)
Mexico 31 Mar 1953 23 Mar 1981
Mongolia 18 Aug 1965 (a)
Montenegro 23 Oct 2006 (d)
Morocco 22 Nov 1976 (a)
Myanmar 14 Sep 1954
Nepal 26 Apr 1966 (a)
Netherlands (Kingdom of the) 8 Aug 1968, 30 Jul 1971
New Zealand 22 May 1968 (a)
Nicaragua 17 Jan 1957 (a)
Niger 7 Dec 1964 (d)
Nigeria 11 Jul 1980 17 Nov 1980
North Macedonia 18 Jan 1994 (d)
Norway 18 Sep 1953 24 Aug 1956
Pakistan 18 May 1954 7 Dec 1954
Papua New Guinea 27 Jan 1982 (a)
Paraguay 16 Nov 1953 22 Feb 1990
Peru 1 Jul 1975 (a)
Philippines 23 Sep 1953 12 Sep 1957
Poland 31 Mar 1953 11 Aug 1954
Republic of Korea 23 Jun 1959 (a)
Republic of Moldova 26 Jan 1993 (a)
Romania 27 Apr 1954 6 Aug 1954
Russian Federation 31 Mar 1953 3 May 1954
Rwanda 26 Sep 2003 (a)
Senegal 2 May 1963 (d)
Serbia 12 Mar 2001 (d)
Sierra Leone 25 Jul 1962 (a)
Slovakia 28 May 1993 (d)
Slovenia 6 Jul 1992 (d)
Solomon Islands 3 Sep 1981 (a)
South Africa 29 Jan 1993 (a)
Spain 14 Jan 1974 (a)
St. Vincent and the Grenadines 27 Apr 1999 (d)
State of Palestine 2 Jan 2015 (a)
Sweden 6 Oct 1953 31 Mar 1954
Tajikistan 7 Jun 1999 (a)
Thailand 5 Mar 1954 30 Nov 1954
Trinidad and Tobago 24 Jun 1966 (a)
Tunisia 24 Jan 1968 (a)
Türkiye 12 Jan 1954 26 Jan 1960
Turkmenistan 11 Oct 1999 (a)
Uganda 21 Jun 1995 (a)
Ukraine 31 Mar 1953 15 Nov 1954
United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland 24 Feb 1967 (a)
United Republic of Tanzania 19 Jun 1975 (a)
United States of America 8 Apr 1976 (a)
Uruguay 26 May 1953
Uzbekistan 29 Sep 1997 (a)
Venezuela (Bolivarian Republic of) 31 May 1983 (a)
Yemen 9 Feb 1987 (a)
Zambia 4 Feb 1972 (a)
Zimbabwe 5 Jun 1995 (a)

A cikin 1948, 35 ne kawai daga cikin 74 mambobi ne suka ba wa mata damar shiga harkokin siyasa daidai da na maza. Ya zuwa 1950, Majalisar Dinkin Duniya ta ba da rahoton cewa har yanzu kasashe 22 ba su da tsarin da ya baiwa mata damar kada kuri'a ko rike mukamai. Daga cikin kasashen da suka aiwatar da irin wadannan tsare-tsare, akwai karancin aiwatar da doka kuma mata na fuskantar karin wasu cancantar kada kuri’a, kamar cika takamaiman shekaru ko matakan ilimi. Wannan mahallin ya ba da gudummawa ga amincewa da Yarjejeniya kan 'Yancin Siyasa na Mata (CPRW) ya fara aiki a ranar 7 ga Yuli 1954.

Yarjejeniyar ta bi hanyar Yarjejeniya ta Amirka kan Bayar da 'Yancin Siyasa ga Mata kuma ita ce dokar kasa da kasa ta farko a matakin yanki da ke kare daidaiton matsayin mata na gudanar da 'yancin siyasa. Yarjejeniyar ita ce yarjejeniya ta farko a cikin mahallin Majalisar Dinkin Duniya. Bugu da ƙari, ita ce yarjejeniya ta duniya ta biyu don wajabta wa jihohinta su kare haƙƙin siyasa na 'yan ƙasa. Yarjejeniyar ta kasance ɗaya daga cikin ƙoƙarce-ƙoƙarcen da Majalisar Dinkin Duniya ta yi a baya bayan yaƙi don saita ƙa'idodin rashin nuna bambanci ga mata.

CPRW ta taka rawar gani a matsayin mafari na yin gyare-gyare a ƙasashen da ba a samu nasarar zaɓen mata ba. Yayin da ya mai da hankali da farko kan daidaiton doka maimakon magance faffadan shingen tsari da shinge, ya haifar da sauye-sauyen da suka magance batutuwa kamar daidaiton zamantakewa da tattalin arziki da wariyar launin fata. Misali, a Kudancin Amurka, karbe shi ya zo daidai da aiwatar da yancin zaɓe ga mata a ƙasashe kamar Paraguay da Colombia. Hakazalika, ƙasashen Afirka da na Asiya galibi suna yin la'akari da CPRW lokacin haɗa tanadin daidaiton siyasa da haƙƙin jefa ƙuri'a cikin tsarin shari'arsu. Sauran tarurrukan sun haɗa da Yarjejeniya kan Ƙasar Matan Aure da Yarjejeniyar Yarjejeniyar Aure, Mafi ƙarancin shekarun Aure da Rajista, wanda aka fara aiki a cikin 1958 da 1964, bi da bi.

Haƙƙoƙin da Yarjejeniyar ta zayyana an haɗa su cikin Yarjejeniya ta baya, mafi mahimmanci akan kawar da kowane nau'i na nuna wariya ga mata (CEDAW). Wannan Yarjejeniyar daga baya, dokar da ta fi dacewa kuma mafi sauƙi don rashin nuna bambanci, an amince da ita ta kuri'a gaba ɗaya a 1967.

  1. 1 2 3 4 "Convention on the Political Rights of Women". United Nations Treaty Collection. United Nations. Archived from the original on 11 April 2011. Retrieved 12 August 2015. Cite error: Invalid <ref> tag; name "PoliticalRights" defined multiple times with different content.