Jump to content

Zagaye

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.
Zagaye
Redonda (en)


Wuri
Map
 16°56′18″N 62°20′42″W / 16.9383°N 62.345°W / 16.9383; -62.345
Island country (en) FassaraAntigua da Barbuda
Babban birnin
Yawan mutane
Faɗi 0 (2018)
 Yawan mutane 0 mazaunan/km²
Labarin ƙasa
Bangare na Leeward Islands (en) Fassara da Lesser Antilles (en) Fassara
Yawan fili 1.5 km²
Awo 0.53 km (Amplada) × 1.36 km  (Llargada) default
Wuri a ina ko kusa da wace teku Tekun Atalanta
Bayanan tarihi
Ƙirƙira 1967
Bayanan Tuntuɓa
Kasancewa a yanki na lokaci
Lamba ta ISO 3166-2 AG-11

 

Redonda tsibiri ne na Caribbean wanda Ba a zaune ba wanda ke dogara da Saint John, Antigua da Barbuda, [1] a cikin tsibirin Leeward, West Indies . Tsibirin yana da kimanin kilomita 1.6 (1 tsawo, kilomita 0.5 (0.3 fadi, kuma yana da mita 296 (971 a mafi girman matsayi.[2]

Yana tsakanin tsibirin Nevis da Montserrat, kilomita 56.2 (34.9 kudu maso yammacin Antigua. Redonda yana kusa da Montserrat fiye da kowane tsibiri; yana da nisan kilomita 22.5 (14.0 arewa maso yammacin Montserrad da kilomita 32 (20 kudu maso gabashin Nevis.

Redonda gida ce ga tsuntsayen teku da yawa, kuma tsibirin ya kasance muhimmiyar tushen guano kafin a fara samar da taki na wucin gadi. Ayyukan hakar ma'adinai na Guano sun fara ne a cikin shekarun 1860 kuma sun daina bayan farawar Yaƙin Duniya na I. A lokacin ayyukan hakar ma-adinai an sanya wasu gine-gine da sauran shigarwa a tsibirin, kuma wasu ragowar jiki na wannan matakin a cikin tarihinsa har yanzu suna bayyane.

Sunan "Redonda" yana nufin "zagaye" a cikin Mutanen Espanya. A cikin 1493, a tafiyarsa ta biyu zuwa Sabon Duniya, Christopher Columbus ya ga tsibirin kuma ya ba shi suna "Santa María la Redonda" (sunan a cikin harshen Mutanen Espanya yana nufin "Saint Mary the Round").

An haɗa tsibirin da Antiguan Parish na Saint John a ranar 26 ga Maris 1872. [3]

Taswirar Antigua da Barbuda tare da Redonda (ƙasa hagu).
Yammacin (leeward) gabar tekun Redonda ya kunshi kusan dukkanin tsaunuka masu yawa, 2011

A nesa, Redonda ya bayyana kamar dai babban dutse ne. Ragowar tsohuwar dutsen wuta ce. Ƙasar ta tashi daga matakin teku galibi a matsayin tsaunuka masu tsawo, musamman a gefen leeward (yamma). A saman tsibirin akwai wani yanki mai laushi amma mai laushi wanda ke gangarowa zuwa gabas. Babu wani tushen ruwa mai kyau sai ruwan sama.

Yin hukunci da sunan da ya ba tsibirin, ga Columbus tsibirin ya zama kamar an zagaye, aƙalla a cikin bayanin martaba. A zahiri tsibirin yana da tsawo kuma yana da kunkuntar, kuma ya kai kusan 1,000 feet (300 m) . Ainihin yankin tsibirin yana da wuyar kimantawa saboda matsanancin tsaunuka na gangaren, amma an lissafa shi a wani wuri tsakanin murabba'in kilomita 1.6 (400 acres) da murabba'i kilomita 2.6 (640 acres).

Redonda ba ta da mazauna. Yanayin da ke da wahala, rashin wurin da ya dace don sauka da jirgin ruwa, da kuma rashin wani tushen ruwa mai laushi banda ruwan sama ya sa tsibirin ya zama maraba ga mutane.

Wani karamin hutun dutse a saman tsibirin ya samo asali ne daga kwanakin da aka haƙa guano a can.

An kwashe garken awaki da dubban beraye daga tsibirin a cikin 2017 a matsayin wani ɓangare na shirin sabunta tsibirin.

Bayani game da gabar yammacin yana nuna dutsen dutse mai launin ja da kuma karamin dutse mai suna intertidal algal zone, 2011

A cikin 1493, Christopher Columbus da ma'aikatansa sun zama sanannun Turai na farko da suka ga Redonda, a tafiyarsa ta biyu. Ya yi iƙirarin cewa ya zama na Castile, amma bai sauka a can ba. Ya ba da sunan tsibirin Santa María la Redonda, ma'ana Saint Mary the Round, yana nuna bayyanar tsibirin lokacin da aka kalli daga gefe.

Kamar yadda tsibirin dutse ne na sama da murabba'in kilomita, bai wakilci wani sha'awa ga ikon da ke cikin Mulkin mallaka na Amurka ba kuma, na ƙarni, mafaka ce ga masu satar teku.

A cikin shekarun da suka gabata bayan shekarun 1860, an haƙa dukiyar guano ta Redonda don taki, tare da amfanin shekara-shekara har zuwa tan 7,000. Sai kawai a wannan lokacin ne ma'aikata ke zaune a tsibirin; yawan jama'a ya kai 120 a cikin 1901. Bayan hakar guano, an gano Aluminium phosphate don samar da gunpowder kuma an haƙa shi. An gina Hanyar waya don jigilar kayan zuwa tashar loading a bakin tekun.

A shekara ta 1914, a lokacin Yaƙin Duniya na farko, ayyukan hakar ma'adinai sun daina, kuma yawancin ma'aikata sun bar tsibirin. Ma'aikatan kulawa sun kasance a tsibirin har zuwa 1929, lokacin da guguwa ta lalata kusan dukkanin sauran wuraren. Tsibirin ya kasance ba a zaune ba tun daga lokacin. Gidajen dutse guda biyu har yanzu suna tsaye daga lokacin da aka mamaye tsibirin. Kodayake tsibirin da ya fi kusa da Redonda shine Montserrat, kuma na biyu mafi kusa shine Nevis, a cikin 1967 Redonda ya zama mai dogaro da Antigua mai nisa, yanzu wani ɓangare na Antigua da Barbuda.

Masana kimiyya daga Montserrat Volcano Observatory [4] suna ziyartar tsibirin a cikin jirgi mai saukar ungulu lokaci-lokaci; suna amfani da Redonda a matsayin wurin lura wanda za a auna ma'aunin Soufrière Hills, dutsen mai fitattun wuta a Montserrad.

Muhalli da kiyayewa

[gyara sashe | gyara masomin]

Tsibirin yanki ne na kiwo ga nau'ikan tsuntsayen teku da yawa.[5] An sanya shi a matsayin Muhimmin Yankin Tsuntsaye (IBA) ta BirdLife International saboda yana tallafawa jan ƙafa, launin ruwan kasa da masked boobies, da kuma kyawawan frigatebirds.[6]

Dabbobi da ke cikin tsibirin sun haɗa da dragon na ƙasa na Redonda, [7] Redonda anole da kuma nau'in da ba a san sunansa ba na dwarf gecko.

Yanayin muhalli na tsibirin ya sha wahala sosai daga nau'o'in da suka mamaye, musamman wadanda aka gabatar da awaki da beraye, kusan kusan kusan ƙarni daya. An fara kokarin sabunta tsibirin a cikin 2016, farawa tare da cire awaki 60 na tsibirin da kusan beraye 6,000.[8] Shirin Maidowa na Redonda ya haɗa da Ƙungiyar Sanarwar Muhalli, Gudanar da namun daji ta Duniya da Fauna da Flora na Duniya. Shekaru da yawa bayan an cire awaki, wasu rayuwar shuke-shuke na gida sun fara murmurewa.[8][9]

A watan Satumbar 2023, an kafa Redonda Ecosystem Reserve, wanda ya rufe kusan hekta 30,000 (74,000 acres) na ƙasa da teku, yana mai da shi mafi girman yankin da aka kiyaye a yankin.

Ƙananan kalmomi

[gyara sashe | gyara masomin]

 

Tsibirin Redonda, wanda aka gani daga Nevis, tare da Montserrat a nesa, 2006

Redonda shine wurin da ake amfani da shi a tarihin "Mulkin Redonda". M. P. Shiel, marubucin litattafai masu ban sha'awa, ya yi iƙirarin cewa a shekarar haihuwarsa, 1865, mahaifinsa Matthew Dowdy Shiell, daga Montserrat, ya yanke shawarar yin bikin ɗansa na farko na namiji ta hanyar shirya yaron ya zama Sarki Redonda yana da shekaru 15, a cikin wani bikin da ake zaton wani bishop ya gudanar a kan karamin tsibirin.

Shiel ya fara bayyana ra'ayin "Mulkin Redonda" a cikin takardar gabatarwa don littattafansa. Tun daga wannan lokacin, an "tafiye" taken, kuma ya ci gaba har zuwa yau. Har tsawon lokaci zuriyar "Royal" ta Redonda tana da jigon wallafe-wallafen kawai, tare da taken da aka ba marubuta, kamar John Gawsworth da Jon Wynne-Tyson. Wynne-Tyson (Sarki Juan II), magajinsa marubucin Mutanen Espanya Javier Marías (Sarki Xavier), da masu fafatawa don taken Redondan, kamar Gawsworth, William L. Gates da Bob Williamson, an nuna su a cikin shirin BBC Radio 4, Redonda: Tsibirin tare da Sarakuna da yawa, wanda aka watsa a watan Mayu 2007. [10]

  1. "Government of Antigua and Barbuda". www.ab.gov.ag. Retrieved 11 July 2017.
  2. "Antigua and Barbuda: Redonda". www.antiguanice.com. Archived from the original on 11 May 2015. Retrieved 11 July 2017.
  3. "The Redonda Annexation Act" (PDF). laws.gov.ag (in Turanci). 26 March 1872. Archived (PDF) from the original on 26 March 2023. Retrieved 21 August 2023.
  4. "MVO - Montserrat Volcano Observatory". www.mvo.ms. Retrieved 11 July 2017.
  5. "Rare Reptiles Rebound with Radical Restoration of Caribbean Island | Global Wildlife Conservation Global Wildlife Conservation". www.globalwildlife.org (in Turanci). Retrieved 31 August 2018.
  6. "Redonda". BirdLife Data Zone. BirdLife International. 2024. Retrieved 2024-09-11.
  7. "Pholidoscelis atratus: Daltry, J.C." The IUCN Red List of Threatened Species. 22 July 2015. doi:10.2305/iucn.uk.2017-3.rlts.t50009685a121638486.en.
  8. 1 2 "Destructive wild goats ruled the island of Redonda for over a century. Now, it's being reborn". Science (in Turanci). 2 January 2020. Archived from the original on 18 April 2021. Retrieved 27 March 2022.
  9. Lewis, Nell (29 September 2023). "A Caribbean island once ruled by rats is now a wildlife haven". CNN. Retrieved 29 September 2023.
  10. "Redonda: The Island with Too Many Kings". BBC Radio 4. 27 May 2007.