Hukumar tara kuɗaɗen shiga ta ƙasa (FIRS)
| Bayanai | |
|---|---|
| Iri |
government agency (en) |
|
| |
Hukumar tara kuɗaɗen shiga ta Najeriya (NRS) wacce a da ita ce hukumar tara haraji ta ƙasa FIRS, ita ce hukumar da ke da alhakin tantancewa da tattarawa da kuma ƙididdigar haraji da sauran kuɗaɗen shiga da ake samu ga gwamnatin tarayyar Najeriya . [1]
Tarihi
[gyara sashe | gyara masomin]An ƙirƙiri Hukumar Harajin Harajin Cikin Gida ta Tarayya (FIRS) a cikin shekarar 1943. Kafin wannan lokacin, Sashen Harajin Cikin Gida na Burtaniya ta Yammacin Afirka ne ke aiwatar da ayyukanta. [2] An ƙirƙiro Hukumar Kula da Harajin Cikin Gida a cikin shekarar 1958, kuma sabis ɗin ya sami 'yancin kai tare da zartar da Dokar FIRS (Kafa) No. 13 na 2007. [3]
A cikin shekara ta 2003, Gwamnatin [4] Najeriya ta fahimci cewa rashin isar da sabis a cikin ma'aikatun gwamnati ya zama wani lamari na gaggawa na ƙasa kuma ya dauki matakai da yawa da suka kai ga shigar da Yarjejeniyar Sabis ( SERVICOM ) tare da dukkan ƴan Najeriya a cikin Maris 2004.[5]
Dai-dai da wa'adin Shugaban ƙasa na gaba, [6] FIRS ta ƙirƙiri wata ƙungiya a cikin 2014 don ƙaddamar da Isar da Sabis a cikin Sabis. Wannan rukunin ya sami sauye-sauye daban-daban don saduwa da ɗan lokaci na canje-canjen canje-canjen ƙungiyoyi na FIRS da buƙatun biyan haraji da masu ruwa da tsaki. A cikin 2011, FIRS ta ƙirƙiri Sashen Sabis na Haraji (TPSD) don haɓaka mai da hankali kan masu biyan haraji, da kuma matsayin mai ba da shawara kan biyan haraji na ƙasa (a cikin 2012) don tabbatar da ingantaccen shawarwari ga masu biyan haraji.
Gyarawa da sake suna (2025)
[gyara sashe | gyara masomin]A shekarar 2025, gwamnatin Najeriya ta kafa wasu manyan sauye-sauye domin zamanantar da harkokin haraji. Hukumar tara kuɗaɗen shiga ta ƙasa (FIRS) ta kasance a hukumance ta canza sunan ma’aikatar tattara kudaden shiga ta Najeriya (NRS) biyo bayan amincewa da dokar hukumar tara haraji ta Najeriya (Establishment) ta 2025 . [7]
Sake fasalin ya gabatar da matakan da nufin sauƙaƙa bin doka, faɗaɗa tushen haraji, da haɓaka tattara kuɗaɗen shiga. An ba NRS ƙarin iko don inganta aiki da kai, haɗa dandamali na dijital, da ƙarfafa aiwatarwa.
Kamfanonin sabis na ƙwararru sun lura cewa gyare-gyaren yana wakiltar mafi kyawun sabunta dokokin harajin Najeriya cikin shekaru da yawa, wanda ya dai-daita ƙa'idodi da yawa da kuma daidaita tsarin. [8]
Jagoranci
[gyara sashe | gyara masomin]Bisa ga dokar FIRS, tsarin tsarin ƙungiya na FIRS ya ƙunshi: [9]
- Shugaban gudanarwa
- Membobi tara tare da cancantar cancanta da ƙwarewa da shugaban ƙasa ya naɗa don wakiltar kowace shiyya-siyasa 9
- Wakilin Babban Lauyan Tarayya
- Gwamnan Babban Bankin Najeriya ko wakilinsa
- Wakilin Ministan Kuɗi wanda bai kai matsayin Darakta ba
- Shugaban Hukumar Tattara Kudaden Kudade, Allocation and Fiscal Commission
- Babban Manajin Darakta na Kamfanin Man Fetur na Najeriya
- Kwanturola-Janar na Hukumar Kwastam ta Najeriya ko kuma wakilinsa wanda bai kai matsayin Mataimakin Kwanturola-Janar ba
- Magatakarda-Janar na Hukumar Harkokin Kasuwanci ko wakilinsa
- Babban Jami’in Hukumar Tsare-tsare ta Kasa ko wakilinsa
Shugaban ƙasa Muhammadu Buhari ya naɗa Muhammad Mamman Nami a matsayin shugaban zartarwa a watan Disamba 2019, ya maye gurbin Babatunde Fowler . [10]
The incumbent Executive Chairman is Zacch Adedeji, wanda Shugaba Bola Tinubu ya nada a ranar 14 ga Satumba 2023. [11]
Mandate da ayyuka
[gyara sashe | gyara masomin]NRS ce ke da alhakin tantancewa, tarawa da lissafin haraji ga Gwamnati: [12]
- Bayar da lokaci da buga sahihan bayanai da rahotanni na shekara zuwa ga Gwamnatin Tarayyar Najeriya da sauran masu ruwa da tsaki don sanar da tsarin tattalin arziƙin ƙasa, binciken ilimi, manufofin haraji da dokokin ci gaba [13]
- Bayar da sabis na shawarwarin haraji akan lokaci, hukunce-hukunce, bayanin jagora da fayyace akan buƙata da kuma ga jama'a gabaɗaya.
- Binciken na yau da kullun, aiwatarwa da kuma gurfanar da masu rashin biyan haraji kamar yadda doka ta tanada [14] [15]
- Bayar da "Lambar Shaida ta Taxpayer" (TIN) ba tare da tsada ba ga mai biyan haraji
- Gaggauta aiwatar da da'awar biyan kuɗi da buƙatun biyan haraji da aka samu, cikin ƙayyadaddun lokaci
- Ɗauki matakan da suka dace don rage basussuka da rage bayanan bashi
- Daidaitawar daidaitawa na yau da kullun da daidaito na haraji da aka karɓa cikin Tarayyar, Ƙarfafawa da asusun VAT kamar yadda lamarin zai kasance [16]
- Samar da ilimin haraji da bayanai ga masu biyan haraji ta hanyoyi da harsuna daban-daban
Ayyukan kan layi
[gyara sashe | gyara masomin]A cikin shekara ta 2025, wani dandamali na kan layi mai zaman kansa mai suna NairaTax . [17] an ƙaddamar da shi ne don samarwa ƴan Najeriya na'urorin lissafin haraji kyauta da albarkatu don kimanta wajibcin harajin su. Dandalin yana cika ayyukan e-sabis na hukuma wanda NRS ke bayarwa.
Manazarta
[gyara sashe | gyara masomin]- ↑ "FIRS asks taxpayers to take the opportunity of a 30-day window for issuance of their tax clearance certificate". Pulse Nigeria. Archived from the original on 24 June 2021. Retrieved 15 February 2020.
- ↑ "FIRS Charter". FIRS. Archived from the original on 15 February 2020. Retrieved 1 March 2020.
- ↑ "FIRS Profile". FIRS. Archived from the original on 10 December 2019. Retrieved 16 February 2020.
- ↑ "IGP devises mechanism to look into complaints about non-registration of FIRs". The News International. 16 March 2019. Retrieved 15 February 2020.
- ↑ "IGP devises mechanism to look into complaints about non-registration of FIRs". The News International. 16 March 2019. Retrieved 15 February 2020.
- ↑ "Basic Principles Of Taxation In Nigeria". Mondaq. Retrieved 15 February 2020.
- ↑ "The Nigeria Revenue Service (Establishment) Act, 2025" (PDF). KPMG Nigeria. July 2025. Retrieved 17 August 2025.
- ↑ "The Nigerian Tax Reform Acts: Top 20 changes to know and top 6 things to do" (PDF). PwC Nigeria. June 2025. Retrieved 17 August 2025.
- ↑ George Ibenegbu (4 January 2018). "Federal Inland Revenue Service board of directors". Legit.ng. Retrieved 15 February 2020.
- ↑ "Knocks, kudos over new FIRS helmsman". Daily Trust. Retrieved 15 February 2020.
- ↑ "President Tinubu Appoints New Acting Executive Chairman of the Federal Inland Revenue Service". The State House, Abuja. 14 September 2023. Archived from the original on 28 August 2024. Retrieved 28 August 2024.
- ↑ "FIRS Federal Inland Revenue Service: Their Offices And Functions In Nigeria". GMPOSTS. 28 June 2016. Retrieved 15 February 2020.
- ↑ Taiwo Oyedele (2 January 2020). "Agenda for the new FIRS Leadership" (PDF). PwC Nigeria. Retrieved 15 February 2020.
- ↑ "Proper exercise of the powers of FIRS to freeze defaulting taxpayers' accounts". BusinessDay NG. 23 January 2020. Retrieved 15 February 2020.
- ↑ "Proper Exercise Of The Powers Of The FIRS To Freeze Defaulting Taxpayers' Accounts And Appoint Banks As Tax Collecting Agents". Banwo & Ighodalo. Archived from the original on 2 October 2023. Retrieved 15 February 2020.
- ↑ "Workers protest proposed transfer of Stamp Duty collection to FIRS". Business a.m. 19 December 2019. Retrieved 15 February 2020.
- ↑ "NairaTax launches free Nigerian tax calculator platform". NairaTax. 2025. Retrieved 17 August 2025.