Jump to content

Mulkin kama-karya

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.
Mulkin kama-karya
form of government (en) Fassara
Bayanai
Ƙaramin ɓangare na autocracy (en) Fassara da monocracy (en) Fassara

Mulkin kama-karya wani nau'i ne na gwamnati da ke siffanta shugaba, ko gungun shugabanni, masu rike da madafun iko na gwamnati da 'yan kadan ba su da iyaka. Ana kiran shugaban mulkin kama-karya mai mulkin kama-karya. Siyasa a cikin mulkin kama-karya mai mulkin kama-karya ne ke tafiyar da ita, sannan kuma ta hanyar wasu jiga-jigan cikin gida da suka hada da masu ba da shawara, janar-janar, da sauran masu manyan mukamai. Mai mulkin kama karya yana rike da iko ta hanyar yin tasiri da kwantar da hankulan da'ira yayin da yake murkushe duk wani dan adawa, wanda zai iya hada da jam'iyyun siyasa masu hamayya, juriya da makami, ko kuma 'yan da'irar cikin gida marasa aminci.[1] Za a iya kafa mulkin kama-karya ta hanyar juyin mulkin soja da ya hambarar da gwamnatin da ta gabata ta hanyar karfi ko kuma ta hanyar juyin mulkin kai wanda zababbun shugabanni ke mayar da mulkinsu na dindindin. Mulkin kama-karya na mulkin kama-karya ne ko na kama-karya kuma ana iya rarraba su a matsayin mulkin kama-karya na soja, mulkin kama -karya na jam'iyya daya, mulkin kama-karya na son kai, ko kuma cikakkiyar masarautu.[2]

mulkin kama-karya

Kalmar kama-karya ta samo asali ne daga amfani da shi a cikin jamhuriyar Rum. Turawan mulkin kama-karya na farko sun samo asali ne a zamanin da suka wuce, musamman a zamanin Shogun na Japan. Mulkin kama-karya na zamani ya fara tasowa ne a karni na 19, wanda ya hada da Bonapartism a Turai da caudillos a Latin Amurka. Karni na 20 ya ga bullar mulkin kama-karya na fascists da gurguzu a Turai; An kawar da fascists ne bayan yakin duniya na biyu a shekara ta 1945, yayin da tsarin gurguzu ya bazu zuwa wasu nahiyoyi, inda ya ci gaba da yin fice har zuwa karshen yakin cacar baka a shekarar 1991. Karni na 20 kuma an sami bullar mulkin kama-karya a Afirka da kuma mulkin kama-karya na soji a Latin Amurka, wadanda dukkansu suka yi fice a shekarun 1960 da 1970. Yawancin mulkin kama-karya sun ci gaba har zuwa karni na 21, musamman a Afirka da Asiya.[3]

Masu mulkin kama karya suna yawan gudanar da zabuka domin tabbatar da halaccinsu ko kuma samar da kwarin guiwa ga ‘ya’yan jam’iyya mai mulki, amma wadannan zabukan ba sa gasa ga ‘yan adawa. Ana tabbatar da kwanciyar hankali a mulkin kama-karya ta hanyar tilastawa da danniya na siyasa, wanda ya shafi hana samun bayanai, bin diddigin 'yan adawar siyasa, da ayyukan tashin hankali. Mulkin kama-karya da ya kasa murkushe 'yan adawa yana da saukin rugujewa ta hanyar juyin mulki ko juyin juya hali.





Benito Mussolini a cikin Maris a Roma wanda ya sanya shi a matsayin mai mulkin kama karya a Italiya
Sojoji sun mamaye birnin Seoul na kasar Koriya ta Kudu a wani bangare na juyin mulkin ranar 16 ga watan Mayu wanda ya dora Janar Park Chung-hee kan karagar mulki.
  1. Ezrow & Frantz 2011, pp. 82–83.
  2. McLaughlin, Neil (2010). "Review: Totalitarianism, Social Science, and the Margins". The Canadian Journal of Sociology. 35 (3): 463–69. doi:10.29173/cjs8876. JSTOR canajsocicahican.35.3.463.
  3. Juan José Linz (2000). Totalitarian and Authoritarian Regimes. Lynne Rienner Publisher. p. 143. ISBN 978-1-55587-890-0. OCLC 1172052725.