Jump to content

Jaba

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.
Jaba


Wuri
Map
 9°24′N 8°00′E / 9.4°N 8°E / 9.4; 8
Ƴantacciyar ƙasaNajeriya
Jihohin NajeriyaJihar Kaduna
Yawan mutane
Faɗi 66,119 (1991)
Jaba_the_Great_in_2022

Jaba Listenⓘ yanki ne na Ƙaramar Hukuma a kudancin Jihar Kaduna, Najeriya. Tana da fadin murabba'in kilomita 531.[1] Tana kusa da yankin Jos Plateau da Abuja a tsakiyar Najeriya a Yammacin Afirka. Babban birnin gwamnatin yana cikin garin Kwoi. Lambar akwatin gidan waya ta yankin ita ce 801.[2] Shugaban ƙaramar hukuma yana kula da harkokin tattalin arziki da ci gaba a yankin.[3]

Locus bean

An sanya mata suna bayan Jaba kalma ce ta Hausa da ake amfani da ita wajen kwatanta mutanen Ham waɗanda ke mamaye mafi yawan ƙananan hukumomin.[4][5]

An ƙirƙiri Ƙaramar Hukuma a ranar 27 ga Agusta 1991.[6] An fitar da ita ne daga ƙaramar hukumar Jema'a.[7] Karamar hukumar tana ɗaya daga cikin tsoffin wurare a kudancin Kaduna, waɗanda Jaba ke da manyan sarakuna tun lokacin mulkin mallaka daga 1910 har zuwa yau.[7]

Yanayin Ƙasa

Yankin karamar hukumar Jaba yana da matsakaicin zafin yanayi na digiri 32 na Celsius ko digiri 89.6 na Fahrenheit kuma jimillar fadin murabba'in kilomita 368. An ruwaito cewa matsakaicin danshi na yankin karamar hukumar shine kashi 34%, kuma matsakaicin saurin iska a yankin shine kilomita 10/h (6.2 mph).[8][9]

Yankin karamar hukumar Jaba (LGA) yana da iyaka da karamar hukumar Kachia zuwa arewa maso yamma, karamar hukumar Kagarko zuwa kudu maso yamma, karamar hukumar Zangon Kataf a arewa, karamar hukumar Jema'a a gabas; da kuma karamar hukumar Karu ta jihar Nasarawa a kudu, bi da bi.[10][11]

Tsarin Arziki

[gyara sashe | gyara masomin]

An san Jaba da matsayinta na noma na musamman a matsayin daya daga cikin manyan yankunan da ake noma citta a duniya, tare da sayarwa da fitar da kayayyaki da ke kara habaka tattalin arzikin yankin sosai. Rago, awaki, rakuma, da jakuna kadan ne daga cikin dabbobin gida da ake kiwonsu da sayar da su a karamar hukumar. Farauta da ciniki wasu muhimman ayyuka ne guda biyu na tattalin arziki da mazauna karamar hukumar Jaba ke gudanarwa.

Rarrabuwar Gudanarwa

Ƙaramar Hukumar Jaba ta ƙunshi sassa 10 (sassan gudanarwa na biyu) ko kuma gundumomin zaɓe, wato:[12]

Chori (Kyoli) - wanda ya ƙunshi masu magana da Kyoli[13]

  1. Daddu
  2. Dura Bitaro
  3. Fada
  4. Fai
  5. Nduya
  6. Nok
  7. Sabchem
  8. Sabzuro
  9. Samban

A ƙidayar jama'a ta 2000 da 2006, akwai mutane 155,973 a yankin gwamnatin da kuma hasashen 2016 na mutane 210,500.[14] Mutanen Ham ne ke zaune a ciki, wani ɓangare na mutanen da ake kyautata zaton sun ƙirƙiri al'adun Nok.[7]

Mazauna yankin galibi Kiristoci ne.

Kayayyakin more rayuwa

Hanyoyi

Daga babban birnin Jihar Filato, Jos, tafiya ce ta mota zuwa Kafanchan zuwa Sambang, Kwain, Nok, da sauran ƙauyuka. Daga Kaduna, tafiya ce ta ratsa Kachia, Ngboodub, Ghikyaar da kuma Har Kwain.[an buƙaci ambato]

Ilimi

Akwai ofisoshin/hukumomin gudanarwa da cibiyoyin ilimi, inda babbar cibiya ɗaya tilo da ta fi girma ita ce Kwalejin Horar da Fastoci ta ECWA da ke Kwain (Kwoi).[15]

Jaba',_Jenin_001
Wannan Muƙalar guntuwa ce: tana buƙatar a inganta ta, kuna iya gyara ta.
  1. "Kaduna State of Nigeria". City Population. Retrieved September 26, 2020.
  2. "Post Offices- with map of LGA". NIPOST. Archived from the original on 2009-10-07. Retrieved 2009-10-20.
  3. "Jaba Local Government Area". www.finelib.com. Retrieved 2022-05-02.
  4. Koelle, S. W., Hair, P. E. H., & Dalby, D (1854). Polyglotta Africana: or a comparative vocabulary of nearly three hundred words and phrases in more than one hundred distinct African languages. OCLC 457998516.
  5. John, P. H (2017). Narratives of identity and sociocultural worldview in song texts of the Ham of Nigeria: A discourse analysis investigation (Doctoral dissertation, Stellenbosch: Stellenbosch University).
  6. Kaduna State Government (2018). Jaba Local Government Development Plan 2018-2020 (PDF). Kaduna: Kaduna State Government. Archived from the original (PDF) on 2019-08-07.
  7. James, Ibrahim (2007). The politics of chiefdoms in Kaduna state. Kaduna: Vanguard Publishers Ltd.
  8. "Jaba Local Government Area". www.manpower.com.ng. Retrieved 2023-08-18.
  9. "Latest violence in Southern Kaduna Longest on record - Report". Premium Times. February 12, 2017. Retrieved August 1, 2020.
  10. "Latest violence in Southern Kaduna Longest on record - Report". Premium Times. February 12, 2017. Retrieved August 1, 2020.
  11. "Kaduna-State-Political-Map". Voice of Nigeria. Retrieved August 7, 2020
  12. EDU (2020-08-07). "EDUCATIONAL INSTITUTIONS IN NIGERIA". FEDERAL MINISTRY OF EDUCATION. Retrieved 2026-06-13.
  13. Decker, Ken, John Muniru, Julius Dabet, Benard Abraham and Jonah Innocent. 2020. A Sociolinguistic Profile of the Kyoli (Cori) [cry] Language of Kaduna State, Nigeria. SIL Electronic Survey Reports.
  14. Population Council. "Report of Nigeria's National Population Commission on the 2006 Census". Population and Development Review. 33: 206–210.