Jump to content

Aladi Ayegba

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.
Aladi Ayegba
Rayuwa
Haihuwa 25 ga Yuni, 1986 (39 shekaru)
ƙasa Najeriya
Karatu
Harsuna Turanci
Pidgin na Najeriya
Sana'a
Sana'a ɗan wasan ƙwallon ƙafa
Hanya
Ƙungiyoyi Shekaru Wasanni da ya/ta buga Ƙwallaye
 
Muƙami ko ƙwarewa Mai tsaran raga

Aladi Ayegba wata fitacciyar mace ce da ake ambatonta a cikin tarihin baka na Masarautar Igala a arewa ta tsakiyar Najeriya. Ana danganta ta da dangin masarauta na Attah Ayegba (wato sarkin Igala), inda wasu ruwayoyi ke bayyana ta a matsayin uwa ko babbar mace mai tasiri a cikin tsarin mulkin gargajiya. [1]

Tarihi da asali

[gyara sashe | gyara masomin]

A cewar ruwayoyin gargajiya, Aladi Ayegba ta fito ne daga cikin dangin sarauta na Igala ko kuma daga wata ƙabila da ke da alaƙar aure da masarautar. Ba a samu tabbataccen rubutaccen tarihin haihuwarta ko asalinta ba, amma ana ganin ta rayu a zamanin daular Attah Ayegba Om'Idoko, wanda ake ɗauka a matsayin ɗaya daga cikin fitattun sarakunan Igala. [2]

Matsayinta a masarauta

[gyara sashe | gyara masomin]

Aladi Ayegba ana danganta ta da rawar uwa ko mai ba da shawara a cikin gidan sarauta. A wasu ruwayoyi, ana cewa tana da tasiri wajen jagorantar wasu al’amuran cikin gida da kuma kula da tarbiyyar ‘ya’yan sarauta. Wannan ya sa ake ganin ta a matsayin ɗaya daga cikin matan da suka taimaka wajen ƙarfafa tsarin mulkin gargajiya na Igala. [3]

Muhimmancinta a tarihi

[gyara sashe | gyara masomin]

Ko da yake ba a samu cikakken bayanin rubuce game da rayuwarta ba, Aladi Ayegba ta zama abin tunawa a cikin al’adun Igala saboda alaƙarta da cigaban masarauta. Ana yawan kawo sunanta a cikin labaran gargajiya da ke bayyana yadda dangin Attah Ayegba suka gina tsarin shugabanci mai ƙarfi a yankin. [4]

Gado da tasiri

[gyara sashe | gyara masomin]

A yau, sunan Aladi Ayegba yana bayyana a wasu binciken tarihi da al’adu a matsayin misali na rawar da mata suka taka a cikin masarautun Afirka kafin mulkin mallaka. Hakanan tana taimakawa wajen fahimtar yadda tsarin iyali da sarauta ke haɗuwa wajen tafiyar da mulki a wancan lokaci. [5]

  • Masarautar Igala
  • Attah Ayegba Om'Idoko
  • Tarihin Igala
  • Sarautun gargajiya a Najeriya
  1. Ruwayoyin tarihin baka na Igala da nazarin al’adun gargajiya na arewa maso tsakiyar Najeriya
  2. Smith, R. (nazarin masarautun Yammacin Afirka); Tarihin baka na Igala
  3. Usman, A. (Nazarin tsarin sarautun Igala da rawar mata a masarauta)
  4. Hausa/Igala oral traditions collection on pre-colonial Nigerian kingdoms
  5. Adamu, M. (Studies in Nigerian Indigenous Political Systems)