Doma
Doma karamar hukuma ce a Jihar Nasarawa, Najeriya. Hedikwatarta tana cikin garin Doma. Karamar hukumar Doma tana da runduna ta musamman,[1] Kwalejin Kimiyya da Fasaha ta Tarayya,[2] Gonar Shinkafa ta Olam[3] da Dam na Doma.[5]
Tana da fadin murabba'in kilomita 2,714 kuma tana da yawan jama'a 139,607 a kidayar 2006.
Lambar akwatin gidan waya ta yankin ita ce 950.[6] Odu ita ce bikin shekara-shekara a karamar hukumar Doma. Noma ita ce mamayar yawancin mutanen Alago waɗanda su ne ƙabila mafi rinjaye a Doma. Yayin da mutanen Alago suka fi yawa a arewacin Majalisar Kananan Hukumomi, ana samun mutanen Bassa da yawa a Kudancin Doma.
Matsakaicin zafin jiki na Doma shine 30°C tare da saurin iska na matsakaicin kilomita 12/h da kuma jimillar ruwan sama na 1750 mm a kowace shekara.[7]
Tarihi
[gyara sashe | gyara masomin]An kafa masarautar Doma ta 43 Alhaji (Dr) Ahmadu Aliyu Oga Onawo (OON) (2004- kwanan wata), yana zaune a fadarsa da ke Doma.
An kafa masarautar Doma a shekarar 1232 ta hannun Andoma kuma ta ci gaba har zuwa 1901 lokacin da ta zama wani ɓangare na yankin arewacin Najeriya na Birtaniya.[4]
An yi imanin cewa mutanen Doma/Alago karkashin jagorancin Osabonya Ogoshi Andoma sun ƙaura suka zauna a wasu wurare ciki har da Idah a jihar Kogi ta yanzu, Apa, Otupka, da Ogyogo a bakin kogin Benue a jihar Benue ta yanzu, sannan kuma a Oba’sidoma a karamar hukumar Keana ta jihar Nasarawa ta yanzu kafin su zauna a wurin da suke a yanzu.[5] Mutanen Doma masu magana da harshen Alago an san su da Idoma kuma sun yi ƙaura daga Apa wurin daular Kwararafa ta da. Labarinsu mai shahara ya nuna cewa an kafa Doma a ƙarni na 13 - kusan 1232 AD. Ka'idoji da tarihin ƙaura da zama a Alago gabaɗaya ka'idoji ne da tarihin Daular Jukun/Kwararafa wanda shine ka'idar da tarihin ƙaura akai-akai daga wani matsuguni zuwa wani a cikin iyakokin yankin Daular Kwararafa da ta lalace kuma a wajen yankin.[6] Wannan ya haɗa da ka'idar ƙaura ta Gabas, zama a wuri, rarraba harshe, da ilimin ƙabilanci, ka'idar yaƙi akai-akai, da ka'idar haɗin gwiwar Daular Kwararafa.[7] Wannan yana bayanin dangantakar da ke tsakanin Jukun da Alagos da kuma duk dangin Kwararafa.
An yi imanin cewa mutanen Alago na Doma da 'yan'uwansu daga Keana, Aloshi, Ibi, Obi, Agaza, Alagye, Agbashi, Agwatashi, da Assakio da sauransu sun fito ne daga tsohuwar daular Kwararafa.[8] An ce ƙaura ta kai su wurare kamar Idah a Jihar Kogi, Ogyogo a Jihar Benue, Obasidoma a Ƙaramar Hukumar Keana, kuma a ƙarshe zuwa Doma. Duk da cewa wannan motsi yana cikin matakai biyu, amma wanda ya kafa Doma Osabonnya Ogoshi Andoma ne ya jagoranci matakin farko.
Yanayin Yanayi
[gyara sashe | gyara masomin]A duk shekara, yanayi a Doma ya bambanta, inda watan Maris shine watan da ya fi zafi, kuma watan Disamba shine watan da ya fi sanyi.[9]
Yanayin a Doma yana fuskantar sauyin yanayi, tare da shekaru masu zafi da kuma sanyi, kamar yadda yanayin zafi mai kyau ya nuna.[10]
Mutane masu daraja
Alhaji (Dr) Ahmadu Aliyu Oga Onawo (OON) Sarkin Doma na yanzu, Andoma na 43 na Doma.
Aliyu Akwe Doma tsohon Gwamnan Jihar Nasarawa.
Dr. Emmanuel Agbadu Akabe (Jagaban Doma), Mataimakin Gwamnan Jihar Nasarawa.
Muhammed Ogoshi Onawo (Ciroman Doma). Sanata, Sanatan Gundumar Sanata ta Kudu ta Nasarawa.
Amb. Usman Ari Ogah, Jakadun Najeriya a Indonesia.
Amb. Henry John Omaku, (Giwan-Doma) Jakadun Najeriya zuwa Jamhuriyar Sierra-Leone
HRH Engr. Muhammad Addra, manajan darakta, Hukumar Raya Kogin Benue, Makurdi.
Arc. Ahmed Sarki Usman (Turaki-Kenge) shine Shugaban Zartarwa na yanzu, na karamar hukumar Doma
Hon. Muhammed Adamu Oyanki (Sadauki-Kenge) Memba mai wakiltar Majalisar Doma ta Arewa
Hon. Musa Ibrahim Muhammed (Dan-Kaden Doma) Memba mai wakiltar Majalisar Doma ta Kudu.
Jerin Sarakunan Doma
[gyara sashe | gyara masomin]Sunaye da Kwanakin da aka ɗauka daga Jihohin Afirka da Masarautun John Stewart (2005).[8]
Andoma (1232 - ?)
Asalin
Akau (? - c. 1300)
Akwei (c. 1300 - ?)
Adago
Iya (? - c. 1390)
Okabu (c. 1390 - ?)
Okaku (? - c. 1480)
Aboshe (c. 1480 - c. 1500)
Oga I (c. 1500 - ?)
Atta I
Anao (? - c. 1600)
Akwe I (c. 1600 - ?)
Aboshi
Adra (? - c. 1700)
Asabo (c. 1700 - ?)
Anawo (? - c. 1800)
Oga II (c. 1800 - ?)
Ogu
Atta II
Ari (? - c. 1855)
Akwe II (c. 1855 - ?)
Amaku
Atta III
Ausu
Agabi
Agulu
Gaba (? - 1901)
Atta IV (1901 - 1930)
Manazarta
[gyara sashe | gyara masomin]- ↑ Nigeria Army 4
- ↑ "Federal Science and Technical College Doma"
- ↑ "Olam counts losses as flood submerges rice farm in Nasarawa". BusinessDay. Lagos, Nigeria. 10 October 2022
- ↑ Stewart, John (2005). African States and Rulers. London: McFarland. p. 74. ISBN 0-7864-2562-8.
- ↑ IBRAHIM, Ado Ahmad (2022). "Interrogating the Traditional Methods of Crime Control of the Alago Ethnic Group". Wukari International Studies Journal. 6 (2): 2.
- ↑ Yaro, Kpendwa Daudu (2018). "COLONIAL ECONOMY OF IBI AND WUKARI DIVISIONS, 1900-1960". Department of History, Faculty of Arts, Ahmadu Bello University, Zaria, Nigeria.
- ↑ Mohammed, Atose (2005). "Origin of Kwararafa Kingdom". Academia.
- ↑ IPROJECT, Final Year Research Project Topics & Materials in PDF & Doc | iproject from. "MIGRATION,OCCUPATION & SETTLEMENT OF THE ALAGBO PEOPLE OF NASARAWA ST..." iproject.com.ng. Retrieved 2023-09-10.
- ↑ "Doma Climate, Weather By Month, Average Temperature (Nigeria) - Weather Spark". weatherspark.com. Retrieved 2023-09-11.
- ↑ "Climate Change Doma". meteoblue. Retrieved 2023-10-21.