Gwandu
| Wuri | ||||
|---|---|---|---|---|
| ||||
| Territory claimed by (en) | Lua error a mw.lua, layi na 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | |||
| Ƴantacciyar ƙasa | Najeriya | |||
| Jihohin Najeriya | Jahar Kebbi | |||
| Yawan mutane | ||||
| Faɗi | 151,077 (2006) | |||

Gwandu, wanda kuma ake kira Gando, yanki ne na gwamnatin jihar Kebbi, wanda hedikwatarsa ke a garin Gwandu[1] Wanda ya kafa masarautar Kebbi, Muhammadu Kanta, ya kafa wannan yanki, sarakunan masarautar sun yi amfani da shi a matsayin gonar sarauta (gandu) tsawon ƙarni da yawa. Bayan kafa Daular Usmaniyya a Sokoto a ƙarni na 19 da kuma durƙushewar Kebbi, Gwandu ta zama babban birnin Khalifa, inda Sarakunanta suka mamaye yankunan yamma da kudu. Daga baya aka canza babban birnin masarautar Gwandu zuwa Birnin Kebbi a shekarar 1906.[2][3][4]
Tarihi
[gyara sashe | gyara masomin]Ƙarin bayani: Masarautar Gwandu
Sunan "Gwandu" ya samo asali ne daga kalmar Hausa gandu, wadda ke fassara zuwa "filayen gonaki na sarauta." Asalin garin za a iya gano shi tun daga farkon zamaninsa a matsayin ƙaramin ƙauye a ƙarƙashin jagorancin manomin sarauta na Kanta Kotal, wanda shine Sarkin Kebbi na farko wanda ya yi mulki daga 1517 zuwa 1561. Bayan lokaci, ƙauyen ya bunƙasa kuma ya faɗaɗa, daga ƙarshe ya zama gari. Ɗaya daga cikin abubuwan da suka taimaka wajen ci gaban Gwandu shine wurin da yake da kyau a ƙasa da kuma kasancewar ƙasashe masu albarka. Yankin yana da wuraren kiwo masu wadata, wanda hakan ya jawo hankalin makiyaya Fulani su zauna a wurin.
Bayan tafiyar Kebbi a lokacin jihadin Sokoto, Gwandu ta fito a matsayin muhimmin tushe na dindindin ga Usman dan Fodio da mabiyansa. Ganin muhimmancin garin, Muhammad Bello ya ba da umarnin gina katanga mai kariya a kewaye da garin a shekarar 1806. Wannan katangar kariya tana da nufin ƙarfafa birnin da kuma inganta tsaronta daga barazanar da ka iya tasowa daga waje. Duk da cewa Usman ya bar Gwandu daga ƙarshe, garin ya riƙe mahimmancinsa a cikin mahallin jihadin. Ya zama babban birnin sabuwar masarautar Gwandu a ƙarƙashin jagorancin Abdullahi dan Fodio. Wurin da Gwandu take, wanda ke cikin kwarin da ke kewaye da tuddai, ya samar da fa'idodi na halitta don kariya daga hare-haren waje. Yanayin garin ya ƙara taimakawa wajen matsayinsa a matsayin sansanin soja.[5]: 56
Taswirar Masarautar Gwandu ta shekarar 1898
Yanayi
[gyara sashe | gyara masomin]Sabanin lokacin rani, wanda yake zafi kuma yana da ɗan gajimare, lokacin damina yana da zafi da kuma gajimare.[6]
Manazarta
[gyara sashe | gyara masomin].
- ↑ Maishanu, Abubakar Ahmadu (March 17, 2023). "ANALYSIS: Bagudu's performance, APC crises, other factors to decide Kebbi governorship race". Premium Times. Retrieved 2025-09-03
- ↑ Balogun, S. A. (1973). "Succession Tradition in Gwandu History, 1817-1918". Journal of the Historical Society of Nigeria. 7 (1): 17–33. ISSN 0018-2540. JSTOR 41856982.
- ↑ Jimoh, Mufutau Oluwasegun (2017-05-01). "Gwandu Emirate: The Domain of Abdullahi Fodiyo, Since 1805". Journal of Pan African Studies. 10 (3): 386–390.
- ↑ "Gwandu | Nigeria". Encyclopedia Britannica. Retrieved 2019-03-20.
- ↑ Gwandu, Abubaker Aliu (1977). Abdullahi b. fodio as a Muslim jurist (Doctoral thesis). Durham University.
- ↑ "Gwandu Climate, Weather By Month, Average Temperature (Nigeria) - Weather Spark". weatherspark.com. Retrieved 2023-09-10.
