Jump to content

Gombe (birni)

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.
Gombe


Wuri
Map
 10°17′00″N 11°10′00″E / 10.2833°N 11.1667°E / 10.2833; 11.1667
Ƴantacciyar ƙasaNajeriya
Jihohin NajeriyaJihar Gombe
Babban birnin
Yawan mutane
Faɗi198,546 (2012)
 Yawan mutane3,818.19 mazaunan/km²
Labarin ƙasa
Yawan fili52 km²
Tsarin Siyasa
Majalisar zartarwasupervisory councillors of Gombe local government (en) Fassara
Gangar majalisaGombe legislative council (en) Fassara
hoton wurin wasa na gombe
Haha school ya Gombe
Gombe (birni)

Gombe karamar hukuma ce dake Jihar Gombe[1], a tsakiyar Arewa[2] maso gabashin Najeriya[3]. Ita ce Babban birnin Jihar Gombe[4], kuma a nan ne fadar gwamnatin Jihar take, da wasu daga cikin manya manyan ma'aikatun gwamnati.[5] Harma Fadar sarkin[6] garin jihar ta Gombe yana a nan ne.

Yanayi (Climate).

[gyara sashe | gyara masomin]

Tana da tsayin mita 451.61 (ƙafa 1481.66), sama da matakin teku, Gombe tana da yanayi mai zafi da bushewa ko bushewa (Classification: Aw). Yanayin zafin birnin a duk shekara yana da 30.54ºC (86.97ºF) kuma ya fi 1.08% sama da matsakaicin Najeriya.[7]

Shugaba wanda mazauna yankin karamar hukumar ke zaba shi ne ke jagorantar gwamnatin karamar hukumar Gombe. Mataimakin shugaba da kansiloli suna ba da taimako ga shugaban, wanda ke da alhakin kula da ayyukan yau da kullum na yankin karamar hukumar.

Yankuna 11 sun ƙunshi yankin karamar hukumar Gombe.[8] Yankuna sune:

Jekadafari

Ajiya

Bolari West

Bolari East

Kumbiya - Kumbiya

Pantami

Shamaki

Dawaki

Nasarawo

Herwagana

Bajoga

Siyasa

Shugaban karamar hukumar na yanzu shine Barista Sani Ahmad Haruna.[1]

Filin jirgin saman Gombe Lawanti na kasa da kasa yana aiki a Gombe, da kuma tashar da ke gabashin babban layin jirgin kasa na kasa da kuma Tashar Layin Gombe a tsakiyar gari. A ranar 1 ga Fabrairu, Shugaba Goodluck Jonathan ya sanar da cewa an "gyara ayyukan jirgin ƙasa tsakanin Gombe-Kafanchan-Kaduna", yana mai cewa "ƙaddamar da ayyukan jirgin ƙasa yana da matuƙar muhimmanci ga ci gaba da ci gaban Gombe da sauran jihohin da ke maƙwabtaka da ita."[9] "Nigeria Completes Rehabilitation of Gombe-Kafancha-Kaduna Inter-City Train". Premium Times - AllAfrica. 1 February 2015. Retrieved 3 February 2015"Ministan Sufuri, Idris Umar, ya ƙaddamar da ayyukan jirgin ƙasa tsakanin Gombe-Kafanchan-Port Harcourt da Gombe-Kafanchan-Kaduna."[10]

Al'adu da ilimi

[gyara sashe | gyara masomin]

Gombe, a matsayin babban birnin jihar Gombe, ita ce gidan fitacciyar Jami'ar Jihar Gombe (GSU) da ke unguwar Shamaki, Tudun Wada, Gombe.[11] An kafa jami'ar a lokacin gwamnatin Gwamna Danjuma Goje a lokacin a shekarar 2004,[12] wanda ya sanya ta zama Jami'a ta farko a Jihar. Haka kuma, a Gombe akwai Kwalejin Ilimi ta Tarayya (Fasaha), Gombe.[13] Wata babbar jami'a da gwamnati ke gudanarwa a Gombe ita ce Kwalejin Aikin Jinya da Ungozoma ta Jihar Gombe, wadda ke Jekadefari. Bugu da ƙari, Kwalejin Kimiyyar Lafiya kuma tana cikin Gombe. Bugu da ƙari, Gombe gida ce ga makarantu na firamare da sakandare na gwamnati da masu zaman kansu, waɗanda suka haɗa da MATRIX International Academy, Gombe Central, Government Science Secondary School, Government Day Secondary School (Pilot), da Pen Resource Academy, da dai sauransu.

Najeriya ce ke da mafi yawan masu karatun huffad a duniya, tare da masu haddace Alƙur'ani sama da miliyan 1. Da yawa daga cikinsu suna zaune a arewacin Najeriya musamman a Gombe inda Alƙur'ani muhimmin ɓangare ne na al'adun al'ummar Musulmi a can. Tun suna ƙanana, ana tura yara zuwa makarantun Alƙur'ani inda suka fara koyon karatun Larabci sannan suka haddace Alƙur'ani. Alƙur'ani yana da matuƙar muhimmanci ga waɗannan al'ummomi har ɗalibai za su je waɗannan makarantun kafin su kammala jami'a ko ilimin kimiyya. Sakamakon waɗannan ƙoƙarin, masu karatu da yawa na duniya sun fito daga jihar, ciki har da Hajara Ibrahim wacce ta lashe gasar karatun Alƙur'ani ta mata ta duniya a Jordan.[14]

Tattalin Arziki

[gyara sashe | gyara masomin]

Noma ita ce babbar hanyar samun kuɗi ga mazauna Jihar Gombe. Ana noma masara, gero, masarar Guinea, shinkafa, auduga, gyada, wake, iri na Beni, da sauran amfanin gona na abinci da kuɗi a jihar. Kiwo da dabbobi shi ma ya zama ruwan dare a jihar.[15] Tudun Hatsi[16] kasuwa ce mai kyau inda kasuwancin hatsi ke bunƙasa a gwamnatin Gombe. Kasuwar tana samar da babban kuɗin shiga ga gwamnatin ƙaramar hukuma da kuma jihar gabaɗaya.

Kasuwar Birane ta Gombe tana cikin gundumar Herwagana ta ƙaramar hukumar Gombe.[17] Yanayin jihar da tattalin arzikinta mai kyau ya sanya ta zama yanki na kasuwanci inda 'yan kasuwa, har ma da jihohin makwabta, ke kafa ƙananan hukumomi. Waɗannan ƙananan hukumomi sun kasance tushen aikin yi da samar da kuɗi ga mutane da yawa[18]

Wurin da ba a saba gani ba na garin Gombe a tsakiyar Arewa maso Gabas ya sanya ta zama wurin hutu da taruwa ga matafiya da 'yan kasuwa daga ko'ina cikin yankin siyasa da kuma bayanta.[19]

Ana gudanar da noman shinkafa a jihar Gombe

Gonar masara a Akko, jihar Gombe, Najeriya

A shekara ta 2008 an cimma yarjejeniya "don kafa masana'antar kera dafin dafi a babban asibitin Kaltungo da ke Gombe," da kuma samar da horon likita ga marasa lafiya da ke fama da cizon maciji.[20] Gwamnatin jihar Gombe ta ba da umarnin karin Naira miliyan 4 na maganin dafin dafi ga asibitin a shekara ta 2009, saboda karuwar cizon maciji a yankin.[21]

  1. https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://hausa.legit.ng/news/1598780-gwamnatin-gombe-ta-dauki-matakin-inganta-lafiyar-almajirai/&ved=2ahUKEwjHy9K24PiGAxUnXEEAHb_5CKAQxfQBKAB6BAgaEAE&usg=AOvVaw0KrEYXLnoAZ5rqJ4Mnqi1L
  2. https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://hausa.legit.ng/news/1598962-a-karshe-tinubu-ya-fadi-abin-da-ya-ruguza-yankin-arewa-ya-nemo-hanyoyin-dakile-matsalolin/&ved=2ahUKEwic7Yfy4PiGAxVYVEEAHfnMDV0QxfQBKAB6BAgOEAI&usg=AOvVaw2lsmhbXzLMdirwTgSrhiqX
  3. https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://www.vanguardngr.com/2024/06/nigerias-economy-has-been-revamped-edun/amp/&ved=2ahUKEwjE75mV4fiGAxW8Q0EAHTG9Ct0QyM8BKAB6BAgOEAI&usg=AOvVaw1JuTMWxhUBsyQ6mzzn8Mco
  4. https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://aminiya.ng/an-kama-kansila-da-basarake-kan-satar-tiransfoma-a-gombe/&ved=2ahUKEwijrbbI4viGAxUIWkEAHZk6DI8QxfQBKAB6BAgZEAE&usg=AOvVaw2GU_XRRinxp8rjh0DqSrhT
  5. "The World Gazetteer". Archived from the original on 2007-10-01. Retrieved 2004-03-07.
  6. https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://punchng.com/emirate-council-rejects-gojes-offer-to-reconstruct-mosques/%3Famp&ved=2ahUKEwior4KS4_iGAxXDVEEAHTi9Br8QyM8BKAB6BAgJEAI&usg=AOvVaw1IvuY0ejcYQuATEZh_4uLj
  7. https://tcktcktck.org/nigeria/gombe
  8. "Wards in Gombe Local Government Area". www.manpower.com.ng. Retrieved 30 August 2023
  9. "Nigeria Completes Rehabilitation of Gombe-Kafancha-Kaduna Inter-City Train". Premium Times - AllAfrica. 1 February 2015. Retrieved 3 February 2015
  10. Danjuma Williams (2 February 2015). "Transport minister flags off Gombe-P'Harcourt train service". National Mirror. Archived from the original on 3 February 2015. Retrieved 3 February 2015.
  11. "Gombe State University, Gombe - Photos & Reviews". Hotels.ng Places. Retrieved 20 March 2022
  12. Nigerian University Commission. "Nigerian Universities". University Commission. Retrieved 20 March 2022
  13. Yaya, Haruna Gimba (2 December 2021). "FCE Gombe graduates 20,000 NCE holders in 30 years – Provost". Daily Trust. Retrieved 23 December 2022.
  14. Michael, Ishola (26 February 2024). "Gombe student wins at International Female Quranic Recitation competition in Jordan". Nigerian Tribune.
  15. Yusuf, Yusuf Sani (1 January 2016). "Agriculture as a Tool for Economic Development in Nigeria: An Assessment of Problems and Prospects in Gombe State". Nigeria's Economic Development Conference.
  16. Webmaster (17 September 2016). "Inside Tudun Hatsi, Gombe's 80-year-old grain market". Daily Trust. Retrieved 23 December 2022.
  17. Maina, Joy Joshua (September 2013). "Uncomfortable prototypes: Rethinking socio-cultural factors for the design of public housing in Billiri, north east Nigeria". Frontiers of Architectural Research. 2 (3): 310–321. doi:10.1016/j.foar.2013.04.004. ISSN 2095-2635.
  18. Garba, Adamu (31 December 2019). "Effect of Entrepreneurial Competencies on the Performance of Small and Medium Scale Enterprises in Makurdi Metropolis, Benue State, Nigeria". International Journal of Advances in Management and Economics. 9 (1): 17–28. doi:10.31270/ijame/v09/i01/2020/3. ISSN 2278-3369. S2CID 213268080.