Hawa Abdi
| Rayuwa | |
|---|---|
| Haihuwa | Mogadishu, 17 Mayu 1947 |
| ƙasa | Somaliya |
| Mutuwa | Mogadishu, 5 ga Augusta, 2020 |
| Ƴan uwa | |
| Yara | view
|
| Karatu | |
| Makaranta | Somali National University (en) Національний медичний університет імені О. О. Богомольця (mul) Mogadishu University (en) |
| Harsuna | Harshen Somaliya Larabci Turanci |
| Sana'a | |
| Sana'a | gynecologist (mul) |
| Kyaututtuka | gani
|
| Mamba | Dr. Hawa Abdi and Dr. Deqo Mohamed (en) |
| Sunan mahaifi | Mama Hawa |
| dhaf.org | |
Hawa Abdi Dhiblawe [1] (Somaliya: Xaawo Cabdi, Larabci: حواء عبدي, 17 ga Mayu 1947 – 5 ga Agusta 2020) yar ƙasar Somaliya ce mai fafutukar kare hakkin ɗan adam kuma likita. Ita ce ta kafa kuma shugabar gidauniyar Dr. Hawa Abdi (DHAF), kungiya mai zaman kanta.
Shekaru na farko
[gyara sashe | gyara masomin]An haifi Abdi a Mogadishu, kuma ya zauna a kudancin tsakiyar Somaliya. Mahaifiyarta ta mutu lokacin da take da shekaru 12. Abdi daga baya ta ɗauki ayyukan gida na iyali, gami da tayar da 'yan uwanta mata huɗu.[2] Mahaifinta ƙwararre ne wanda ke aiki a tashar jiragen ruwa na babban birnin. [3]
Don karatun ta na farko, Abdi ta halarci makarantun firamare, na tsakiya da na sakandare. A shekara ta 1964, ta sami tallafin karatu daga Kwamitin Mata na Tarayyar Soviet . Abdi daga baya ya yi karatun likitanci a Cibiyar Kiwon Lafiya ta Kiev, ya kammala a shekarar 1971. A shekara mai zuwa, ta fara karatun shari'a a sabuwar Jami'ar Kasa ta Somalia da aka bude a Mogadishu.[4] Za ta yi aikin likita da safe kuma ta yi aiki don samun digiri na shari'a a lokacin da take da shi, daga ƙarshe ta sami shi a shekara ta 1979. [4]
Rayuwa ta mutum
[gyara sashe | gyara masomin]Lokacin da Abdi ke da shekaru goma sha biyu, ta shiga auren tilasta tare da wani mutum da ya tsufa wanda ya kasance jami'in 'yan sanda. Auren da aka shirya na ɗan gajeren lokaci ya ƙare shekaru da yawa bayan haka, kafin ta bar Somaliya zuwa Moscow sannan, Kyiv. A lokacin da take cikin USSR, ta sadu da Aden Mohammed, wata daliba ta Somaliya.[5]
A shekara ta 1973, Abdi ta auri Aden kuma ta haifi ɗanta na farko shekaru biyu bayan haka. Suna da 'ya'ya uku: Deqo, Amina, da Ahmed . Ahmed ya mutu a hadarin mota na 2005 a Hargeisa, yayin da yake ziyarar mahaifinsa wanda tun lokacin da ya rabu da Abdi.[6] Dukansu Deqo da Amina sun zama likitoci.[3]
Abdi ta mutu a ranar 5 ga watan Agusta 2020, a gidanta da ke Mogadishu . Tana da shekaru 73; ba a bayyana dalilin mutuwar ba.[3]
Ayyuka
[gyara sashe | gyara masomin]Kungiyar Ci gaban Lafiya ta Karkara
[gyara sashe | gyara masomin]A shekara ta 1983, Abdi ya bude Kungiyar Raya Lafiya ta Karkara (RHDO) a kan ƙasar mallakar iyali a kudancin yankin Lower Shebelle. Ya fara ne a matsayin asibitin ɗaki ɗaya wanda ke ba da sabis na haihuwa kyauta ga mata 24 na ƙauyuka a kowace rana, kuma daga baya ya zama asibitin gado 400.
Lokacin da yakin basasa ya ɓarke a Somaliya a farkon shekarun 1990, Abdi ta kasance a baya bisa umarnin kakarta, wacce ta shawarce ta da ta yi amfani da cancanta don taimakawa marasa galihu. Daga baya ta kafa sabon asibiti da makaranta ga wadanda suka rasa muhallinsu da marayu.
An sake sunan RHDO da Gidauniyar Dr. Hawa Abdi (DHAF) a cikin shekara ta 2007. A hankali ya fadada ya hada da sansanin agaji, wanda a lokacin fari na 2011 ya ba da gidaje ga mutane 90,000 a kan kadada 1,300 da ke kewaye da asibitin Abdi.[4]
Shekaru biyu da suka gabata, a lokacin da aka yi tawaye da Islama a kudancin Somaliya, 'yan ta'adda sun kewaye filin kuma sun yi ƙoƙari su tilasta wa Abdi ya rufe shi. Ta tsaya a kan kanta kuma 'yan tawaye sun bar cikin mako guda, biyo bayan matsin lamba daga mazauna yankin, Majalisar Dinkin Duniya da sauran kungiyoyin bayar da shawarwari.[7] 'Yan bindigar sun sake mamaye yankin a watan Fabrairun 2012, wanda ya jagoranci Abdi ya dakatar da ayyukan na ɗan lokaci har sai sun tashi.[4]
Gidauniyar Dokta Hawa Abdi
[gyara sashe | gyara masomin]
Gidauniyar Dokta Hawa Abdi (DHAF) ta gudana ne ta hannun Abdi da 'ya'yanta mata biyu, Shugaba Deqo Adan (wanda aka fi sani da Deqo Mohamed) da mataimakin Adan (wanda kuma aka fi sani le Amina Mohamed), wadanda suka bi sawun mahaifiyarsu a matsayin kwararru na mata. Ya zuwa shekara ta 2012, kungiyar tana da ma'aikatan kasa da kasa na ma'aikata 102, wanda aka kara da ƙungiyar mambobi 150 da suka hada da masu sa kai, masunta da manoma.[4]
DHAF ƙungiya ce da ba ta siyasa ba wadda ba ta da alaƙa da kowace gwamnati, ƙungiyoyin siyasa, addini ko ƙabila. DHAF tana yanke shawara kan ayyukan da za a yi da kuma irin agajin da za a bayar bisa ga buƙatun ƙauyen. DHAF kuma ƙungiya ce mai zaman kanta ta kuɗi. Ana ba da dukkan kuɗaɗen ta hanyar gudummawa daga mutane a faɗin duniya da sauran tallafin agaji. An haramta kuɗaɗen gwamnati. Tun daga shekarar 1991, DHAF ta samar da ayyuka ga 'yan Somaliya waɗanda ba su da 'yancin yin amfani da ƙabilarsu. Ana ba da ayyuka ga mutanen Somaliya kyauta.[2]
Gidan DHAF ya haɗa da asibiti, makaranta da cibiyar abinci mai gina jiki, kuma yana ba da mafaka, ruwa da kulawa ta likita ga yawancin mata da yara. [7] Tun lokacin da aka kafa shi a farkon shekarun 1980, ginin ya yi wa kimanin mutane miliyan 2 hidima.[4]
Duk da cewa ana bayar da ayyuka kyauta, Abdi yana gudanar da ayyukan kamun kifi da noma da dama a cikin harabar don samar da abinci mai gina jiki. Asibitin kuma yana da ƙaramin fili, inda ake noma kayan lambu da masara daga baya kuma ana sayar da wani ɓangare don biyan wasu kuɗaɗen kula da wurin..
Ana samun kudade don kayan aikin fili da kayan kiwon lafiya ta hanyar aikawa daga 'yan kasashen waje na Somaliya da kuma gudummawa ga DHAF. Tun daga shekara ta 2011, kungiyar ta kuma sami tallafi daga Mata a Gidauniyar Duniya.
Kyaututtuka
[gyara sashe | gyara masomin]An kira Abdi Mutumin Shekara na Hiiraan Online a shekara ta 2007. [8] Mujallar Glamour daga baya ta kira ta da 'ya'yanta mata biyu daga cikin "Mata na Shekara" na 2010.[9] Shekaru biyu bayan haka, an zabi ta don Kyautar Nobel ta Zaman Lafiya. Ta kuma sami lambar yabo ta Mata ta Tasiri daga Gidauniyar WITW, BET's Social Humanitarian Award, da kuma John Jay Medal for Justice.[10][11]
A cikin 2014, Abdi ya sami lambar yabo ta Roosevelt Four Freedoms a Middelburg, Netherlands.[12] An ba ta lambar yabo ta Pilosio Building Peace Award shekara guda bayan haka.
Jami'ar Pennsylvania ta ba Abdi lambar yabo ta Doctorate of Science a watan Mayu 2016. A ranar 25 ga Mayu na shekara mai zuwa, Abdi ya sami digiri na Doctor of Laws daga Jami'ar Harvard.
Ayyuka
[gyara sashe | gyara masomin]- ↑ Abdi, H.; Jacobsen, S.D. (17 August 2013). "Dr. Hawa Abdi, M.D.: Physician & Human Rights Activist, Hawa Abdi Foundation". In-Sight (3.A): 21–29.
- 1 2 "Dr. Hawa Abdi". 4 April 2018. Archived from the original on 2 March 2017. Retrieved 4 April 2018. Cite error: Invalid
<ref>tag; name "Dr. Hawa Abdi Foundation" defined multiple times with different content. - 1 2 3 Latif Dahir, Abdi (6 August 2020). "Hawa Abdi, Doctor Who Aided Thousands in Somalia, Dies at 73". Retrieved 6 August 2020. Cite error: Invalid
<ref>tag; name "NYT obit" defined multiple times with different content. - 1 2 3 4 5 6 Cite error: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "Sdhasimgj". - ↑ Sen, Veronica (17 August 2013). "A brave woman's hard fight". Retrieved 6 August 2020.
- ↑ Ibrahim, Mohamed; Gettleman, Jeffrey (7 January 2011). "Under Siege in War-Torn Somalia, a Doctor Holds Her Ground". Retrieved 6 August 2020.
- 1 2 Griswold, Eliza (2 November 2010). "Dr. Hawa Abdi & Her Daughters: The Saints of Somalia". Glamour. Retrieved 8 March 2013. Cite error: Invalid
<ref>tag; name "Gdhahdtss" defined multiple times with different content. - ↑ "Dr. Hawa Abdi – 2007 HOL Person of the Year". www.hiiraan.com (in Turanci). Retrieved 25 October 2017.
- ↑ "Glamour magazine's report on Dr. Abdi and her daughters". Archived from the original on 17 January 2012. Retrieved 16 September 2012.
- ↑ "Dr. Hawa Abdi". BET. Archived from the original on 9 November 2012. Retrieved 8 March 2013.
- ↑ "John Jay Justice Awards Ceremony". John Jay College of Criminal Justice. Archived from the original on 16 June 2013. Retrieved 8 March 2013.
- ↑ "Four Freedoms Award voor Hawa Abdi Diblaawe". 23 January 2014. Archived from the original on 6 August 2020. Retrieved 6 August 2020. (in Dutch)