Gandun Daji

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.
Jump to navigation Jump to search
Wikidata.svgdaji
Forest on San Juan Island.jpg
Bayanai
Ƙaramin ɓangare na ecosystem (en) Fassara, vegetation zone (en) Fassara, biome (en) Fassara da biocoenosis (en) Fassara
Bangare na natural environment (en) Fassara da biosphere (en) Fassara
Karatun ta forestry science (en) Fassara
Model item (en) Fassara Białowieża Forest (en) Fassara, Tongass National Forest (en) Fassara da Amazon rainforest (en) Fassara
Gandun daji na conifer a cikin tsaunukan Alps na Switzerland ( National Park )
Duwatsun Adirondack na Upstate New York sune mafi ƙanƙan ɓangaren gabashin gandun daji-boreal ecoregion .
Daji a Dutsen Dajt, Albania

Gandun daji ya kasan ce wani yanki ne na ƙasar da bishiyoyi suka mamaye shi. Ana amfani da daruruwan ma'anoni na gandun daji a duk duniya, sun haɗa abubuwa kamar yawaitar itace, tsayin itace, amfanin ƙasa, tsayuwar doka da aikin muhallin kasa. Kungiyar Abinci da Aikin Noma ta ayyana dazuzzuka a matsayin kasa mai fadin hekta 0.5 tare da bishiyoyi sama da mita 5 da murfin sama da kashi 10, ko bishiyoyin da ke iya isa ga wannan mashigar. Ba ya haɗa da ƙasar da galibi ke ƙarƙashin amfani da ƙasar noma ko birane. Amfani da wannan ma'anar FRA 2020 ya gano cewa dazuzzuka sun mamaye hekta biliyan 4.06 ko kusan kashi 31 cikin 100 na yankin duniya a cikin shekarar 2020 amma ba a rarraba su daidai a duniya.

Dazuzzuka shine mafi girman tsarin rayuwar duniya, kuma ana rarraba shi a duniya. Fiye da rabin dazuzzuka na duniya ana samun su ne a cikin kasashe biyar kawai (Brazil, Kanada, China, Tarayyar Rasha da Amurka). Mafi yawan ɓangaren gandun dajin (kashi arba'in da biyar) an samo shi ne a yankin na yankuna masu zafi, sannan biranen Boreal, mai yanayin yanayi da na yanki.

Dazuzzuka suna dauke da kashi 75% na babban aikin samar da halittun duniya, kuma suna dauke da kashi 80% na tsirrai na biomass. Adadin farko da aka samar ya kai kimanin 21.9 gigatonnes carbon a kowace shekara don dazuzzuka masu zafi, 8.1 na gandun daji masu yanayi, da kuma 2.6 na gandun daji boreal .

Dazuzzuka a wurare daban-daban masu tsaunuka da tuddai daban-daban, tare da hazo iri daban-daban da kuma fitar da ruwa samar da dabarun halittu daban-daban: gandun dajin boreal da ke kusa da Pole ta Arewa, dazuzzuka masu danshi masu zafi da na bushe-bushen wurare masu zafi a kusa da Equator, da kuma dazuzzuka masu matsakaici a tsakiyar tsaunukan. Yankunan tsauni mafi girma suna tallafawa gandun daji kwatankwacin waɗanda ke manyan tsaunuka, kuma yawan hazo ma yana shafar gandun dajin.

Kusan rabin yankin dazuzzuka (kashi 49) ba su da ƙarfi, yayin da kashi 9 cikin 100 ana samunsu cikin ɓarke tare da ɗan haɗuwa ko kaɗan. Gandun dazuzzuka masu dazuzzuka da gandun daji masu ƙanƙara masu ƙarancin ruwa sune mafi ƙarancin rarrabuwa, yayin da busasshiyar gandun daji da kuma gandun daji da ke cikin teku suna cikin mafiya rarrabuwa. Kusan kashi 80 cikin 100 na yankin gandun dajin na duniya ana samunsa ne a facin da ya fi kadada miliyan 1. Ragowar kashi 20 yana cikin sama da faci miliyan 34 a duk faɗin duniya - mafi yawansu ba su fi kadada dubu 1 girma ba.

Humanungiyar mutane da gandun daji suna tasiri juna ta hanyoyi masu kyau da marasa kyau. Dazuzzuka suna ba da sabis na yanayin halittu ga mutane kuma suna zama wuraren jan hankalin yawon shakatawa. Hakanan dazuzzuka na iya shafar lafiyar mutane. Ayyukan ɗan adam, gami da rashin amfani da albarkatun gandun daji, na iya shafar mummunan yanayin halittu.[ana buƙatar hujja]

Ma'ana[gyara sashe | Gyara masomin]

Gandun daji a cikin tsaunukan Scotland
Gandun daji a Kuopio, Finland

Kodayake ana amfani da kalmar gandun daji, amma babu wata cikakkiyar ma'anar duniya da aka ƙayyade, tare da ma'anoni sama da 800 na gandun daji da ake amfani da shi a duniya. Kodayake galibi ana bayyana daji ne da kasancewar bishiyoyi, a ƙarƙashin ma'anoni da yawa yankin da ke da ƙarancin bishiyoyi ana iya ɗauka shi daji idan ya girma bishiyoyi a da, zai yi bishiyoyi a nan gaba, gandun daji ba tare da la'akari da nau'in ciyayi ba.

Akwai ma'anoni uku masu fadi game da ma'anar gandun daji da ake amfani da su: gudanarwa, amfani da ƙasa, da murfin ƙasa. Ma'anar gudanarwa ta dogara ne akan yadda doka ta bayyana ta ƙasa, kuma galibi ba shi da wata alaƙa da ciyawar da ke tsirowa a ƙasar: ƙasar da doka ta sanya ta a matsayin daji ita ce ma'anarta a matsayin daji duk da cewa babu bishiyoyi a kanta. Ma'anar amfani da ƙasa ta dogara ne akan babban dalilin da ƙasar ke aiki. Misali, ana iya fassara daji a matsayin duk ƙasar da ake amfani da ita musamman don samar da katako. A karkashin irin wannan ma'anar amfani da ƙasa, tsaftatattun hanyoyi ko kayan more rayuwa a cikin yankin da ake amfani da shi don gandun daji, ko yankunan da ke cikin yankin waɗanda aka tsabtace su ta hanyar girbi, cuta ko gobara har yanzu ana ɗaukarsu dazuzzuka koda kuwa basu da bishiyoyi. Ma'anar murfin ƙasa tana ayyana dazuzzuka bisa nau'in da yawan ciyawar dake shukar ƙasar. Irin waɗannan ma'anoni galibi suna ayyana daji a matsayin yanki mai girma bishiyoyi sama da wata mashigar ruwa. Waɗannan ƙofofin yawanci yawan bishiyoyi ne a kowane yanki (ƙima), yankin ƙasa ƙarƙashin bishiyar bishiya (murfin alfarwa) ko ɓangaren ƙasar da ke zaune ta ɓangaren ɓangaren bishiyoyin bishiya (yankin muhimmi). A karkashin irin wadannan ma'anoni na murfin kasar, ana iya sanin wani fili a matsayin daji idan yana shuka bishiyoyi. Yankunan da suka kasa haɗuwa da ma'anar murfin ƙasar ana iya haɗawa da su a ƙarƙashin bishiyoyi marasa girma suna kafa idan ana tsammanin su sadu da ma'anar a balaga.

A karkashin ma'anar amfani da ƙasa, akwai bambanci sosai akan inda wuraren yankewa suke tsakanin gandun daji, dazuzzuka, da savanna . A karkashin wasu ma'anoni, dazuzzuka suna bukatar matuka matuka na murfin bishiyoyi, daga 60% zuwa 100%, ban da savannas da dazuzzuka wanda bishiyoyi ke da murfin ƙasa . Sauran ma'anar suna ɗaukar savannas a matsayin nau'in gandun daji, kuma sun haɗa da duk yankuna da bishiyoyi sama da 10%.

Wasu yankuna da aka lulluɓe da bishiyoyi an ayyana su a matsayin wuraren noma, misali Norway ta dasa tsire-tsire a dokar gandun daji ta Austriya lokacin da ake shuka bishiyoyi kamar bishiyar Kirsimeti da ƙasa da wani tsayi.

Bayanin Lantarki[gyara sashe | Gyara masomin]

Tun karni na 13, dajin Niepołomice a Poland yana da amfani da kariya ta musamman. A cikin wannan ra'ayi daga sararin samaniya, launi daban-daban na iya nuna ayyuka daban-daban.

Kalmar gandun daji ta samo asali ne daga tsohuwar dajin Faransa (kuma forès ), yana nuna "gandun daji, shimfidar wuri mai fadi da bishiyoyi"; Da farko an fara shigar da daji a cikin Ingilishi a matsayin kalmar da ke nuna ƙasar daji da aka keɓe don farauta ba tare da mahimmancin ma'anar samun bishiyoyi a ƙasar ba. Yiwu wani wajen samo, tabbas via Frankish ko Old High Jamus, da na da Latin [foresta] Error: {{Lang}}: unrecognized private tag: medieval (help) , wanda ke nuna "itace buɗaɗɗe", marubutan Carolingian sun fara amfani da foresta a cikin Capitularies na Charlemagne musamman don nuna filayen farautar masarautar. Da kalmar da aka ba endemic zuwa harsunan Rum, misali 'yan qasar kalmomi ga gandun daji a cikin harsunan Rum samu daga Latin Silva, wanda denoted "gandun daji" da "itace (ƙasar)" (ba da da Turanci Sylva kuma sylvan). ba da selva na Italiyanci, Sifaniyanci, da Fotigal; Romania silvă ; da kuma Old Faransa selve, kuma cognates a harsunan Rum, misali da Italian foresta, Spanish da Portuguese Floresta, da dai sauransu, duk kyakkyawan derivations na Faransa kalma.

Gandun daji kusa da Vinitsa, Arewacin Macedonia

A daidai asalin na da Latin [foresta] Error: {{Lang}}: unrecognized private tag: medieval (help) shi ne m Wasu hukumomi suna da'awar cewa kalmar ta samo asali ne daga ƙarshen kalmar Latin ta forestam silvam, mai ma'anar "itacen waje"; wasu suna da'awar da kalmar ne a latinisation na Frankish * forhist, denoting "gandun daji, wooded kasar", kuma aka assimilated zuwa "forestam silvam" bisa ga da na kowa al'adar Frankish malaman Attaura. The Old High Jamus forst denoting "gandun daji", Middle Low Jamus vorst denoting "gandun daji", Tsohon Turanci fyrhþ denoting "gandun daji, Woodland, game tsare, farauta ƙasa" (English frith ), da kuma Old Norse fýri, denoting "coniferous gandun daji", duk waɗannan sun samo asali ne daga Proto-Germanic * furhísa-, * furhíþija-, wanda ke nuna "itacen fir, itacen coniferous ", daga Proto-Indo-European * perk w u-, yana nufin " coniferous ko dutsen gandun daji, dazuzzuka tsawo "duk tabbatar da zuwa Frankish * forhist.

Amfani da gandun daji a cikin Ingilishi don nuna duk wani yanki da ba a bayyana ba a halin yanzu ana ɗaukarsa na gargajiya. Sarakunan Norman na Ingila sun gabatar da kalmar azaman kalma ce ta doka, kamar yadda aka gani a rubutun Latin kamar Magna Carta, don nuna ƙasar da ba ta noma ba wacce doka ta tanada don farauta daga masu fada aji (duba Royal Forest ).

Dajin Tywi, Wales

Wadannan gandun daji na farauta ba lallai bane su ƙunshi bishiyoyi da yawa, idan akwai. Koyaya, saboda gandun daji na farauta galibi sun haɗa da yankuna masu mahimmanci na gandun daji, dajin ƙarshe ya zo ya haɗu da dazuzzuka gaba ɗaya, ba tare da la'akari da yawan bishiyoyin ba.[ana buƙatar hujja] A farkon ƙarni na sha huɗu, rubutun Ingilishi sun yi amfani da kalmar a cikin dukkan hankalinta guda uku: na gama gari, na shari'a, da na gargajiya. Sauran kalmomin Ingilishi da ake amfani dasu don nuna "yanki mai yawan bishiyoyi" sune firth, frith, holt, weald, wold, wood, da woodland . Ba kamar gandun daji ba, waɗannan duk an samo su ne daga Tsohon Ingilishi kuma ba a aro su daga wani yare ba. Wasu rabe-raben da ake gabatarwa yanzu suna dazuzzuka don nuna yanki tare da ƙarin sarari tsakanin bishiyoyi, kuma suna rarrabe nau'ikan dazuzzuka azaman buɗaɗɗun gandun daji da kuma gandun dajin da aka rufe akan rawanin rawanin su . A karshe, Sylva (jam'i sylvae ko, kasa classically, sylvas) ne musaman English haruffan da Latin Silva, denoting a "Woodland", kuma yana da m in English, ciki har da siffofin jam'i. Duk da yake ana iya yarda da amfani da ita azaman ma'anar gandun daji kuma a matsayin kalmar Latinate da ke nuna dazuzzuka, a takamaiman ma'anar fasaha an taƙaita shi da nuna jinsunan bishiyoyi waɗanda suka ƙunshi gandun daji na yanki, kamar yadda yake a ma'anarta a batun noman silvic . [1] Maimaitawa zuwa juzu'i a cikin Ingilishi yana nuna ainihin ƙididdigar amfani da gandun daji da nufin.

Tarihin juyin halitta[gyara sashe | Gyara masomin]

Dazukan farko da aka sani a Duniya sun tashi ne a cikin Late Devonian (kimanin shekaru miliyan 380 da suka gabata ), tare da juyin halittar Archaeopteris . Archaeopteris tsire-tsire ne mai kama da bishiyoyi da kamannin fern, girma zuwa 10 metres (33 ft) a tsayi. Archaeopteris da sauri ya bazu ko'ina cikin duniya, daga mahaɗiyar zuwa latitude. Archaeopteris ya kafa gandun daji na farko ta hanyar kasancewa farkon sanannen jinsin da ya sanya inuwa saboda kwalliyar sa da kuma samar da ƙasa daga asalin ta. Archaeopteris ya kasance mai yanke hukunci, yana ta barin kwandunansa a saman dajin. Inuwa, ƙasa, da kuma gandun daji daga tsire-tsiren da aka zubar sun haifar da gandun daji na farko. Kwayar halittar da aka zubar ta canza yanayin tsaftar ruwa, ta rage shi da samar da abinci. Wannan inganta kifin ruwa mai kyau.

Lafiyar Qasa[gyara sashe | Gyara masomin]

Yankin daji mai ƙanƙani a cikin Ruwa na Hellyer na Tasmania

Dazuzzuka suna dauke da kashi 75% na yawan amfanin yau da kullun na duniya, kuma suna dauke da kashi 80% na tsirrai na biomass na Duniya.

Dazuzzukan duniya suna ɗauke da kimanin gigatonnes 606 na rayuwa mai ɗorewa (sama da ƙasa) da kuma katako 59 na itacen da ya mutu. Adadin biomass ya ɗan ragu kaɗan tun daga 1990 amma biomass ta kowane yanki ya ƙaru.

Ana iya samun tsarin halittu na daji a duk yankuna da ke iya dorewar ci gaban bishiyoyi, a tsaunuka har zuwa layin bishiyar, sai dai inda yawan wuta ko wata fitina ta yi yawa, ko kuma inda ayyukan mutane suka canza yanayi.

Latitude 10 ° arewa da kudu na ekweita galibi an rufe su ne a gandun dazuzzuka na wurare masu zafi, kuma tsaunukan da ke tsakanin 53 ° N da 67 ° N suna da gandun daji mai ƙyama . A matsayinka na ƙa'ida, gandun daji da angiosperms ke da iko da su ( mafi yawan gandun daji ) sun fi wadatattun jinsuna ƙarfi fiye da waɗanda ke da alaƙa da gandun motsa jiki (conifer, montane, ko kuma allurar daji ), kodayake akwai keɓaɓɓun.

Dazuzzuka wasu lokuta suna dauke da nau'ikan bishiyoyi da yawa a cikin karamin yanki (kamar yadda yake a cikin ruwan sama mai zafi da kuma gandun daji masu tsayayyen yanayi ), ko kuma 'yan tsirarun nau'ikan da ke kan manyan yankuna (misali, taiga da busassun gandun daji masu hadadden wuri). Dazuzzuka galibi gida ne ga nau'in dabbobi da na tsire-tsire da yawa, kuma biomass ta kowane yanki yana da girma idan aka kwatanta da sauran al'ummomin ciyayi. Mafi yawan wannan kwayar halittar tana faruwa ne a karkashin kasa a cikin tushen tsarin kuma kamar yadda rubabben tsire detritus . Abun daji na katako ya ƙunshi lignin, wanda yake da ɗan jinkirin lalacewa idan aka kwatanta shi da sauran kayan ƙira kamar cellulose ko carbohydrate.

Bambance-bambancen dazuzzuka da yawa sun bambanta gwargwadon dalilai kamar nau'in gandun daji, labarin kasa, yanayi da ƙasa - ban da amfanin ɗan adam. Yawancin mazaunin gandun daji a yankuna masu yanayi suna tallafawa ƙananan dabbobi da tsire-tsire da nau'ikan halittu waɗanda ke da yawan rarraba ƙasa, yayin da gandun daji na Afirka, Kudancin Amurka da Kudu maso Gabashin Asiya da gandun daji masu ƙananan Australia, Brazil ta bakin teku, tsibiran Caribbean na Amurka ta Tsakiya da ƙananan kudu maso gabashin Asiya suna da nau'ikan da yawa tare da ƙananan rarraba ƙasa. Yankunan da suke da yawan mutane da tsananin amfani da ƙasar noma, kamar su Turai, ɓangarorin Bangladesh, China, Indiya da Arewacin Amurka, ba su da cikakkun lamuran abubuwan da suke rayuwa. Arewacin Afirka, kudancin Australiya, Brazil da ke bakin teku, Madagascar da Afirka ta Kudu, suma an gano su a matsayin yankuna da ke fama da asarar rayuka sosai.

Ko da, m haihuwa-girma tsayawar na Beech itatuwa ( Fagus sylvatica ) shirya za a sake halitta da su iri a cikin understory, a Brussels ɓangare na Sonian Forest .

Gandun daji ya ƙunshi abubuwa da yawa waɗanda za a iya rarraba su zuwa fannoni biyu waɗanda ke hade da halittu masu rai da rai. Bangarorin rayayyun sun hada da bishiyoyi, shrub, vines, ciyawa da sauran shuke-shuke (wadanda ba na itace ba), mosses, algae, fungi, kwari, dabbobi masu shayarwa, tsuntsaye, dabbobi masu rarrafe, amphibians, da kananan halittu masu rai da shuke-shuke da dabbobi da kuma cikin kasar.

Gidaje[gyara sashe | Gyara masomin]

Daji a Ifaty, Madagascar, wanda ke dauke da nau'ikan Adansonia (baobab), Alluaudia procera (Madagascar ocotillo) da sauran ciyayi

Wani daji ne da yadudduka da yawa. Manyan yadudduka na dukkan nau'ikan gandun daji sune bene na gandun daji, wanda ke kasa da alfarwa. Samfurin gaggawa ya wanzu a cikin dazuzzuka masu zafi na wurare masu zafi. Kowane Layer yana da tsirrai da dabbobi daban-daban dangane da kasancewar hasken rana, danshi da abinci.

  • Filin daji yana dauke da rubabben ganye, kashin dabbobi, da matattun bishiyoyi. Rushewa a cikin gandun daji ya samar da sabuwar ƙasa kuma yana ba da abinci ga shuke-shuke. Filin gandun daji yana tallafawa ferns, ciyawa, naman kaza da kuma bishiyoyi.
  • Gine- ginen kasa sun hada da bishiyoyi, da bishiyoyi, da bishiyoyi matasa waɗanda suka dace da zama a cikin inuwar alfarwa.
  • Canopy an kafa ta taro na rassan rassan, rassan da ganyen bishiyoyi. Rawanin manyan bishiyoyi suna karɓar yawancin hasken rana. Wannan shine mafi kyawun ɓangaren bishiyoyi inda ake samar da iyakar abinci. Wurin yana yin 'inuwa' mai kariya ta sauran dajin.
  • Akwai farfajiyar fargaba a cikin gandun dajin damina kuma akwai scatteredan bishiyun da aka watsu wadanda suka hau kan rumfar.

Koyaya, a cikin tsire-tsire da kuma ƙasashe da yawa (Jamus, Poland, da sauransu), ana amfani da rarrabuwa daban-daban na tsarin ciyawar gandun daji: itace, shrub, ganye da filayen gansakuka, duba fasalin (ciyayi) .

Iri[gyara sashe | Gyara masomin]

Busasshiyar dajin sclerophyll a cikin Sydney, wanda itacen eucalyptus ke mamaye da shi.
Rabon da kuma rarraba yankin gandun daji na duniya ta yanayin yanki, 2020

Za'a iya rarraba gandun daji ta hanyoyi daban-daban kuma zuwa digiri daban-daban na takamaiman abu. Wata irin wannan hanyar ita ce dangane da kwayar halittar da suke wanzuwa, hade da dadewar ganye daga mafi rinjayen jinsin (walau suna da kyawu ko masu tsufa ). Wani bambancin shine ko dazuzzuka sunfi yawa daga bishiyun bishiyoyi, coniferous (allurar-leaved) bishiyoyi, ko gauraye.

  • Dazuzzukan daji suna mamaye yankin subarctic kuma galibi suna da kyawu da kwalliya.
  • Yankuna masu wuyar shaani suna tallafawa duka manyan bishiyun gandun daji ( misali, gandun daji masu sanyin yanayi ) da kuma bishiyun coniferous ( misali, gandun daji masu saurin yanayi da kuma dazuzzuka masu yanayi mai kyau ). Yankunan dumi masu dumi suna tallafawa manyan dazuzzuka masu yawa, gami da gandun daji na laurel .
  • Tropical da kuma subtropical gandun daji sun hada da na wurare masu zafi da kuma subtropical m gandun daji, na wurare masu zafi da kuma subtropical bushe gandun daji, da kuma wurare masu zafi da kuma subtropical coniferous gandun daji .
  • Physiognomy ya rarraba gandun daji bisa tsarin tsarin jikinsu gaba daya ko matakin ci gaban su (misali tsohuwar girma da ci gaba ta biyu ).
  • Hakanan za'a iya rarraba gandun daji musamman dangane da yanayi da kuma manyan bishiyun da ake dasu, wanda ya haifar da nau'ikan gandun daji da yawa (misali, Ponderosa pine / Douglas-fir forest).

Adadin bishiyoyi a duniya, a cewar wani kiyasi na shekarar 2015, ya kai tiriliyan 3, daga ciki tiriliyan 1.4 suna cikin wurare masu zafi ko ƙananan yankuna masu zafi, tiriliyan 0.6 a yankuna masu yanayin zafi, da kuma tiriliyan 0.7 a cikin gandun dajin rijiyoyin mara kyau. Kimanin ya ninka sau takwas sama da na baya, kuma ya dogara ne da yawan bishiyoyin da aka auna sama da filaye 400,000. Ya kasance yana ƙarƙashin babban yanki na kuskure, ba ƙarami ba saboda samfuran sun fi yawa daga Turai da Arewacin Amurka.

Hakanan za'a iya rarraba gandun daji gwargwadon yawan canjin ɗan adam. Tsohuwar gandun daji ta ƙunshi galibi tsarin halittu na bambancin halittu a cikin tsayayyun sassan yanki, kuma sun ƙunshi galibi nau'ikan asalin yankin da mazauni. Ya bambanta, gandun daji na biyu yana sake sake gandun daji bayan girbin katako kuma yana iya ƙunsar nau'ikan asali daga wasu yankuna ko wuraren zama.

An gabatar da wasu tsare-tsaren rarraba gandun daji na duniya, amma babu wanda ya samu karbuwa a duniya. Tsarin rabe-raben gandun daji na UNEP-WCMC shine sauƙaƙawa ga sauran hadaddun tsarin (misali UNESCO 'gandun daji da' gandun daji 'subformations'). Wannan tsarin ya raba gandun daji na duniya zuwa manyan nau'ikan 26, wanda ke nuna yankuna masu canjin yanayi da kuma manyan nau'ikan bishiyoyi. Waɗannan manyan nau'ikan 26 za'a iya sake rarraba su zuwa manyan fannoni 6 masu tsaka-tsalle; madaidaiciyar shimfidawa da gauraye; na wurare masu zafi; bushewar wurare masu zafi; rseananan bishiyoyi da filin shakatawa; da kuma gandun daji. Kowane rukuni an bayyana shi azaman yanki daban a ƙasa.

Temperate needleleaf gandun daji mafi yawa zauna da hakan latitud yankuna na Arewacin Hemisphere, kazalika da high tsawo zones da kuma wasu dumi temperate yankunan, musamman a kan gina jiki-matalauta, ko in ba haka ba ya fi karfinsu kasa . Wadannan gandun daji an hada su gaba daya, ko kuma kusan haka, na nau'in coniferous ( Coniferophyta ). A cikin yankin arewacin Pines Pinus, spruces Picea, larches Larix, firs Abies, Douglas firs Pseudotsuga da hemlocks Tsuga, sun zama alfarwa, amma sauran taxa suma suna da mahimmanci. A cikin Kudancin Kudancin, yawancin bishiyoyi masu haɗuwa (mambobi ne na Araucariaceae da Podocarpaceae ) suna faruwa ne a cikin haɗuwa tare da nau'ikan launuka masu yawa, kuma ana sanya su a matsayin manyan bishiyoyi da gandun daji masu gauraye.

Amfani mai sauƙi da gauraye[gyara sashe | Gyara masomin]

Broadleaf gandun daji a Bhutan

Shafin shimfidar wuri da gandun daji da aka haɗu sun haɗa da ɓangaren bishiyoyi a Anthophyta . Gabaɗaya halayyansu ne na ɗakunan yanayi masu ɗumi, amma suna faɗaɗa ne zuwa masu sanyin hali, musamman a kudancin duniya. Sun hada da irin wadannan nau'ikan gandun daji kamar hadadden gandun daji na Amurka da takwarorinsu na China da Japan, da manyan bishiyun bishiyun Japan, da Chile da Tasmania, da gandun dajin Australia, da tsakiyar Chile, da Rum da California, da kuma kudanci beech Nothofagus dazuzzuka na Chile da New Zealand.

Tropical mai danshi[gyara sashe | Gyara masomin]

Akwai nau'ikan daban-daban na gandun daji masu dausayi na wurare masu zafi, tare da bishiyun filayen da ke da ƙarancin ganye mai zafi, misali várzea da igapó da gandun daji na terra firma na Basin Amazon ; da gandun daji na fadama, gandun daji na kudu maso gabashin Asiya ; da kuma manyan gandun daji na Basin Congo . Yankuna na yankuna masu zafi, wataƙila mafi kyawun kwatancen lokacin jumla " jungle ", yawanci suna zuwa ne daga yankin dazuzzuka 10 digiri arewa ko kudu na mahaɗara, zuwa Tropic of Cancer and Tropic of Capricorn . Hakanan an haɗa gandun daji da ke kan tsaunuka a cikin wannan rukunin, an kasu gaba ɗaya cikin tsarin montane na sama da na ƙasan bisa bambancin yanayin ilimin yanayin yanayin jiki da ya dace da canje-canje a cikin tsawa.

Tropical bushe[gyara sashe | Gyara masomin]

Gandun dajin busassun wurare masu halayyar halayyar yankuna ne da ke cikin raƙuman ruwa wanda fari ya shafa. Lokaci na ruwan sama galibi ana nuna shi cikin yankewar bishiyar daji, tare da yawancin bishiyoyi basa da ganye har tsawon watanni a cikin shekara. Koyaya, a ƙarƙashin wasu yanayi, misali ƙasa mai dausayi ko kuma tsarin mulki na fari wanda ba za a iya faɗi ba, gwargwadon nau'ikan nau'ikan bishiyun ya ƙaru kuma gandun daji ana kiransa "mai saurin ɓarna". Gandun daji na ƙaya, babban gandun daji mai ƙanƙan da kai da yawan ƙaya ko nau'in spiny, ana samunsu inda fari ya tsawaita, kuma musamman inda dabbobin kiwo suke da yawa. A ƙasa mai talauci, musamman ma inda wuta ko herbivory abubuwa ne masu maimaitawa, savannas suna haɓaka.

sasassun bishiyoyi da wurin shakatawa[gyara sashe | Gyara masomin]

Daiga Taiga kusa da Saranpaul a arewa maso gabashin tsaunukan Ural, Khanty – Mansia, Russia. Bishiyoyi sun haɗa da Picea obovata (mafi rinjaye a banki na dama), Larix sibirica, Pinus sibirica, da Betula pendula .

sananan bishiyoyi da savanna gandun daji ne da ke da ƙananan rufin bishiyoyi. Suna faruwa musamman a wuraren sauyawa daga dazuzzuka zuwa shimfidar wuraren da ba daji. Manyan yankuna biyu da ke cikin waɗannan halittu suna cikin yankin boreal da kuma lokacin bushe-bushe na yanayi. A manyan tsaunuka, arewa daga babban yankin gandun dajin boreal, yanayin haɓaka bai isa ba don kiyaye ci gaba da rufe murfin gandun daji, saboda haka murfin bishiyoyi ba su da yawa kuma ba su da yawa. Ana kiran wannan ciyayi iri daban-daban a buɗe taiga, buɗaɗɗen bishiyar leken daji, da gandun daji. A savanna ne a gauraye Woodland makiyayar da yanayin kasa da halin da itatuwa da ake isasshe yadu spaced haka da cewa gini ya aikata ba kusa. Budadden alfarwa yana ba da isasshen haske don isa ƙasa don tallafawa labulen ciyawar da ba ya karye wanda ya ƙunshi ciyawar da farko. Savannas suna da buɗaɗɗen alfarwa duk da yawan bishiyar.

Gandun daji[gyara sashe | Gyara masomin]

Forest plantations suna kullum akayi nufi don samar da katako da kuma pulpwood . Kayyadadden keɓaɓɓen takamaiman abu, wanda aka dasa tare da ma tazara tsakanin bishiyoyi, kuma ana gudanar da shi sosai, waɗannan gandun dajin ba su da mahimmanci a matsayin mazaunin mazaunan halittu . Koyaya, ana iya sarrafa su ta hanyoyin da zasu haɓaka ayyukansu na kariya ta biodiversity kuma suna iya samar da sabis na yanayin ƙasa kamar riƙe babban jarin abinci mai gina jiki, kare magudanan ruwa da tsarin ƙasa, da adana carbon.

Yankin daji[gyara sashe | Gyara masomin]

Asarar da aka samu na yankin gandun daji ya ragu sosai tun daga 1990, amma duniya ba ta kan hanyar cimma burin Manufofin Majalisar Dinkin Duniya game da gandun daji don kara yankin daji da kashi 3 cikin 100 nan da 2030.

Yayinda ake yin sare-sare a wasu yankuna, ana kafa sabbin gandun daji ta hanyar fadada yanayi ko kuma kokarin ganganci a wasu. A sakamakon haka, rashin asarar yanki na gandun daji bai kai na yawan sare dazuzzuka ba kuma shi ma yana raguwa: daga kadada miliyan 7.8 a kowace shekara a cikin shekarun 1990 zuwa hekta miliyan 4.7 a kowace shekara a lokacin 2010–20 A cikakkiyar magana, yankin dazuzzuka na duniya ya ragu da hekta miliyan 178 tsakanin 1990 da 2020, wanda yanki ne mai girman Libya.

Mahimmancin jama'a[gyara sashe | Gyara masomin]

Redwood itace a arewacin California redwood gandun daji, inda da yawa redwood itatuwa suna gudanar domin adana da kuma tsawon rai, maimakon ana girbe domin itace samar
Dajin da aka kone a kan Thasos

Dazuzzuka suna ba da sabis na yanayin halittu iri-iri ciki har da:

  • canza carbon dioxide zuwa oxygen da biomass. Cikakkiyar bishiya tana bada kimanin 100 Kilogiram na net oxygen a kowace shekara.
  • aiki a matsayin matattarar carbon . Don haka, ya zama dole su rage sauyin yanayi . Dangane da rahoto na Musamman kan dumamar yanayi na 1.5 ° C na kwamitin gwamnatoci kan sauyin Yanayi, don kaucewa hauhawar zafin jiki da sama da digiri 1.5 sama da matakan kafin masana'antu, za a buƙaci ƙaruwa a cikin gandun daji na duniya daidai da ƙasa. yankin Kanada (kilomita miliyan 10 2 ), kafin shekara ta 2050.
  • taimakawa wajen daidaita yanayin . Misali, bincike daga shekarar 2017, ya nuna cewa dazuzzuka na haifar da ruwan sama. Idan an yanke daji, zai iya haifar da fari .
  • tsarkake ruwa .
  • rage lamuran halitta kamar ambaliyar ruwa .
  • yana aiki azaman ajiyar halitta
  • yin aiki a matsayin tushen itace da kuma wuraren shakatawa .
  • Yin aiki a matsayin tushen gandun daji da bishiyoyi ga miliyoyin mutane wanda ya dogara da kusan gaba ɗaya akan gandun daji don samun abinci don mahimman itacen mai, abinci da abincin dabbobi.

Wasu masu binciken sun bayyana cewa gandun daji ba wai kawai suna ba da fa'idodi ba ne, amma a wasu lokuta ma na iya haifar da tsada ga mutane. Dazuzzuka na iya sanya nauyin tattalin arziki, rage jin daɗin yankuna na halitta, rage ƙarfin samar da abinci na ƙasar kiwo da ƙasar noma, rage biodiversity rage wadatar ruwa ga mutane da namun daji, tashar namun daji masu hadari ko hallakaswa, kuma suna aiki a matsayin matattarar cututtukan mutane da dabbobi.

Gudanar da gandun daji galibi ana kiransa da gandun daji . Gudanar da gandun daji ya canza sosai a cikin centuriesan shekarun da suka gabata, tare da saurin canje-canje daga shekarun 1980 wanda ya ƙare a aikin da yanzu ake magana a kai a matsayin kula da gandun daji mai ɗorewa . Masana ilimin kimiyyar muhalli sun mai da hankali kan tsarin gandun daji da tsari, galibi da nufin haɓaka alaƙar sababi-da sakamako. Stersungiyoyin da ke aiwatar da dorewar sarrafa gandun daji sun mai da hankali kan haɗakar ɗabi'ar muhalli, zamantakewar jama'a, da ƙimar tattalin arziki, galibi cikin shawarwari da al'ummomin yankin da sauran masu ruwa da tsaki .

Priest River winds through mountains with a checkerboard design of trees to its east
Firgin Firist wanda yake yawo a cikin Whitetail Butte tare da dazuzzuka da yawa zuwa gabas - waɗannan ƙuri'un sun kasance tun daga tsakiyar karni na 19 Fararen facin suna nuna yankuna tare da ƙarami, ƙaramin bishiyoyi, inda murfin dusar ƙanƙara ke nunawa yan saman jannati da haske. Murabba'ai masu launin kore-kasa-kasa su ne falon

Mutane gabaɗaya sun rage yawan gandun daji a duk duniya. Abubuwan da ke haifar da cututtukan dan adam wadanda za su iya shafar dazuzzuka sun hada da sare bishiyoyi, yaduwar birane , gobarar daji da dan adam ke haddasawa, ruwan sama mai guba , nau'ikan cutarwa, da kuma ayyukan yanka da kone-kone na aikin gona ko kuma sauya lamura . Asara da sake-dasa gandun dajin ya haifar da banbanci tsakanin nau'ikan dazuzzuka masu fadi guda biyu, na farko ko na dazuzzuka da kuma gandun daji na biyu . Hakanan akwai wasu dalilai na halitta da yawa waɗanda zasu iya haifar da canje-canje a cikin gandun daji akan lokaci ciki har da gobarar daji, ƙwari, cututtuka, yanayi, gasa tsakanin jinsuna, da dai sauransu. A shekara ta 1997, Cibiyar Kula da Albarkatun Duniya ta rubuta cewa kashi 20 cikin ɗari na asalin dazuzzuka na duniya sun kasance a cikin manyan yankuna na gandun dajin da babu rikici. Fiye da kashi 75% na waɗannan gandun dajin ba su cikin ƙasashe uku- gandun dajin da ke bore na Rasha da Kanada da kuma gandun dajin Brazil.

A cewar FAO na binciken albarkatun gandun daji na duniya na 2020, kimanin hekta miliyan 420 na gandun daji aka rasa a duniya ta hanyar sare dazuzzuka daga 1990, amma yawan asarar dajin ya ragu sosai. A cikin shekaru biyar da suka gabata (2015-2020), an kiyasta yawan sare dazuzzuka na shekara hekta miliyan 10, kasa da kadada miliyan 12 a shekarar 2010-2015.

China ta kafa dokar hana sare itace, tun daga 1998, saboda zaizayar kasa da ambaliyar da ta haifar. Bugu da kari, kyawawan shirye-shiryen dasa bishiyoyi a kasashe kamar China, Indiya, Amurka da Vietnam - hade da fadada dazuzzuka a wasu yankuna - sun kara sama da hekta miliyan bakwai na sabbin gandun daji a kowace shekara. A sakamakon haka, an rage asara a yankin daji zuwa hekta miliyan 5.2 a kowace shekara tsakanin shekarar 2000 zuwa 2010, kasa da hekta miliyan 8.3 duk shekara a cikin shekarun 1990. A shekara ta 2015, wani bincike na Canjin Yanayi ya nuna cewa ba da jimawa ba aka juya akalar lamarin, wanda ya haifar da "samun riba gaba daya" a cikin kimiyyar halittu da gandun daji na duniya. Wannan fa'idar ta samu ne musamman saboda sake dasa bishiyoyi a China da Rasha. Duk da haka sabbin gandun daji ba su da kwatankwacin tsoffin gandun daji dangane da bambancin jinsin, juriya da kamawar carbon. A ranar 7 ga Satumbar 2015, Hukumar Abinci da Aikin Noma ta Majalisar Dinkin Duniya ta fitar da wani sabon bincike inda ta ce, a cikin shekaru 25 da suka gabata, yawan sare dazuzzuka a duniya ya ragu da kashi 50% saboda ingantaccen tsarin kula da gandun daji da kuma kariyar gwamnati.

Adadin gandun daji a yankunan da aka kiyaye, ta yanki, 2020

Akwai kimanin ha miliyan 726 na gandun daji a yankunan kariya a duniya. Daga cikin manyan yankuna shida na duniya, Kudancin Amurka yana da mafi yawan gandun daji a wuraren da aka kiyaye, a kashi 31 cikin dari. Yankin gandun daji a cikin yankunan kariya a duniya ya karu da ha miliyan 191 tun daga 1990, amma ƙimar kowace shekara ta ragu a cikin 2010-2020.

Mayananan yankunan dazuzzuka a cikin birane ana iya sarrafa su azaman gandun daji na birane, wani lokacin a cikin wuraren shakatawa na jama'a. Wadannan an halicce su ne sau da yawa don amfanin ɗan adam; Ka'idar Maido da Hankali tana jayayya cewa ba da lokaci a cikin yanayi yana rage damuwa da inganta ƙoshin lafiya, yayin da makarantun gandun daji da makarantun sakandare ke taimaka wa matasa don haɓaka zamantakewar jama'a da kuma ilimin kimiyya a cikin dazuzzuka. Wadannan yawanci suna buƙatar kasancewa kusa da inda yara suke zaune, don dabaru masu amfani.

Gandun Gundumar Garibaldi, British Columbia

Kanada tana da 4,020,000 square kilometres (1,550,000 sq mi) na ƙasar gandun daji. Fiye da 90% na ƙasar gandun daji mallakar jama'a ne kuma kusan 50% na duka yankin gandun daji an ware don girbi. Wadannan yankunan da aka kasafta ana gudanar dasu ta hanyar amfani da ka'idojin kula da gandun daji mai dorewa, wanda ya hada da tattaunawa mai yawa tare da masu ruwa da tsaki na yankin. Kusan kashi takwas cikin dari na gandun dajin Kanada an kiyaye shi ta hanyar doka daga haɓaka albarkatu. Mafi yawan ƙasar daji - kusan kashi 40 cikin ɗari na duka gandun dajin - yana ƙarƙashin matakan kariya iri-iri ta hanyar tsari kamar haɗaɗɗen tsarin amfani da ƙasar ko mahimman ayyukan gudanarwa kamar gandun dajin tabbatacce.

Ya zuwa Disamba 2006, sama da murabba'in kilomita 1,237,000 na ƙasar gandun daji a Kanada (kusan rabin jimillar duka duniya) an tabbatar da cewa ana gudanar da su yadda ya kamata. Yankakken fata, wanda aka fara amfani da shi a ƙarshen rabin karni na 20, ba shi da tsada, amma yana lalata yanayi, kuma doka na buƙatar kamfanoni su tabbatar da cewa an girbe wuraren da aka girbe yadda yakamata. Yawancin lardunan Kanada suna da ƙa'idodi da ke iyakance girman yanke-yanke, kodayake wasu tsofaffin sara-suka za su iya wuce sama da 110 square kilometres (27,000 acres) a girman da aka yanke tsawon shekaru.

Latvia[gyara sashe | Gyara masomin]

Dajin Pine na Latvian a Ķegums Municipality

Latvia tana da kusan hekta 3,270,000 (12,626 sq mi) na ƙasar gandun daji wanda yayi daidai da kashi 50.6% na duka yankin Latvia (24,938 sq mi). 1,510,000 hectare na ƙasar gandun daji (46.3% na jimlar ƙasar gandun daji) mallakar jama'a ne kuma hekta 1,750,000 na ƙasar gandun daji (53.7% na jimlar ƙasar gandun daji) yana hannun mutane. Dazuzzuka na Latvia suna ta ƙaruwa a hankali tsawon shekaru wanda ya bambanta da sauran ƙasashe da yawa, galibi saboda gandun daji na ƙasar da ba a amfani da shi don noma. A 1935 akwai hekta 1,757,000 ne kawai na gandun daji, a yau wannan ya karu da fiye da 150%. Birch itace mafi yawan itace a 28.2% sai pine (26,9%), spruce (18.3%), alder toka (9.7%), aspen (8,0%), alder black (5.7%), oak / ash (1.2%) kuma a ƙarshe katako ya cika sauran (2.0%).

Amurka[gyara sashe | Gyara masomin]

A Amurka, mafi yawan gandun daji tarihi ya shafi mutane har zuwa wani lokaci, kodayake a cikin 'yan shekarun nan ingantattun ayyukan gandun daji sun taimaka wajen daidaitawa ko matsakaicin tasiri ko mummunan tasiri. Koyaya, Hukumar Kula da Dazuka ta Amurka ta kiyasta asarar da ta kai kimanin hekta miliyan 2 (kadada 4,942,000) tsakanin 1997 da 2020; wannan kiyasin ya hada da sauya filayen daji zuwa wasu amfani, gami da ci gaban birane da na birane, da kuma yin dazuzzuka da sauya dabi'ar da aka watsar da filin kiwo zuwa daji. Koyaya, a yankuna da yawa na Amurka, yankin gandun daji ya tabbata ko ƙaruwa, musamman a yawancin jihohin arewa. Matsalar akasin haka daga ambaliyar ta addabi dazukan kasar, inda masu sare bishiyoyin ke korafin cewa rashin kaifin hankali da kula da gandun daji yadda ya kamata ya haifar da manyan gobarar daji.

Manyan dazuzzuka a duniya[gyara sashe | Gyara masomin]

Manyan dazuzzuka a duniya
Gandun daji Yanki Kasashe
Dajin Amazon 5,500,000 square kilometres (2,100,000 sq mi) Brazil, Peru, Colombia, Bolivia, Ecuador, Guiana ta Faransa, Guyana, Suriname, Venezuela
Kongo Dazuzzuka 2,000,000 square kilometres (770,000 sq mi) Angola, Kamaru, Jamhuriyar Afirka ta Tsakiya, Jamhuriyar Demokiradiyar Congo, Jamhuriyar Congo, Equatorial Guinea, Gabon
Dajin Atlantic 1,315,460 square kilometres (507,900 sq mi) Brazil, Argentina, Paraguay
Dian Ruwa mai Ruwa na Valdivian 248,100 square kilometres (95,800 sq mi) Chile, Argentina
Tongass National Forest 68,000 square kilometres (26,000 sq mi) Amurka
Rainforest na Xishuangbanna 19,223 square kilometres (7,422 sq mi) China
Sunderbans 10,000 square kilometres (3,900 sq mi) Indiya, Bangladesh
Daintree Rainforest 1,200 square kilometres (460 sq mi) Ostiraliya
Filin shakatawa na Kinabalu 754 square kilometres (291 sq mi) Malesiya

Dazuzzuka mai suna bayan mahaliccinsu[gyara sashe | Gyara masomin]

An sake maimaita wasu yankuna na ƙasar kuma aka sanya musu suna bayan waɗanda suka ƙirƙira su, Dajin Larose, da kuma gandun dajin Molai guda biyu.

Hanyoyin haɗin waje[gyara sashe | Gyara masomin]

Manazarta[gyara sashe | Gyara masomin]

  1. Confer John Evelyn, FRS, Sylva, or A Discourse of Forest-Trees and the Propagation of Timber in His Majesty's Dominions (1664); and the title of and use passim in Edward Step, FLS, Wayside and Woodland Trees: A Pocket Guide to the British Sylva (Frederick Warne and Company Limited, London and New York, [many editions]).