Jump to content

Dukku

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.

Dukku yanki ne na karamar hukuma a jihar Gombe 2, Najeriya . Hedkwatar ta tana cikin garin Dukku. Kogin Gongola yana gudana ta yamma da arewacin karamar hukumar. Tana da fadin kasa na 3,815 km2 da yawan jama'a 207,190 daga ƙidayar shekara ta 2006. Yawancin mazaunar garin Musulmai ne, amma akwai 'yan tsiraru Kirista. Babban kabilar itace Fulani tare da Fulfulde ana magana da shi a matsayin babban yare tare da Bole tare da ana magana da Hausa, Kanuri, da Kare-Kare

Tarihin Dukku ya fara ne a Karni na 17 lokacin da Arɗo Sammbo, shugaban dangin Fulani da mutanensa tare da shanu suka yi hijira daga Fuuta Jallon a Guinea kuma suka zauna wurin yanzu. Wata labari ta ce shugaban Fulbe shine Arɗo Almoodo ko Almuudo .

Kafin su zauna a Dukku, a matsayin makiyaya, sun yi yawo a kusa da neman abinci ga dabbobinsu. Sun fara zama a cikin wani yanki, bisa ga tarihin baki da ake kira Kamanei . Amma ba su daɗe a can ba saboda zalunci na sarkin Kamanei wanda ke da ɗa namiji mai laushi wanda zai fara zuwa ga kowane amarya a daren farkon amarya. Wannan al'ada ba ta yi kyau ba tare da Fulani waɗanda suka zauna a can, musamman ɗaya daga cikin ɗan Arɗo Sambo, Yero Nanaro wanda ya yi rantsuwa cewa zai yanka yarima, yayin da yarimar ya zo wurin amaryarsa a daren farko. Kuma Yero ya cika alkawarinsa ta hanyar yanka yarima lokacin da ya zo ga amaryarsa a daren amarya.

Wannan lamarin ya tilasta Arɗo Sammbo da mutanensa su bar Kamanei a wannan daren kuma su yi ta kudu, ba tare da tsayawa ba har sai sun isa wani yanki a Jihar Bauchi, inda suka rabu zuwa uku, tare da daya sun bi Arɗo Sam Mbo ko Almuudo suna motsawa yamma har sai da suka kai wani wuri da ake kira Lumpaaso, wasu mil daga Dukkun yanzu, a bakin Kogin Gongola, daya daga cikin sasshin Kogin Benue a ƙarƙashin yankin shugaban mutanen Bolewa na Kalam mai suna Moi Duja.

Shugaban kabilar Kalam, Moi Duja ya ba su babban karimci ta hanyar ba su damar zama a yankin. Amma da zarar sun zauna a Lumpaaso sai suka fahimci cewa wurin bai dace da su ba tare da da dabbobinsu saboda yana kusa da kogi wanda ya sa ya zama da wahala ga kiwon shanu. Don haka suka koka wa shugaban wanda ya umarci daya daga cikin masu tsaron fadarsa, Madaki Dishe, ya nuna musu wuri mafi kyau da ya fi dacewa a yankinsa, wanda shine wurin zama na Dukku na yanzu.

Sunan Dukku kalma ce ta Fulfulde. Sunan garin da farko shi ne Dukku ƴori, haɗuwa da kalmar Fulfulde, Dukku (kalma ce ta umurni don tsayar da sanda wanda ake ɗaure saniya) da kalmar Bolewa, ƴori (yana da kyau), amma daga baya an taƙaita shi zuwa Dukku don saukakawa.

Garin shine hedkwatar Masarautar Dukku da gwamnan farar hula na farko na Jihar Gombe, Alhaji Abubakar Habu Hashidu ya kirkira daga Masarautar Gombe a shekara ta 2001 [1]

Lokacin Ruwan sama a Dukku yana da tsannani kuma yana da hazo, Lokacin fari yana da wani ɓangare na hazo, kuma yana da zafi a duk shekara. Yawan zafin jiki yana da wuya ya faɗi ƙasa da 52 ° F ko ya tashi sama da 106 ° F a duk shekara, sau da yawa daga 57 ° F zuwa 102 ° F. [2] [3][4]

Yanayin zafi

[gyara sashe | gyara masomin]

Tare da matsakaicin zafin jiki na yau da kullun na 98 ° F, Lokacin fari yana da watanni 2.3, daga Maris 1 zuwa Mayu 11. A Dukku, Afrilu shine watan da ya fi zafi a shekara, tare da matsakaicin matsakaicin 101 ° F da ƙasa da 75 ° F.[5][6]

Matsakaicin zafin jiki na yau da kullun a ƙasa da 87 ° F yana da kyau a lokacin watanni 2.7 na lokacin harmattan wanda ke gudana daga Yuli 12 zuwa Oktoba 1. A Dukku, Janairu shine watan da ya fi sanyi a shekara, tare da matsakaicin matsakaicin 58 ° F da kuma 90 ° F. [2] [3][4]

A lokacin ruwan sama na 2024, wanda ya kai daga Yuni zuwa Satumba, Dukku ta fuskanci ambaliyar ruwa. Wannan ibtilain ta haifar da lalacewar wuraren zama, ƙasar noma, da mahimman ababen more rayuwa. Ambaliyar ta shafi mutane a fadin ƙauyuka da yawa a cikin karamar hukumar.[7]

Sashin noma, tushen rayuwa na farko ga mazauna, ta shafu,yayin da ambaliyar ruwa ta mamaye gonaki. Kasuwancin abinci ya sami rushewa, tare da kusan kashi 75% ya lalace kuma kashi 8% ya lalace gaba ɗaya.[7]

Gidajen da abin ya shafa a cikin Dukku LGA sun haɗa da Hina, Dige, Kunde, Burari, Laÿya, Zange, da Dukkuyel, tare da Zange da DukkuYel suna fuskantar mafi yawan mutanen da abin ya faru.[7]

Makarantu a Dukku sun hada da;

  1. Makarantar Sakandare ta Ranar Gwamnati, Gombe, Hashid
  2. Makarantar Firamare ta Tsakiya ta Dukku
  3. Makarantar Firamare ta Safeena Dukku
  4. Makarantar Sakandare ta Kimiyya ta Dukku
  5. Haruna Rashid Kwalejin Kimiyya da Fasaha Dukku
  6. Kwalejin Lafiya, Kimiyya da Fasaha ta Dukku
  7. Jami'ar Jihar Gombe, Dukku Campus

Dukku ta samu laamɓe [shugabanninfulani] (guda daya:laamɗo)goma sha bakwai , sarakunan gargajiya. Wadannan sune jerin su da tsawon lokacin mulkin su.

  • Sammbo Geno ɓii Arɗo Abdu (shekaru 7 da watanni 6)
  • Demmbo Dugge ɓii Idrisa (shekaru 2 da watanni 3)
  • Muhammadu Gaaɓɗo ɓii Geno (shekaru 40 da watanni 5)
  • Gorki ɓii Demmbo (shekaru 3 da watanni 4)
  • Muhammadu Bello ɓii Gaaɓɗo (shekaru 7 da watanni 8)
  • Yakubu ɓii Gaaɓɗo (shekaru 8 da watanni 7)
  • Adamu ɓii Gorki (shekaru 2 da watanni 3)
  • Adamu Dagaari ɓii Gaaɓɗo (shekaru 4 da watanni 6)
  • Usmanu ɓii Gaaɓɗo II (shekara 1 da watanni 2)
  • Jibir ɓii Gorki (shekaru 7 da watanni 6)
  • Sulaimanu Ankwai ɓii Gaaɓɗo (shekaru 17 da watanni 10)
  • Adamu ɓii Sulaimanu (shekaru 2 da watanni 3)
  • Sammbo Ñaande ɓii Jibir (watanni 9)
  • Haruna Rashidu ɓii Yakubu I (shekaru 36 da watanni 6. An cire shi daga sarauta 18/12/1942)
  • Usmanu ɓii Tafida Baaba II (03/05/1942-25/11/1963)
  • Abdulkadir Haruna Rashid (13/02/1964-24/12/2012)
  • Alhaji Haruna Abdulkadiri Rashid (1 ga Janairu, 2013 zuwa yau)

Alhaji Haruna Abdulkadiri Rashid II shi ne na yanzu Laamɗo na 17th na Dukku kuma na 2nd sarki na Dukku . Ya gaji mahaifinsa Alhaji Abdulkadiri Haruna Rashid, Laamɗo Dukku na 15th kuma Sarkin Dukku na farko wanda ya mutu a ranar 24 ga Disamba 2012 [8]

An haife shi a ranar 24 ga Nuwamba, 1960, kuma an sanya masa sun kakan sa, da kuma Laamɗo na 13th Dukku Haruna Rashid ɓii Yakubu I, ɗan Yakubu ɓii Gaaɓɗo, ɗan Gaaɓɗo ɓii Geno, ɗan na farko Sammbo Geno ɓii Arɗo Abdu.

Ya fara karatunsa tun da wuri a tsarin makarantar Kur'ani na gargajiya kafin ya shiga makarantar firamare ta Dukku ta tsakiya tsakanin 1967 da 1972 inda ya sami karatun firamare. Ya kuma sami karatun sakandare a Makarantar Sakandare ta Gwamnati, Misau a matsayin wani ɓangare na ɗaliban majagaba tsakanin 1973 da 1977.

Ya fara aikinsa na aiki a tsohuwar ma'aikatar gwamnati ta Jihar Bauchi a matsayin Mataimakin Sakatare, inda ya yi aiki na watanni biyu kawai sannan daga baya ya shiga jami'ar sokoto"University of Sokoto">Jami'ar Sokoto ta wancan lokacin, yanzu Jami'ar Usman Danfodio Sokoto a matsayin Mataimaki mae Digiri a Ma'aikatun Tattalin Arziki, ya yi aiki tsawon shekaru takwas a matsayin dayan daga cikin malamai masu karantarwa a1982. A cikin 1990 ya sauya ayyukansa zuwa Babban Bankin Najeriya (CBN) a cikin 1990 tun daga Legas a matsayin Mataimakin Mai Binciken Bankin daga bisani mukamin sa ya tashi zuwa matsayin Mataimakan Darakta da Mai Kula da Sashen, reshen Kano.

Kafin ya hau gadon sarauta a ranar 4 ga Janairu, 2013, ya rike taken Sardauna Dukku tun daga ranar 25 ga Yuli, 1986. Tsohon Gwamna Alhaji Ibrahim Hassan Dankwambo ya bashi sandar mulki a wata taro wacce ta samu halarcin mutane da dama da haka gudanar a Dukku a ranar 3 ga Nuwamba, 2008.

Shahararrun mutane

[gyara sashe | gyara masomin]

Gundumomi a Dukku

[gyara sashe | gyara masomin]

Akwai yankuna uku a cikin Karamar Hukumar, wato: Dukku, Hashidu, da Gombe Abba . Kuma gabaɗaya akwai gundumomi goma sha ɗaya (11) a cikin LGA: [9]

  1. "Nigeria: Gombe Creates 210 New Districts - allAfrica.com".
  2. 2.0 2.1 "Dukku Climate, Weather By Month, Average Temperature (Nigeria) - Weather Spark". weatherspark.com (in Turanci). Retrieved 2023-07-30. Cite error: Invalid <ref> tag; name ":0" defined multiple times with different content
  3. 3.0 3.1 "Weather in Dukku - accurate and detailed weather forecast in Dukku for today, tomorrow and week. Dukku, Gombe, Nigeria". meteotrend.com (in Turanci). Retrieved 2023-07-30. Cite error: Invalid <ref> tag; name ":1" defined multiple times with different content
  4. 4.0 4.1 "Dukku Weather". WorldWeatherOnline.com (in Turanci). Retrieved 2023-07-30. Cite error: Invalid <ref> tag; name ":2" defined multiple times with different content
  5. "Dukku, Nigeria Weather Conditions | Weather Underground". www.wunderground.com. Retrieved 2023-08-15.
  6. Atlas, Weather. "Weather today - Dukku, Nigeria". Weather Atlas (in Turanci). Retrieved 2023-08-15.
  7. 7.0 7.1 7.2 "JOINT POST–FLOOD SITUATION REPORT — GOMBE STATE". International Organization for Migration. 2025-01-09. Retrieved 2025-10-19. Cite error: Invalid <ref> tag; name ":3" defined multiple times with different content
  8. "Emir of Dukku dies at 91 | Premium Times Nigeria". December 26, 2012.
  9. "Wards in Dukku Local Government Area". www.manpower.com.ng. Retrieved 2022-12-28.