Jump to content

Gusau

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.
Gusau


Wuri
Map
 12°10′N 6°40′E / 12.17°N 6.67°E / 12.17; 6.67
Ƴantacciyar ƙasaNajeriya
Jihohin NajeriyaJihar Zamfara
Babban birnin
Yawan mutane
Faɗi383,162 (2022)
 Yawan mutane113.9 mazaunan/km²
Labarin ƙasa
Yawan fili3,364 km²
Tsarin Siyasa
Majalisar zartarwasupervisory councillors of Gusau local government (en) Fassara
Gangar majalisaYanki mai wakilcin majalissar dokoki ta jihar Zamfara
Bayanan Tuntuɓa
Lambar aika saƙo880
Zagaye a garin Gusau

Garin Gusau dake Arewa maso Yammacin Najeriya babban birnin jihar Zamfara ne . Haka kuma sunan ƙaramar hukumar jiha (LGA) mai faɗin ƙasa 3,364 . ² da yawan jama'a 383,162 kamar na ƙidayar shekara ta 2006.[1][2]

Fayil:Mountain Kwatarkwashi 1.jpg
Dutsen Kwatarkwashi, kusa da Gusau

Gusau tana Arewa da layin da aka ja daga Kebbe zuwa Kano a Najeriya. [3] Hausawa, ƴan asalin garin Gusau Hausawa ne da kuma jihar Zamfara

Image of the location of Gusau
wurin da Gusau take a taswira

Gundumar Gusau na ɗaya daga cikin Gundumomin da suka kunno kai bayan yunƙurin jihadi na ƙarni na sha tara a ƙasar Hausa, ƙarƙashin jagorancin fitaccen malamin nan Sheikh Usmanu Danfodiyo . Malam Muhammadu Sambo Ɗan Ashafa, almajirin Sheikh Usumanu Danfodio ne ya kafa ta a shekara ta alif 1799. Gundumar Gusau ta yi fice ne bayan faɗuwar Yandoto a 1806. Tun daga lokacin da garin Gusau ya samu zama muhimmin matsuguni a cikin Daular Sakkwato, garin Gusau ya ja hankalin jama'a a matsayin muhimmiyar cibiyar noma da kasuwanci. Ko ta yaya, garin da kewaye ya jawo hankalin masu noma da yawa haka; manoma da masu kiwon dabbobi, musamman ma Fulani makiyaya kuma garin Gusau nada gunduma guda goma shadaya 11 wanda tahada ,mayana,sabon garin,Madawaki da galadima , Tudun Wada,wadannan sune cikin garin Gusau, su'uran guda shida 6 kewayan garin na Gusau wanda suka hada da mada,Wonaka da Ruwan Baure, Rijiya, wanke da magami,w adanan sune gunduma goma shadaya. Gusau kafin lokacin mulkin mallaka, al’ummar ta manoma ne, noma shi ne ƙashin bayan tattalin arziƙin Gusau, harkokin tattalin arƙikin al’umma a wannan zamani sun ƙunshi noma da sauran kananan sana’o’i, Ko da yake, kamar sauran noman garin Hausa ya ragu. Babban aiki a wurin akwai magina, ƙwarangwal, mahauta, maƙera, ganguna, mawaƙan yabo, da dai sauransu.[4]

Gusau da yankin da aka bai wa Mallam Sambo Ɗan Ashafa ya kasance a cikin babban birnin daular halifanci. A Gusau bayan da Mallam Sambo da hedkwatarsu da ke Gusau ya samu a ƙarƙashin yankunan Wonaka, Ruwan Ɓore, Mada, Yandoto, Samri, Magami, Marabu, Mareri, Mutunji, Kwaren Ganuwa, Wanke da wasu gungun ƙauyuka dake kewayen Gusau, kamar sauran sassan jihar.

A ɓangaren mulki baya ga masu riƙe da muƙamai da ke bayan gari, an watse garin zuwa unguwanni biyar da suka haɗa da Shiyar Magaji, Madawaki, Galadima, Mayana da Sarkin Fada. Su ne muhimman alaƙar da ke tsakanin al’ummar unguwanninsu da Sarkin Gusau (Sarkin Gusau). Ido ne da kunnuwa na Sarki. Gusau kamar sauran sassa na Halifanci yana aika kaso na kuɗaɗen shiga ga Sarkin Musulmi.

Zuwan mulkin mallaka ya haifar da wasu ci gaba da sauyi na al'umma a Gusau. Kayayyakin aikin mulkin mallaka kamar titunan kwalta, titin jirgin ƙasa, shagunan zamani, kasuwanci da masana'antu na zamani duk an kawo su garin. Hakazalika, an ƙara wa garin gidaje na zamani da ofisoshi da makarantu da asibitoci waɗanda suka taimaka tare da ƙara inganta shi, da faɗaɗa shi da sabunta shi.

Sai dai akwai manufofin mulkin mallaka da gwamnatin mulkin mallaka ta ɓullo da su waɗanda suka canza tsarin tafiyar da harkokin siyasa. Yankin Gusau wani abu ne na rashin gaskiya. Ba rarrabuwa ba ce, amma ana kula da haka ta kowane fanni na siyasa, wanda a cikinsa yana da matsayin wurin yawon shaƙatawa. A lokacin mulkin mallaka 1907, sun gabatar da harajin shanu (Jangali).

A lokacin mulkin mallaka noma ya kasance babban aikin tattalin arziƙi na Gusau, tare da ƙarfin tattalin arziƙi sannan kuma al'ummar noma ce mafi rinjaye, noma a matsayin jigon tattalin arziƙi kuma an fi gudanar da shi a Damina tare da noman manyan amfanin gona.

Gusau tana da faɗin ƙasa kusan kilomita murabba'i 3469. Wurin da Gusau ke ciki ya katse shi da ƴan ƴaƴan ɓangarorin dutse, kamar Tudun Mareri da Dokau. Gusau tana jin daɗin yanayi na wurare masu zafi waɗanda talakawa biyu ke sarrafa su, wato na wurare masu zafi da kuma na ruwa.[5]

Masaurautar gusau

[gyara sashe | gyara masomin]

Garin Gusau yanzu haka yana da Sarkin Katsina mai daraja ta ɗaya, HRH Alh Abdulƙadir Ibrahim Bello Sarkin Katsinan Gusau wanda Gwamna Dauda Lawal ya yi masa sarauta bayan rasuwar Mahaifinsa Dr. Ibrahim Bello a shekarar 2025.

Biyo bayan mamakon ruwan sama da aka yi a yammacin Lahadi, wata mummunar ambaliyar ruwa ta lalata gidaje da dama a Gusau, babban birnin jihar Zamfara.

A Gusau, lokacin noman rani wani bangare ne na hazo da zafi duk tsawon shekara, yayin da damina na zalunci da kuma gajimare. Matsakaicin zafin jiki na shekara-shekara yana daga 58 zuwa 100 Fahrenheit, da wuya ya faɗi ƙasa da 54 ko haɓaka sama da 105.

Mafi girman lokacin ziyarar Gusau na shekara don ayyukan yanayin zafi, bisa ga kimar rairayin bakin teku, daga ƙarshen Oktoba zuwa tsakiyar Maris.

Gusau tana da yanayi mai zafi na savanna ( Köppen weather classification Aw ).

Climate data for {{{location}}}
Watan Janairu Fabrairu Maris Afrilu Mayu Yuni Yuli Ogusta Satumba Oktoba Nuwamba Disamba Shekara
[Ana bukatan hujja]
  1. "Post Offices- with map of LGA". NIPOST. Archived from the original on 2012-11-26. Retrieved 2009-10-20.
  2. nigerianleaders (2024-10-10). "List Of Local Government Areas In Zamfara State, And Their Chairmen". Nigerian Leaders. Retrieved 2024-12-24.
  3. "The World Gazetteer". Archived from the original on 2007-10-01. Retrieved 2010-02-20.
  4. "Klimatafel von Gusau / Nigeria" (PDF). Baseline climate means (1961-1990) from stations all over the world (in German). Deutscher Wetterdienst. Retrieved 10 August 2016.
  5. "World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020". World Meteorological Organization. Retrieved 2 August 2023.