Yahaya Madawaki
|
| |
| Rayuwa | |
| Haihuwa | ga Janairu, 1907 |
| Mutuwa | ga Yuni, 1998 |
| Karatu | |
| Makaranta | Kwalejin Barewa |
| Sana'a | |
| Sana'a | ɗan siyasa |

Alhaji Yahaya Madawaki, [1] MFR, OBE, DLL kuma mai rike da lambar yabo ta Sarki George VI (Janairu 1907 - Yuni 5, 1998) fitaccen dan siyasar Najeriya ne, tsohon ministan lafiya, Madawaki na Ilorin da kuma Atunluse na Erin-Ile, jihar Kwara . [2]
Rayuwar farko
[gyara sashe | gyara masomin]An haifi Alhaji Yahaya a shekarar 1907 a Ilorin, jihar Kwara, babban ɗan Abdulkadir Popoola Ayinla-Agbe mai arziƙin Ilorin da Salimotu Asabi.
Ya fara karatun farko a makarantar Alkur’ani da ke unguwar Kasuwar Ago a Ilorin sannan ya fara makarantar firamare ta lardin Ilorin. Da yake shi ne kan gaba a ajinsa, sai aka zaɓe shi ya ci gaba da zuwa Kwalejin Horar da Ma’aikata ta Katsina, wadda daga baya ta zama Kwalejin Barewa, don ƙarin ilimi a watan Yuni 1922. [1]
Daga cikin waɗanda suka yi zamani da shi a Kwalejin Katsina akwai Ahmadu Bello da Sardaunan Sakkwato, Aliyu Makama Bida, Suleiman Barau da Sir Kashim Ibrahim . hazikin ɗalibi kuma ɗan wasa, Yahaya ya zama Head Boy kuma kyaftin din kwallon kafa kuma an zaɓe shi don yin jawabin maraba ga Gwamnan Najeriya na lokacin, Sir Hugh Clifford, a lokacin ƙaddamar da kwalejin a shekarar 1924.
Ya yi koyarwa a Kwalejin Katsina na tsawon shekaru biyu, dalibansa sun haɗa da Alhaji Abubakar Tafawa Balewa wanda daga baya ya zama firayim minista, Sir Ahmadu Bello, Sardaunan Sakkwato, Mai shari'a Mohammed Bello wanda ya zama Alkalin Kotun Koli ta Najeriya, Mai Shari'a Saidu Kawu, tsohon Alkalin Alkalan Jihar Kwara sannan ya zama Alkalin Kotun Koli, Mai Shari'a Mamman Nasir, Ibrahim Coomassie, wanda daga baya ya zama Sufeto Janar na Najeriya, Alhaji Ibrahim Coomassie, wanda daga baya ya zama Sufeto Janar na 'yan sandan Najeriya . Sarkin Musulmi na 18 na Khalifancin Sakkwato da kuma surukinsa Habba Habib na Borno, Shuaibu Abuja, Sarkin Gobir na Kaligo, wanda daga baya ya zama Sarkin Gwandu, Alhaji Zulkarnaini Gambari da Alhaji Aliyu Abdulkadir aka Baba Agba, waɗanda daga baya suka zama Sarakunan Ilorin na 9 da na 10.
Yahaya ya ci gaba da zama shugaban makarantar Middle Ilorin kuma fitaccen shugaban al’umma, wanda ya shahara wajen sasanta rigingimu da dama tsakanin fitattun shugabannin al’umma da kuma hukumomin mulkin mallaka na Birtaniyya wanda a dalilinsa ya samu lambar yabo ta Coronation na Sarki George VI a 1936. [ <span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2022)">abubuwan da ake bukata</span> ]
Sana'ar siyasa
[gyara sashe | gyara masomin]Yahaya ya zama Shugaban Majalisar Masarautar Ilorin a shekarar 1936, inda ya samu laqabi da “Yahaya Kiigbaa” (“Yahaya ba ya yarda da shi”) saboda yunƙurinsa na kawar da cin hanci da rashawa a majalisar. A cikin shekarar 1948, tare da Sir Abubakar Tafawa Balewa, Yahaya ya kasance memba na tawagar zuwa taron farko na Afirka a London kuma Sarki George na shida ya tarbe shi a Buckingham Palace a ranar 8 ga Oktoban shekara ta 1948.
Bayan ya dawo daga Ingila an zaɓe shi a matsayin dan majalisar dokokin yankin Arewa da aka kafa kuma dan majalisar masarautar Ilorin. . [3] Bayan da aka fara aiki da Kundin Tsarin Mulki na McPherson a 1952, an zaɓi Yahaya a matsayin ɗaya daga cikin 'yan majalisar dokokin yankin Arewa guda biyar don shiga majalisar dokoki ta tsakiya. A wannan shekarar ya zama Ministan Lafiya, ya shiga majalisar ministoci tare da Ahmadu Bello, Sardaunan Sokoto, Alhaji Abubakar Tafawa Balewa da sauran fitattun ministocin Arewa. [4] Alhaji Ahman ya maye gurbinsa a shekarar 1956.
A lokacin da yake riƙe da mukamin ministan lafiya ya samu nasarori da dama da suka haɗa da ƙaddamar da asibitoci da dama kamar makarantar likitanci da ke Zariya da kuma asibitin kashi a Kano kuma shi ne ya dauki nauyin soke kudaden asibitoci a daukacin manyan asibitocin Arewa.[ana buƙatar hujja][<span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2022)">citation needed</span>]
A shekarar 1973 ne aka naɗa Yahaya Kwamishinan Ayyuka na Jiha inda a lokacin ya rattaba hannu kan kwangilar dam din Asa tare da ƙaddamar da manyan ayyuka da dama. A 1981, Shugaba Shehu Shagari ya nada Yahaya a matsayin daya daga cikin kwamitin dattawa. A siyasance, ya yi mu’amala da dama da Marigayi Cif Obafemi Awolowo, Cif JS Olawoyin, Cif SB Awoniyi, Cif Gabriel Igbinedion da sauran manyan ‘yan siyasa a fadin kasar nan. [5]
Girmamawa da alƙawura
[gyara sashe | gyara masomin]A cikin shekarar 1936, Yahaya ya sami lambar yabo ta Sarki George VI . A cikin Sabuwar Shekarar 1955, Sarauniya Elizabeth II ta ba shi Order of the British Empire da sarautar gargajiya na Madawaki na Ilorin. ] [ <span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2020)">1981</span>, Shugaba Shehu Shagari ya ba Yahaya lambar yabo ta kasa ta oda ta Tarayyar Tarayya . A cikin shekara ta 1982, an ba shi lambar girmamawa ta digiri na uku na haruffa daga Jami'ar Ilorin da lakabin Atunuse na Erin-Ile. [6]
Ya kasance memba kuma Shugaban hukumomi da dama, da suka haɗa da Hukumar Raya Arewacin Najeriya, Kamfanin Railway Corporation, Kamfanin Ruwa na Jihar Kwara da Kamfanin Sugar Bacita. Ana kuma san shi musamman a matsayin wanda ya ba jihar Kwara suna. [ <span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2022)">abubuwan da ake bukata</span> ]
Sana'ar kasuwanci
[gyara sashe | gyara masomin]Alhaji Yahaya ya kuma yi sana’o’i da dama da suka samu nasara, daga ciki akwai kamfanin Yahaya Marines & Co, kamfanin jigilar kayayyaki da kayayyaki wanda a lokacin yake a mashigar ruwa ta Apapa da kuma gidaje daga cikin fitattun gidaje na Madawaki dake kan titin Ibrahim Taiwo, Ilorin.[ana buƙatar hujja][<span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2020)">citation needed</span>]
Manazarta
[gyara sashe | gyara masomin]- ↑ 1.0 1.1 "Everyday is Eventful | Whataday". whataday.info. Retrieved 2020-09-29.
- ↑ "Report ... for the period October 1, 1960, to December 31, 1965". Federal Ministry of Information, Printing Division. 1967. Retrieved September 18, 2016.
- ↑ "AN OVERVIEW OF LOCAL GOVERNMENT IN ILORIN ..."
- ↑ Cite error: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedIlorinjourney - ↑ lifeandtimesnews. com (2021-02-12). "Alhaji Yahaya Madawaki Biography and Profile - LifeAndTimes News" (in Turanci). Retrieved 2022-05-23.
- ↑ "Nigerians In History: Yahaya Madawaki • Connect Nigeria". Archived from the original on 2021-06-12. Retrieved 2025-09-20.
- Robinson, David; Brenner, Louis (1995). "Muslim Identity and Social Change in Sub-Saharan Africa". African Economic History (23): 146. doi:10.2307/3601731. ISSN 0145-2258. JSTOR 3601731.
- LAST, MURRAY (March 1999). "THE PARTY-POLITICAL CALIPHATE. An Aristocracy in Political Crisis: The End of Indirect Rule and the Emergence of Party Politics in the Emirates of Northern Nigeria. By ALHAJI MAHMOOD YAKUBU. Aldershot: Avebury, 1996. Pp. xi+281. £41.50 (ISBN 1-85972-097-8)". The Journal of African History. 40 (1): 127–172. doi:10.1017/s0021853798367419. ISSN 0021-8537.
- Pages with reference errors
- CS1 Turanci-language sources (en)
- All articles with unsourced statements
- Articles with unsourced statements from June 2022
- Articles with invalid date parameter in template
- Articles with unsourced statements from May 2020
- Mutuwan 1998
- Haifaffun 1907
- Ƴan siyasan Najeriya
- Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba
- Pages using ISBN magic links