Ilmi

Daga Wikipedia
A tsallaka zuwa: Shawagi, nema
 laboratory
wannan kadan daga cikin aikin ilimi kenan

Hausawa su na yiwa ilimi kirari da cewa:

"Ilimi garkuwar Dan Adam." 

Ma'anar Ilimi[gyarawa | edit source]

Ilimi shi ne; Sanin abu a bisa hakikaninsa, sani na yanke ba na shakka ba, ko rudu.

Shi ilmi wata irin baiwa ce da Allah Ya ke bayarwa ga bayinSa. Hakika ilmi ya na tabbatuwa acikin kwakwalwar dan Adam. Mutum mai Ilmi ya sha banban da jahili ta kowacce fuska, saboda mai ilmi yana aiki ne ko barin aiki a sakamakon umarnin da ilminsa zai bashi, wato dai ilmin zai kasance tamkar shi ne linzamin dake jan ragamar hankalinsa da al'amuransa.

Lallai ilmi fitila ne dake haskaka Rayuwa. Duk mutumin da bashi da ilmi to hakika zakaga rayuwarsa acikin kunci take.

Hanyoyin Samun Ilimi[gyarawa | edit source]

Bincike bincike hanya ce tasamu ilimi a wannan zamani da ba kamarta.

  • IYAYE

Hanya ta farko: Iyaye; Ana fara samun ilimin farko ne daga iyaye, musamman Mahaifiya. Daga gare ta ne mutum yake fara koyar abubuwa iri-iri. Kamar su cin abinci, sanya tufafi, tarbiyyar rayuwa, tsafta da sauransu. Da taimakon mahaifi kuma yaro ya ke samun Juriya, Dogaro da Kai, Nagarta da kuma tabbatuwa a kan turba ta gari.

  • DANDALI

Hanya ta biyu: Itace Dandali ko kuma muce rariya ko kan layi. Ananne yaro yake koyon gane wadansu mutane daban da na gidan su. Kuma a nanne yaro yake koyon wasanni da koyon zama da jama'a daban

  • MAKARANTA

Hanya ta uku: Makaranta; Daga hannun Iyaye kuma, sai makaranta. A nan mutum ya ke koyon ilimin Addini da Duniya. A Makarantar ne za a koyawa mutum ilimi daban-daban, tun daga Firamare zuwa Sakandire, har zuwa Jami'ah. A nan a ke samun shedar karatu babba da karama don aiki a manya ko kananan ma'aikatu.

Nau'e-Nau'en Ilimi[gyarawa | edit source]

Nau'e nau'en ilimi ya kasu ne zuwa gida uku kamar yarda masana suka tsara su.

  • ILIMIN ZAMANI (boko)
  • ILIMIN ADDINI
  • ILIMIN GARGAJIYA

Yanzu zamu dauko su daya bayan daya mudan tattauna akan su, amma a takaice.

ILIMIN ZAMANI (boko)[gyarawa | edit source]

Shi ilimin zamani ko kuma muce boko kamar yarda akasarin hausawa muke kiran shi. Ya samo asaline daga turawa wadanda suka yi mulkin mallaka a kasar mu Najeriya .

Turawan kasar ingila sune suka kawo mana ilimin boko a kasar mu ta Najeriya . Sun fara kaddamar da tsarin ilimin boko ne a sashen dukancin Najeriya kafin su gabatar da shi a yankin Arewacin Najeriya . Duk da dai lokacin turawa sun sha wahala harma da yake-yake kafin samun nasarar kaddamar da ilimin zamani a yankin Arewacin Najeriya amma kuma yanzu jama'ar yankin sun karbeshi hannu bibbiyu.

  • tsarin ilimin boko

Ilimin boko ilimine wanda yake da tsare tsare kafin, bayan da kuma lokacin da ake koyar da shi. Akwai tsare-tsare kafin a koyar da ilimin boko, kamar hukumomi daban-daban na ilimi su tsara abin da za'a koyar a shekara-shekara, zangunan karatu da kuma sati-sati, wanda ake kira da (SYLLABUS) a harshen Turanci. Sannan malami yana da tsare-tsaren da zai yi kafin shigar shi cikin aji wanda ake kira [LESSON PLAN] da kuma [LESSON NOTE] a turance.

ILIMIN ADDINI[gyarawa | edit source]

Ilimin addini, ilimine da ya samo asali bayan zuwan addinin musulunci a Kasar Hausa .

  • tsarin Ilimin Addini.

Hanyar da ake bi wajen koyar da ilimin addini a gargajiya shine, idan yaro ya kai kamar shekara bakwai da haihuwa. Ana kaishi makarantar Alkur'ani wadda akafi sani da makarantar allo . Bayan yaro yayi saukar kur'ani kuma, sai ya tafi makarantar da zai koyi karatun litattafai. Akasarin wannan karatun anfi yin sa ne a masallaci ko a gidan malamin da zai koyar.

ILIMIN GARGAJIYA[gyarawa | edit source]

Ilimin gargajiya ilimi ne wanda ake koyon shi akasari a wajen da ake aiwatar da shi. Misali idan anaso yaro ya koyi yarda ake wata sana'a kamar kira , noma , kafinta kokuma jima to ana zaunar da shi ne a inda ake aiwatar da ita wannan sana'a din. A haka har ya koya kuma ya iya. To amma dayake yanzu zamani ya can kuma al'amurra da yawa sun sauya, duk sauran abubuwan da ake koyo a gargajiyance a yanzu an zamanantar dasu. Misali ana koyon noma, kafinta, saka a makaranta tun daga matakin firamare har yazuwa Jami'a .

  • domin karin bayani jeka

wanda ya gyara[gyarawa | edit source]

Abubakar A Gwanki

<ref>http://aaagwanki.mywapblog.com 07087183305