Ado Bayero
![]() | |||
22 Oktoba 1963 - 6 ga Yuni, 2014 ← Muhammad Inuwa - Sanusi Lamido Sanusi → | |||
| Rayuwa | |||
| Haihuwa | jihar Kano da Kano, 25 ga Yuli, 1930 | ||
| ƙasa | Najeriya | ||
| Ƙabila | Hausawa | ||
| Harshen uwa | Hausa | ||
| Mutuwa | Kano da jihar Kano, 6 ga Yuni, 2014 | ||
| Yanayin mutuwa | Sababi na ainihi (cuta) | ||
| Ƴan uwa | |||
| Mahaifi | Abdullahi Bayero | ||
| Yara |
view
| ||
| Ahali | Muhammadu Sanusi I | ||
| Yare | Gidan Rumfa | ||
| Karatu | |||
| Harsuna |
Turanci Hausa Pidgin na Najeriya | ||
| Sana'a | |||
| Sana'a | Mai wanzar da zaman lafiya, ɗan siyasa da sarki | ||
| Imani | |||
| Addini | Musulunci | ||
Ado Bayero CFR, LLD, JP (25 ga Yulin 1930 - 6 ga Yuni 2014) ya kasance Sarkin Kano daga 1963 zuwa 2014.
Rayuwa ta farko
[gyara sashe | gyara masomin]Halin zuriya
[gyara sashe | gyara masomin]An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga Yulin 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani Sullubawa wanda ya mallaki Masarautar Kano tun 1819. Mahaifinsa Abdullahi Bayero kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiya . Shi ne ɗan goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu na mahaifiyarsa. A lokacin da yake da shekaru bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . [1] Mahaifinsa ya yi sarauta na tsawon shekaru 27. Muhammadu Sanusi I wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne ya yi mulki bayan mahaifinsu daga 1953 zuwa 1963. Bayan da aka cire shi daga sarauta a 1963, Muhammadu Inuwa ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.[2]
Rayuwa ta farko da ilimi
[gyara sashe | gyara masomin]Bayero ya fara karatunsa a Kano yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar Tsakiya ta Kano (yanzu Kwalejin Rumfa, Kano). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don Nazarin Larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka har zuwa 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekara ta 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaben yanki a birnin Kano a matsayin memba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Koyaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'. : 233 : 233
Ba da daɗewa ba bayan ya yi murabus, an nada shi shugaban 'yan sanda na Kano. :: 233 A lokacin da ya yi ƙoƙari ya rage aikin tsare mutane da abokan adawar siyasa a takaice bisa umarnin mutane masu iko a Kano. A ƙarshen 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya rike har zuwa lokacin da aka nada shi a matsayin sarkin.[3] : 233 : 233
Sarauta
[gyara sashe | gyara masomin]Samun dama
[gyara sashe | gyara masomin]Bayan mutuwar Emir Muhammadu Inuwa wanda ya yi mulki na watanni uku kawai, Ado Bayero ya naɗa Sarkin Kano a ranar 22 ga Oktoba, 1963, ya zama Sarkin Fulani na 13 na Kano kuma mai mulkin 56 na Kano. [4]
Shekaru na 1960
[gyara sashe | gyara masomin]Bayero ya zama sarki a lokacin jamhuriya ta farko, a lokacin da Najeriya ke cikin sauye-sauyen zamantakewa da siyasa da kuma rikice-rikicen yanki, yanki da kabilanci yana ƙaruwa. A cikin 'yan shekarun farko, ƙungiyoyin siyasa guda biyu na pro-Kano sun sami goyon baya daga wasu ƙwararrun Kano. Jam'iyyar Jama'ar Kano ta fito ne a lokacin mulkin Muhammadu Inuwa kuma ta goyi bayan Sarkin Sanusi da aka tsige, amma nan da nan ta ɓace. Ƙungiyar Jihar Kano ta fito ne a ƙarshen 1965 kuma ta fi son samun ikon cin gashin kanta na tattalin arziki ga lardin.[5] [An buƙaci ƙarin bayani]

Mutuwar a shekarar 1966 na masu tayar da kayar baya na siyasa daga arewacin Najeriya, da kuma kafa wata jiha mai hadin kai, sun karfafa hadin kai a yankin arewa amma kuma sun haifar da tashin hankali a can, gami da Kano. Masu sha'awar Bayero sun yaba masa da kawo kwanciyar hankali da kwanciyar hankali a lokacin wannan da kuma rikice-rikicen da suka biyo baya a Kano.[6]
Ikon kundin tsarin mulki na sarkin ya ragu ta hanyar mulkin soja tsakanin 1966 da 1979. An soke Sashen 'yan sanda da Kurkuku na Ƙasa, wani bangare ya maye gurbin majalisar shari'a ta sarkin, kuma sake fasalin kananan hukumomi a 1968, 1972, da 1976 sun rage ikon sarkin.[5]
Shekaru na 1980
[gyara sashe | gyara masomin]
A lokacin jamhuriya ta biyu, ya ga tashin hankali daga Jam'iyyar Ceto ta Jama'a da ke jagorantar gwamnatin Abubakar Rimi . [6] Fadar Bayero tana karbar bakuncin ziyarar hukuma da ma'aikatan gwamnati da baƙi da yawa suka yi, amma a cikin 1981 Gwamna Abubakar Rimi ya ƙuntata girmamawar gargajiya da shugabannin ƙauyuka suka biya Ado Bayero kuma ya kwace wasu yankuna daga masarautarsa.[7]
A shekara ta 1984, an sanya haramcin tafiye-tafiye a kan sarkin da abokinsa Okunade Sijuwade.[5] Kodayake ana ganin gwamnatocin soja suna dogaro da sarakunan gargajiya don tallafawa, yawancin gwamnatocin sojoji a baya sun rage ikon sarakunan gargajiya kamar Bayero . [8]
Shekaru na baya
[gyara sashe | gyara masomin]A matsayinsa na sarkin sarakuna, ya zama mai kula da ilimin Islama kuma ya rungumi ilimin Yammacin Turai a matsayin hanyar samun nasara a Najeriya ta zamani. Ya kasance mai sukar kungiyar ta'addanci ta Boko Haram kuma ya yi tsayayya da kamfen din da suka yi game da ilimin yamma. A ranar 19 ga watan Janairun shekara ta 2013, ya tsira daga yunkurin kisan kai da aka zargi kungiyar Islama wacce ta bar 'ya'yansa maza biyu da suka ji rauni kuma direbansa da mai tsaronsa sun mutu, da sauransu. Wani babban wanda ake zargi ya furta cewa ya shiga cikin harin da aka kai wa motar Sarkin da kuma wasu hare-haren da aka tsara a jihar wanda ya haifar da kama wasu shida.
Mutuwa da maye gurbin
[gyara sashe | gyara masomin]A ranar 6 ga Yuni 2014, bayan shekaru hamsin da daya a kan kursiyin, Ado Bayero ya mutu a fadarsa Gidan Rumfa . Wani mummunan gwagwarmayar maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi. Ɗansa na fari kuma magaji, Sanusi Ado Bayero an dauke shi magajin halitta kuma rahotanni na farko sun sanar da shi a matsayin Sarkin sarakuna.[9] A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa Sanusi Lamido Sanusi Sarkin Kano. Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin 2015, an cire shi daga dukkan sunansa, bayan ya ki ya ba da biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.[10]
Kyauta
[gyara sashe | gyara masomin]Bayero shine sarkin da ya fi dadewa a tarihin Kano. An gan shi a matsayin daya daga cikin fitattun shugabannin Musulmai masu daraja a Najeriya wanda ya kasance dan kasuwa mai cin nasara kuma ya yi aiki a matsayin mai banki, jami'in 'yan sanda, MP da diflomasiyya. Ado Bayero shi ne Sarkin Fulani Na 13 tun lokacin Yaƙin Fulani na Usman dan Fodio, lokacin da Fulani suka karɓi jihohin Hausa. Ya kasance daya daga cikin sarakuna masu karfi da iko a tarihin ƙasar Hausa. An san shi da wadataccen arziki, wanda aka kiyaye ta hanyar saka hannun jari a kasuwar jari da kuma manyan kasuwancin noma a gida da waje.[11]
Manazarta
[gyara sashe | gyara masomin]- ↑ Cite error: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named ":0". - ↑ "Sarki Muhammadu Inuwa" (PDF). Kano Emirate.
- ↑ Cite error: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named ":1". - ↑ "Shekaru 50 na Sarkin Kano kan gadon mulki | DW | 14.06.2013". DW.COM. Retrieved 2020-04-24.
- 1 2 3 Ibrahim 2001.
- 1 2 "Ado Bayero". Nigerianwiki. Archived from the original on October 3, 2023. Retrieved 21 February 2017. Cite error: Invalid
<ref>tag; name "wiki" defined multiple times with different content. - ↑ Times, Premium (2019-05-17). "Recalling Former Governor Rimi's Attempt To Diminish the Emir of Kano, By Jibrin Ibrahim - Premium Times Opinion" (in Turanci). Retrieved 2020-04-24.
- ↑ Reed, Cyrus. "THE ROLE OF TRADITIONAL RULERS IN ELECTIVE POLITICS IN NIGERIA".
- ↑ "First Son Of Late Ado Bayero, Ciroman Kano, Emerges New Emir". Nigerian Voice. Retrieved 2020-04-23.
- ↑ "Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne -". The NEWS. 2015-10-28. Retrieved 2020-04-23.
- ↑ "Emirs of Nigeria". ONLINENIGERIA.COM. 5 June 2005. Retrieved 11 April 2012.
