Canjin yanayi a Najeriya

Canjin yanayi a Najeriya
climate change by country or territory (en)
Bayanai
Ƙaramin ɓangare na	canjin yanayi
Bangare na	Canjin yanayi a Afirka
Fuskar	Najeriya da Canjin yanayi a Afirka
Nahiya	Afirka
Ƙasa	Najeriya
Yana haddasa	zafi, bad weather (en) da Thunderstorm
Wuri
9°04′55″N 8°40′31″E

[[Fayil:Hot climate in Nigeria.jpg|thumb|canjin Yanayi na Najeriya yanda yake komawa. [[Canjin yanayi a Najeriya yana bayyana ne daga karuwar zafin jiki, bambancin ruwan sama yawan ruwan sama a yankunan bakin teku da raguwar ruwan sama a yankunan nahiyar. Hakanan yana nuna fari, kwararowar hamada, hawan teku,Zaizayar Kasa,ambaliya,tsawa, konewar mai,Gobarar Daji,Zabtarewar kasa, mutuwan dabbobin daji dana gida saboda iskan gas mara amfani daga ababen hawa da dai sauransu. Duk wadannan za su ci gaba da yin mummunan tasiri ga rayuwar dan adam da kuma yanayin muhalli a Najeriya. Ko da yake ya danganta da wurin, yankunan da suke fuskantar sauyin yanayi tare da yanayin zafi mai girma a lokacin rani yayin da ruwan sama a lokacin damina ke taimakawa wajen kiyaye yanayin zafi a matsakaicin matakan.

Akwai 'yan cikakkun rahotanni da ke ba da shaida mai amfani na tasirin sauyin yanayi da aka samu a Najeriya a yau. Yawancin wallafe-wallafen suna ba da shaidar canjin yanayi gaba daya.Wanda adalilin haka ne aka samu yalwatuwar iska da kuma ruwan sama Duk da haka, ya kamata a mai da hankali sosai kan harkar noma musamman yadda ake gudanar da rayuwa a yankuna daban-daban inda noma ya mamaye.

canjin yanayi daban daban ne a duk wurare na kasar Najeriya. Wannan ya faru ne saboda gwamnatocin damina guda biyu: yawan hazo a sassan Kudu maso Gabas da Kudu ta Yamma najeriya da kuma karancin ruwan sama a arewacin Najeriya ne ya mamaye wannan al'amari na kasa. Wadannan gwamnatocin na iya haifar da fari, kwararowar hamada a arewacin Najeriya zaizayar kasa da ambaliya a Kudu ta Yamma da sauran yankuna.

Tushen gas na Greenhouse A shekarar 2023, jimillar hayakin da ake fitarwa a Najeriya ya kai metric ton miliyan 60.73 na carbon dioxide kwatankwacin (MtCO2e), wanda bai kai kashi 0.8% na hayakin da ake fitarwa a duniya ba. Wannan yana nufin cewa hayakin da mutum ke fitarwa bai wuce tan 2 ba, idan aka kwatanta Sai dai Najeriya tana cikin je5 da suka fi kowacce yawan hayaki a duniya. Wadannan iskar gas, galibi carbon dioxide da methane ana samun su ne ta hanyar samar da mai da iskar gas, canjin amfani da kasa, dazuzzuka, noma da hayakin gudu.

Tattalin arzikin ya dogara sosai kan samar da man fetur, don haka zai yi wuya a iya cimma burin fitar da hayakin sifiri nan da shekarar 2060.

Masana tattalin arziki sun ce tallafin man fetur “lalacewa ne”. An dai bayyana cewa bangaren sufuri ne ke da alhakin kashi 28% na hayakin da ake fitarwa a shekarar 2021. Babban tushen wannan hayaki shi ne konewar albarkatun mai, kamar man fetur da dizal, a cikin motoci. Samar da wutar lantarki, wanda ke da kashi 25% na hayakin da ake fitarwa, shi ma yana kara fitar da iskar gas.

Bangaren masana'antu, wanda ke da alhakin kashi 23% na hayaki, galibi yana daukar makamashin burbushin halittu don halayen sinadarai da samar da makamashi. 13% na hayaki, gami da zafi da sanyi a cikin gine-gine, sun fito ne daga sassan kasuwanci da na zama. Dabbobi da kasar noma sune tushen noma, wanda ke ba da kashi 10% na hayaki. Kashi 12% na fitar da hayaki yana raguwa ta hanyar amfani da kasa da gandun daji, tun da gandun dajin da aka sarrafa sun kasance matattarar iskar gas tun 1990.

Domin dumama halittun halittu zuwa yanayin zafin da ya dace da mazaunin dan Adam, iskar gas (GHGs) suna sha tare da mayar da wani yanki mai yawa na 161 W m-2, yana mai da su zama masu mahimmanci ga rayuwa a duniya. Yanayin yanayin saman duniya ya karu kwanan nan saboda dumamar yanayin halitta wanda ya haifar da hauhawar adadin GHG a cikin yanayi. Tun daga shekara ta 1750, noma ya samar da kashi 10-14% na duk iskar gas mai gurbata yanayi a duk duniya a kowace shekara, wanda ke yin tasiri kai tsaye ga biyar daga cikin manyan hanyoyin radiative na tilasta yanayi. Yawan iskar gas da noma ke yi wa illa fiye da haka.

Tasiri kan yanayi na asali 

Yanayin halin yanzu ===

Najeriya tana da yankuna uku daban-daban: yanayi mai zafi na yankin Sahel da ke arewa, yanayin damina a kudu, da yanayin zafi mai zafi a yankuna na tsakiya. Yayin da manyan yankuna ke samun damina daya da rani daya kawai, sassan kudancin suna ganin ruwan sama mai yawa daga Maris zuwa Oktoba. Akwai sauye-sauye da yawa a shekara a arewa, wanda ke haifar da fari da ambaliya. Matsakaicin zafin jiki na shekara-shekara na kasar ya bambanta sosai tsakanin yankunan bakin teku da na ciki; Tudun ruwa yana da matsakaicin zafin jiki tsakanin 21 ° C da 27 ° C, yayin da ciyayi na cikin gida yawanci suna ganin yanayin zafi sama da 27 ° C. Ana samun bambancin ruwan sama daga Afrilu zuwa Oktoba, kuma matsakaicin zafin jiki na shekara shine 26.9 ° C.

Najeriya tana da yanayi mai zafi da yanayi biyu: (jika da bushewa). Yankunan da ke cikin kasa musamman na arewa maso gabas, suna fuskantar sauyin yanayi mafi girma kamar yadda kafin saukar ruwan sama, wani lokacin yanayin zafi yakan kai 44 ° C kuma yana raguwa zuwa 6 ° C tsakanin Disamba da Fabrairu. A Maiduguri, matsakaicin zafin jiki zai iya tashi zuwa 38 ° C a watan Afrilu da Mayu yayin da a lokaci guda sanyi na iya faruwa da dare.

Misali, a Legas, matsakaicin tsayin daka ya kai 31 ° C kuma yana da kasa 23 ° C a watan Janairu da 28 ° C da 23 ° C a watan Yuni. Yankunan kudu maso gabas musamman da ke kusa da bakin teku kamar Bonny Island (kudancin Fatakwal), gabas da Calabar suna samun mafi girman adadin ruwan sama na shekara-shekara na kusan milimita 4,000.

Canje-canje a yanayi. 

Canjin yanayi a Najeriya yana canza yanayin yankuna. Yankin Steppe ko mataki na arewancin Najeriya zai fadada zuwa kudu ta Yamma , kuma yankunan damina mai zafi na tafiya zuwa arewacin Najeriya, suna maye gurbin daji mai zafi (dazuzzuka masu zafi).

Hukumar Kula da canjin yanayin kasa ta Najeriya (NiMet) a shekarar 2019, ta yi hasashen cewa shekarar 2019, za a yi zafi. Matsakaicin bambancin shekara-shekara da yanayin ruwan sama a Najeriya a cikin shekaru sittin da suka gabata yana nuna canjin yanayi da dama a tsakanin shekara da kuma haifar da matsanancin yanayi kamar fari da ambaliya a yawancin sassan kasar.

== Tasiri akan mutane. Akwai yiyuwar najeriya za ta fuskanci ambaliyar ruwa da fari da Kalaman zafi da kuma hana noma a lokutan zafi.

Tasirin lafiya.

Hukumar NIMET ta yi hasashen karuwar Cutar zazzabin cizon sauro sakamakon canjin yanayi, da sauran cututtuka da za su karu a yankunan da ya kai tsakanin 18-32°C kuma tare da sama da 60°c

Fahimtar jama'a Wani bincike da aka yi a Jami'ar Jos an gano cewa 59.7 na wadanda suka amsa suna da ilimi akan canjin yanayi kuma sun fahimci cewa yana da alaka da batutuwan da suka hada da Burbushin man fetur gurbacewar yanayi,gandun daji ko sare saren gandun daji da Birane ko ci gaban birane.

Al'ummai Karancin ilimi da al'ummai a yankunan karkara ba su da ilimin akan canjin yanayi a Wani bincike na mutane 1000 a yankun karkara a Kudu ta Yamma (Najeriya)

Ko kudu maso yammacin najeriya ya nuna cewa yawancin mazauna a yankunan suna da camfi game da canjin yanayi kuma wadanda su ka amsa ba su da masaniya kan musabbabi da illolinsu na canjin yanayin.

Duba kuma.

• Geography of Nigeria.
• Burin Ci Gaba Mai Dorewa da Nijeriya.
• Noma a Najeriya.