Harshen Mantsi (Nigeria)
| Harshen Mantsi | |
|---|---|
| |
| Lamban rijistar harshe | |
| ISO 639-3 |
zns |
| Glottolog |
mang1416[1] |
Mantsi (wanda kuma aka sani da Ma'as ko Mangas ) harshe ne na Afro-Asiatic da ke cikin hatsari wanda ake magana da shi a garin Mangas na jihar Bauchi, Najeriya. Blench (2020) ta ba da rahoton cewa ana kuma kiranta Mantsi. A cewar Blench, tsarin Mantsi ya bambanta sosai da sauran harsunan Bauchi ta Kudu. [2]
A baya an buga jerin kalmomin Mantsi a cikin binciken Kiyoshi Shimizu (1978) na Kudancin Bauchi, wanda ya fara ambata wanzuwar harshen. [3] Ronald Cosper (nd) ya kuma rubuta jerin kalmomin da ba a buga ba. [4]
Sunaye
[gyara sashe | gyara masomin]Masu magana da Mantsi suna kiran yarensu a matsayin Pyik Mantsi [pʲìk mántsì], kuma su kansu mutanen Mantsi [mántsì]. Ko da yake akwai ƙasa da masu magana da 1,000, har yanzu yara suna magana da yaren..
Alkaluma
[gyara sashe | gyara masomin]Ana magana da Mantsi a ƙauye ɗaya na Mantsi (wanda aka fi sani da Maɗana [mánànā] ko kuma Ma'as [màʔās]) a kudancin Bauchi LGA, Jihar Bauchi. Ƙabilar Kir [Kyiir] da Laar, waɗanda ke magana da dangantaka ta kud da kud amma harsuna dabam-dabam, suna zaune ne a arewa maso gabas na ƙauyen Mantsi a ƙauyukan da ke kusa da Kir da Laar, bi da bi. [2]
Rabewa
[gyara sashe | gyara masomin]Mantsi na reshen Kir ne na harsunan Bauchi ta Kudu. Ya fi kusanci da Kir da Laar, kamar yadda aka nuna ta kwatancen lexical da ke ƙasa. [2]
| Gloss | Mantsi | Kir | Laar |
|---|---|---|---|
| toka | múrə̀m | aureŋ | ŋŋoro |
| tsuntsu | ɗōor | digo | ɗwoot |
| jini | zaure | pirə̀ŋ | firaŋ |
| kashi | gul | gwaɗal | gwal |
| mai | gindɨ́r | yin | yin |
| kafa | wasɨ̄m | wasəm | wasəm |
| wata | pʲāŋ | pyan | pyan |
| dutse | lamba | lamba | lamba |
| dutse | p'ar | pyat | pyat |
| kashe | tuk | tuk | tuk |
Har ila yau Mantsi yana da wasu sabbin abubuwa na lexical, waɗanda su ne:
| Gloss | Mantsi |
|---|---|
| kifi | kʲáálòŋ |
| dare | ɗaura |
| hanya | da n |
| tara | kromsa |
Fassarar sauti
[gyara sashe | gyara masomin]Mantsi yana da sautunan matakin 3, haka nan, tashi da faɗuwar sautunan kwane-kwane. [2]
Nahawu
[gyara sashe | gyara masomin]Ba a yiwa lamba alama ta yanayin halitta. [2]
Lexicon
[gyara sashe | gyara masomin]Tsire-tsire da dabbobi
[gyara sashe | gyara masomin]Wasu Mantsi sunayen tsirrai da dabbobi: [2]
| Mantsi name | Mantsi name in IPA | English name | Scientific name |
|---|---|---|---|
| alade nawe | àládè náwè | bush pig | |
| anggulu | àŋgùlú | vulture | Necrosyrtes monachus |
| asha | áʃà | acha; fonio | Digitaria exilis |
| baanpɨri | bàːnpɨŕ ì | patas monkey | Erythrocebus patas |
| bagərəm | bàgə̀rə̀m | spitting cobra | Naja nigricollis |
| banggira | bàŋgìrà | monitor lizard | |
| banyangwe | bàɲāŋwé | jackal | Canis adustus |
| bapakɨr | bàpākɨŕ | leopard | Panthera pardus |
| barasa | bàràsā | risga | Plectranthus esculentus |
| busha | búʃá | hedgehog | Atelerix albiventris |
| bəbaamkam | bə̀bàːmkām | agama lizard | |
| ɓal | ɓāl | bean; cowpea | Vigna unguiculata |
| ɓalyagho | ɓàljáɣò | chameleon | |
| ɓar | ɓār | pumpkin | Cucurbita pepo |
| ɓarwak | ɓàrʷāk | rock python | Python sebae |
| ɓauna | ɓáwná | buffalo | Syncerus caffer |
| ɓiikhi | ɓíːxì | silk-cotton tree sp. | |
| ɓindɨr | ɓīndɨr̄ | scorpion | |
| ɓoko | ɓókò | baobab | Adansonia digitata |
| ɓonggutər | ɓòŋgútə̄r | grasscutter; cane rat | Thryonomys swinderianus |
| dabra | dàbrà | shea tree | Vitellaria paradoxa |
| ɗeesi | ɗéːsì | tamarind | Tamarindus indica |
| gar | gàr | black monkey | Cercopithecus tantalus |
| giginya | gígíɲà | fan palm | Borassus aethiopum |
| giler | gílēr | weaver bird | Ploceus cucullatus |
| goprang | gòpràŋ | okra | Abelmoschus esculentus |
| gwomli | gʷòmlì | pouched rat, giant rat | Cricetomys gambianus |
| gyerwul | gʲérwúl | spiral cowpea | Vigna unguiculata |
| hangkaka | hànkákà | pied crow | Corvus albus |
| hom | ho᷄m | baboon | Papio anubis |
| hur | hùr | porcupine | Hystrix cristata |
| iski wandɨr | ískì wàndɨr̀ | Angolan green snake | Philothamnus angolensis |
| kambong | kāmbôŋ | cocoyam | Colocasia esculenta |
| koon | kōːn | bush fowl; francolin | Francolinus |
| kursi | kūrsī | sorrel; roselle | Hibiscus esculentus |
| kwongsi | kʷóŋsì | garden egg | Solanum incanum |
| kyap | kʲâp | beniseed; sesame | Sesamum indicum |
| kyoor | kʲóːr | crocodile | Crocodylus suchus |
| lalo | lálò | Jews' mallow | Corchorus olitorius |
| lɨng | lɨŋ̂ | elephant | Elephas maximus |
| maiwa | màjwā | millet sp. | |
| mam bakin | mám bàkìn | aerial yam | Dioscorea bulbifera |
| mam nawe | mám nàwè | bush yam | Dioscorea sp. |
| min | mīn | locust bean | Parkia biglobosa |
| ndyaar | ndʲáār | house bat | Scotophilus sp. |
| nnyan | ɲɲân | black plum | Vitex doniana |
| rama | rámà | kenaf | Hibiscus cannabinus |
| rimi | rímí | silk-cotton tree | Ceiba pentandra |
| rwaknisisan barina | rʷàknísīsān bàrīnā | royal python | Python regius |
| sham | ʃàm | guinea fowl | Numida meleagris |
| shin | ʃìn | dassie, rock rabbit, rock hyrax | Procavia capensis |
| shuwaka | ʃùwākā | bitterleaf | Vernonia amygdalina |
| tlari | ɬàrì | ground squirrel | Xerus erythropus |
| tlari kɨɓaryam | ɬàrì kɨɓ́ àrja᷄m | Senegal galago | Galago senegalensis |
| twang | tʷáŋ | tigernut | Cyperus esculentus |
| wang | wāŋ | Bambara nut | Vigna subterranea |
Lambobi
[gyara sashe | gyara masomin]Lambobin Mantsi: [2]
| Gloss | Mantsi |
|---|---|
| daya | nə̄m |
| biyu | ɗīːn |
| uku | wéːn |
| hudu | upsi |
| biyar | zuːn |
| shida | màɓa |
| bakwai | ɲíngi |
| takwas | gaːmfi |
| tara | kromsa |
| goma | zup |
| goma sha daya | suluŋ nəɓm |
Bayanan kula
[gyara sashe | gyara masomin]- ↑ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "Harshen Mantsi". Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.
- 1 2 3 4 5 6 7 Blench, Roger. 2020. An introduction to Mantsi, a South Bauchi language of Central Nigeria.
- ↑ Shimizu, Kiyoshi 1978. The Southern Bauchi Group of Chadic Languages: A survey report. Coll. Africana Marburgensia, n° 2 (Special Issue).
- ↑ Cosper, Ronald n.d. Wordlist of South Bauchi (West Chadic) languages; Boghom, Mangas, Buli, Dott, Geji, Jimi, Polci, Sayanci, Zul. ms.