Jihar Kogi
|
|
Wannan mukalar bata da Reference (Manazarta) ko daya, ka taimaka ta hanyar samar da Manazarta daga littafi ko yanar gizo, duba wannan shafin domin samun masaniya akan yanda zaka samar da Reference (Manazarta) a cikin wannan mukalar.
|
| Kogi (en) | |||||
| Inkiya | The Confluence State | ||||
| Wuri | |||||
| |||||
| Ƴantacciyar ƙasa | Najeriya | ||||
| Babban birni | Lokoja | ||||
| Yawan mutane | |||||
| Faɗi | 4,473,490 (2016) | ||||
| • Yawan mutane | 149.95 mazaunan/km² | ||||
| Harshen gwamnati | Turanci | ||||
| Labarin ƙasa | |||||
| Yawan fili | 29,833 km² | ||||
| Sun raba iyaka da | |||||
| Bayanan tarihi | |||||
| Ƙirƙira | 27 ga Augusta, 1991 | ||||
| Tsarin Siyasa | |||||
| Majalisar zartarwa | executive council of Kogi State (en) | ||||
| Gangar majalisa | Kogi State House of Assembly (en) | ||||
| • Gwamnan jahar kogi | Ahmed Usman Ododo (en) | ||||
| Bayanan Tuntuɓa | |||||
| Lambar aika saƙo | 260001 | ||||
| Kasancewa a yanki na lokaci | |||||
| Lamba ta ISO 3166-2 | NG-KO | ||||
| Wasu abun | |||||
| Yanar gizo | kogistate.gov.ng | ||||



Jihar Kogi jiha ce wadda take a Arewa maso Tsakiya Najeriya kuma gida ce ga Jami'ar Tarayya (Lokoja), Jami'ar Jihar Kogi Anyigba, Jami'ar Kimiyya da Fasaha ta Confluence Osara Federal Polytechnic Idah, Kogi State Polytechnic(Lokoja), Federal College na Education(Okene), College of Education(Ankpa), College of Agriculture Kabba, Kogi state college of education, Technical(Kabba)and the Private Salem University Lokoja[1]. Akwai kwalejin koyon aikin jinya da ungozoma a Anyigba da Obangede, makarantar fasahar kiwon lafiya da ke Idah, da kuma makarantar koyon aikin jinya ta ECWA da ke Egbe.[2][3][4]
Wasanni
[gyara sashe | gyara masomin]Jihar Kogi ta samar da ‘yan gudun hijira irin su Sunday Bada da sauran ’yan wasa, wadanda suka taimaka wajen bunkasar wasanni a duniya.Kogi United da Babanawa FC kungiyoyin kwallon kafa ne da ke jihar.Sauran wasanni, kamar su ninkaya,ƙwallon hannu,da wasan tennis ana haɓaka su sosai a cikin jihar.[5] [6]Majalisar wasanni ta jihar Kogi tana da tarihin Daraktoci da ƙwararrun ma’aikata waɗanda a wani lokaci ko waninsu suka yi aiki tare da hangen nesa na sanya jihar gabaɗaya a taswirar duniya.Daga cikin su akwai mutane kamar Mista Francis Umoru,Mista Mohammed Emeje,Mista Benjamin O.Ameje,Mista A.Ogido,Mista Joel J.Abu da sauransu.[ana buƙatar hujja]</link>[7][8]
Daga cikin sauran ’yan wasan da jihar ke samarwa akwai Shola Ameobi,wani Ayetoro Gbede haifaffen Ijumu,ɗan wasan ƙwallon ƙafa ta ƙasar Ingila,a halin yanzu yana buga wa Bolton Wanderers a matsayin ɗan wasan gaba,marigayi Sunday Bada 400 Mita 400 Gwarzon Olympic daga Ogidi a Ijumu Local Govt.na jihar.[9][10]
Siyasa
[gyara sashe | gyara masomin]Gwamnatin jihar na karkashin jagorancin zababben gwamnan da ke aiki kafada da kafada da ‘yan majalisar dokokin jihar. Babban birnin jihar shine Lokoja[11][12]
Tsarin zabe
[gyara sashe | gyara masomin]Ana zabar tsarin zaɓen kowace jiha ta amfani da tsarin zagaye biyu da aka gyara. Idan za a zabe shi a zagayen farko, dole ne dan takara ya samu yawan kuri’u da sama da kashi 25% na kuri’u a akalla kashi biyu bisa uku na kananan hukumomin Jiha da na kananan hukumomi.Idan babu dan takara da ya tsallake rijiya da baya,za a yi zagaye na biyu tsakanin wanda ya fi kowanne dan takara da dan takara na gaba wanda ya samu kuri’u masu yawa a mafi yawan kananan hukumomi.[13][14][15][16]
Majalisar Dattawa
[gyara sashe | gyara masomin]Sanatoci uku ne ke wakiltar jihar Kogi tun bayan dawowar mulkin dimokuradiyya a shekarar 1999 a majalisar dattawa inda Kogi ta gabas da Kogi ta yamma da kuma Kogi ta tsakiya suka samar da guda daya.[17][18][19]
Fitattun mutane
[gyara sashe | gyara masomin]- Ayegba Omaidoko,first Attah Igala.[20]
- Prosper Ochimana,mawaƙin bishara.[21]
- Danladi Mohammed Zakari,First Military Administrator of Kogi State, [22]Nigeria
- Halima Abubakar,Nollywood Actress.[23]
- Segun Adaju,dan kasuwa,Shugaba na Consistent Energy Limited kuma shugaban,Renewable Energy Association Nigeria(REAN).
- Pius Adesanmi,haifaffen Najeriya, farfesa dan kasar Kanada,marubuci, mai sukar adabi,satirist,kuma marubuci.[24]
- Smart Adeyemi,Sanata mai wakiltar mazabar Kogi ta yamma.[25]
- Nasir Ajanah,masanin shari'a wanda yayi aiki a matsayin babban alkalin jihar Kogi.
- SA Ajayi,Dan Jahar Najeriya wanda ya taimaka wajen sasanta Najeriya ta samu 'yancin kai.Tsohon ministan gandun daji, ministan ilimi,
- Seth Sunday Ajayi, masanin kimiyya, masani, kuma Farfesa na farko na Afirka Emeritus na Dabbobin Dabbobi.
- Esther Titilayo Akinlabi,Farfesa a Injiniya Injiniya kuma Darakta na Cibiyar Nazarin Rayuwa da Kimiyyar Duniya ta Pan African(PAULESI), Najeriya.Ta kasance Shugabar Sashen,Kimiyyar Injiniya Injiniya, Faculty of Engineering da Gina Muhalli,Jami'ar Johannesburg(UJ), Afirka ta Kudu.
- Shola Ameobi,tsohon kwararren dan wasan kwallon kafa ne wanda ya taka leda a matsayin dan wasan gaba.
- Tolulope Arotile(1995–2020), Matukin Jirgin Sama na Sojojin Sama na Najeriya.
- Sefi Atta,marubuci,marubuci,ɗan gajeren labari,marubucin wasan kwaikwayo,kuma marubucin allo.
- Abubakar Audu,farar hula na farko kuma gwamnan jihar sau biyu (1992-1993 da 1999-2003).
- Yahaya Bello,Gwamnan Jihar Kogi (2016 har zuwa yau).
- Joseph Benjamin,Actor.
- Darey-Darey Art Alade.[26]
- Abiodun Faleke,mai ba da shawara kan harkokin kasuwanci da dabaru kuma ɗan siyasa.
- Ibrahim Idris,tsohon gwamnan jihar (2003-2011).
- Jaywon,Musician.
- David Jemibewon,Manjo-Janar mai ritaya wanda ya taba rike mukamin gwamnan soji na rusasshiyar Jihar Yamma a yanzu,sannan kuma ya zama Ministan Harkokin ‘Yan Sanda a majalisar ministocin Shugaba Olusegun Obasanjo.
- Mercy Johnson,Jarumar Nollywood.
- Joseph Makoju,tsohon GM na NEPA.
- Dino Melaye, tsohon Sanata daga Kogi ta Yamma.
- Oladele John Nihi, tsohon shugaban majalisar matasan Najeriya 2019 - 2020. Mataimakin Shugaban Yammacin Afirka, Kungiyar Matasan Afirka ta Pan-African (2021 har zuwa yau).
- John Obaro, ɗan kasuwan fasaha, mai magana da jama'a, kuma wanda ya kafa SystemSpecs Nigeria Limited.
- Bayo Ojo, tsohon babban lauyan gwamnatin tarayyar Najeriya.
- Nike Davies-Okundaye, yar Najeriya batik kuma mai zane Adire.
- Jide Omokore, fitaccen dan kasuwa ne wanda ke da sha'awar kasuwancin mai / bincike, ruwa, sabis na jigilar kaya, karfe, injiniyan bushewa, da haɓaka kadarori.
- Edward David Onoja, tsohon shugaban ma'aikatan gwamna Yahaya Bello 2016 - 2019. Mataimakin Gwamnan Jihar Kogi (2019 har zuwa yau).
- Praiz, marubucin waƙa, Artist.
- Idris Wada, tsohon gwamnan jihar (2011-2016).
- Folashade Yemi-Esan, shugabar ma'aikatan gwamnatin tarayya.
- Ahmed Usman Ododo Gwamnan Jihar Kogi
- Salifu Joel mataimakin gwamnan Kogi
Hotuna
[gyara sashe | gyara masomin]- Cocin Winners chapel da ke a Okene, Jihar Kogi
- Wurin bauta a Ogbogbo
- Kogin Neja da ke a Jihar Kogi
- Malam Aminu Kano tare da Bello Ijumu
- Karamar hukumar Ankpa, Jihar Kogi
Manazarta
[gyara sashe | gyara masomin]Hanyoyin haɗi na waje
[gyara sashe | gyara masomin]- ↑ Onyeakagbu, Adaobi. "See how all the 36 Nigerian states got their names". Pulse.ng. Retrieved 25 December 2021.
- ↑ "This is how the 36 states were created". Pulse.ng. Retrieved 22 December 2021
- ↑ "Anger as 3 die in Bonny River boat mishap". Vanguard News. 20 November 2018. Retrieved 4 March 2022
- ↑ Tunji, Tobi (30 October 2024). "Rivers State got 60.44% of its total revenue from federal allocation in 2023". Nairametrics. Retrieved 28 May 2026.
- ↑ Abisola, Shojobi (11 November 2025). "Skyboo Express and Logistics Solidifies Global Dominance As Leading Asset-Light Modal Logistics Operator". Independent. Lagos, Nigeria. Retrieved 7 June 2026
- ↑ "Population 2006-2016". National Bureau of Statistics. Retrieved 21 December 2021
- ↑ "Politics as War: The Human Rights Impact and Causes of Post-Election Violence in Rivers State, Nigeria: Background: Root Causes of Violence in Rivers State". www.hrw.org. Retrieved 9 March 2021
- ↑ "Rivers state executive council approves fund for construction of the 10th flyover - Today FM 95.1". 28 December 2024. Retrieved 28 May 2026.
- ↑ Akanbi, Festus. "As Anambra, Kogi Join Oil-producing States". This Day. Retrieved 25 December 2021.
- ↑ "Human Development Indices". Global Data Lab. Retrieved 15 December 2021.
- ↑ Oguntoyin, J.S. (1987). A Geography of Nigerian Development. Ibadan: Heinemann.
- ↑ Onyedinefu, Godsgift (6 October 2022). "Motorists stranded, properties destroyed as Kogi battles 'worst flood'". Businessday NG. Retrieved 31 October 2022.
- ↑ Admin. "Assessment of the Impact of Climate Change on Land Use/Land Cover in Kogi State, Nigeria".
- ↑ "Kogi after 2012 floods". The Nation. Lagos, Nigeria
- ↑ Odogwu, Greg (28 September 2022). "Lokoja flood: 2012 and lessons not learnt". Punch Newspapers. Retrieved 29 July 2023.
- ↑ "Oil Rivers | region, Nigeria | Britannica". www.britannica.com. Retrieved 11 March 2022
- ↑ "'Kogi Lost Property Worth N63bn to Flood in 2012' - THISDAYLIVE". This Day. Retrieved 29 July 2023
- ↑ guelp (10 April 2024). "Discover 13 Captivating Facts About Kogi State". Kogi State Hub. Retrieved 19 May 2024.
- ↑ "Dailytrust News, Sports and Business, Politics | Dailytrust". Daily Trust. Retrieved 1 September 2022
- ↑ "Stalking Nollywood's beloved actress, Halima Abubakar". The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News. 5 September 2020. Retrieved 25 June 2021
- ↑ Simire, Michael (26 July 2021). "Energy crisis: How investment in renewables, distribution mechanisms can bridge deficit – Segun Adaju". EnviroNews Nigeria. Retrieved 26 December 2023.
- ↑ "Canadian varsity unveils centre in honour of Pius Adesanmi". Punch Newspapers. 17 February 2023. Retrieved 26 December 2023
- ↑ "Kogi CJ, who died in isolation centre, buried in Abuja". Punch Newspapers. 29 June 2020. Retrieved 26 December 2023.
- ↑ Adeolu (17 September 2019). "AJAYI, Mr. Samuel Aliyu (OFR)". Biographical Legacy and Research Foundation. Retrieved 25 June 2021.
- ↑ "Tolulope Arotile… Salute to superwoman who broke glass ceiling". The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News. 18 July 2020. Retrieved 25 June 2021
- ↑ "Soku oil field: Politics, law of who owns the land". Vanguard News. 21 December 2019. Retrieved 10 September 2021.
