Katsina (jiha)
|
Katsina State (en) Jihar Katsina (ha) | |||||
|
| |||||
|
| |||||
| Wuri | |||||
| |||||
| Ƴantacciyar ƙasa | Najeriya | ||||
| Babban birni | Jahar Katsina | ||||
| Yawan mutane | |||||
| Faɗi | 7,831,319 (2016) | ||||
| • Yawan mutane | 323.72 mazaunan/km² | ||||
| Harshen gwamnati | Turanci | ||||
| Labarin ƙasa | |||||
| Yawan fili | 24,192 km² | ||||
| Sun raba iyaka da | |||||
| Bayanan tarihi | |||||
| Mabiyi | Jihar Kaduna | ||||
| Ƙirƙira | 23 Satumba 1987 | ||||
| Tsarin Siyasa | |||||
| Majalisar zartarwa | Majalisar Zartarwa ta Jihar Katsina | ||||
| Gangar majalisa |
Katsina State House of Assembly (en) | ||||
| Bayanan Tuntuɓa | |||||
| Kasancewa a yanki na lokaci | |||||
| Lamba ta ISO 3166-2 | NG-KT | ||||
| Wasu abun | |||||
|
| |||||
| Yanar gizo | katsinastate.gov.ng | ||||



Katsina jiha ce a shiyyar Arewa Maso Yammacin Najeriya.[1] An kuma ƙirkiri jihar Katsina ne a shekarar 1987, lokacin da aka samar da ita daga jihar Kaduna. A yau, Jihar Katsina ta yi iyaka da Jihohin Zamfara da Kaduna da Kano da Jigawa, har ila yau Kuma Katsina tanada iyaka da Jamhuriyar Nijar. Ana yi mata laƙabi da "Ta Dikko Ɗakin Kara", kuma ana yi wa Katsinawa kirarin "Kunya gareku ba dai tsoro ba". Babban birnin jihar da garin Daura, an bayyana su daga cikin "tsofaffin mazaunun al'adu da Musulunci da kuma ilmantarwa" a Najeriya.
Jihar Katsina, tana da mazauna har sama da 5,800,000 a ƙidayar shekarar dubu biyu da shidda (2006). Jihar Katsina ce ta biyar (5) mafi girma acikin Jerin yawan haɓakar jama'a a jihohi biyar mafi girma a cikin ƙasar ta Nijeriya, cikin yawan jama'a, duk da kasancewarta ta bakwai daga cikin Jihohi 17 mafi faɗin ƙasa daga cikin jihohi 36 na tarayyar Najeriya. Ta fuskar adadin ƙabilu kuwa, jama'a, Fulani sun fi kowace ƙabila yawa a jihar, kuma mafi yawancin mutanen Jihar Katsina suna bin koyarwar addinin Musulunci. A shekarar 2005, [2] A shekarar 2005,[3][4]Katsina ta zama jiha ta biyar a Najeriya da ta yi amfani da tsarin Shari'ar Musulunci.
Gwamnan jihar Katsina na yanzu shi ne Dr.Dikko umar radda, dan jam’iyyar "All Progressives Congress"Ana ɗaukar Jihar a matsayin babbar cibiyar siyasar Muhammadu Buhari, ɗan asalin garin Daura, wanda ya lashe zaɓen shugaban ƙasa na shekarar 2019 da kusan kashi 80% na ƙuri’un mutanen jihar. [5]
Jihar Katsina na ɗaya daga cikin Jihohin Najeriya da ke fama da matsalar ta'addanci. Wacce ta fara a shekarar 2020. Kungiyar yan ta'adda da yan fashi da garkuwa da mutane sun yi garkuwa da yara sama da 300 a ƙaramar hukumar kankara.[6][7]
Samfuri:Infobox Nigerian State
Jihar Katsina
[gyara sashe | gyara masomin]Jiha da Wuri
[gyara sashe | gyara masomin]Jihar Katsina tana a arewa maso yammacin Najeriya, tana da fadin kusan 23,938 zuwa 24,192 km². Ta kasance tsakanin latitudodin 11°08′ N zuwa 13°22′ N, da longitudodin 6°52′ E zuwa 9°20′ E. Jihar na da iyaka da Jamhuriyar Nijar a arewa, Jigawa da Kano a gabas, Kaduna a kudu, da Zamfara a yamma.
Tarihi
[gyara sashe | gyara masomin]An kafa Jihar Katsina a ranar 23 ga Satumba, 1987, daga Jihar Kaduna da aka rushe. Katsina ta yi tarihi a matsayin ɗaya daga cikin tsofaffin Hausa Bakwai (gari-gari na Hausa Bakwai), da Emirate na Katsina da Daura. Mutanen jihar sun fi yawa daga cikin Hausa da Fulani, kuma Musulunci shine addini mafi rinjaye.
Yawan Jama’a da Gudanarwa
[gyara sashe | gyara masomin]A censa na 2006, yawan mutanen Jihar Katsina ya kai kusan 5,792,578. Duk da haka, gwamnatin jihar ta kiyasta yawan jama’a ya wuce 8 miliyan yanzu. Jihar na da Kananan Hukumomi 34 (LGAs).
Yanayi (Climate)
[gyara sashe | gyara masomin]Jihar na da yanayin semi-arid zuwa na nahiyar ƙasa, wanda ke da kakar ruwan sama da kuma kakar bushewa. Ruwan sama a jihar na bambanta: a arewarta yana tsakanin 600–700 mm, yayin da a kudancin zai iya kai 1,000 mm. Matsakaicin zafin yawan shekara ya kasance tsakanin 21 °C zuwa 30 °C.
Tattalin Arziki
[gyara sashe | gyara masomin]Noma shine ginshiƙi na tattalin arzikin jihar. Ana noma manyan amfanin gonar kamar dawa (millet), gero (sorghum), masara, gyada (groundnuts), da auduga (cotton). Kiwo (shanu, awaki, tumaki) na ɗaya daga cikin manyan hanyoyin samun arziki. Akwai kuma ma’adanai a jihar kamar granite, basalt, ƙarfe, da lu’u‑lu’u. Masana’antu kanana kamar masana’antar ƙarfe (steel rolling), injinan fulawa (flour mills), da masana’antar dinki suna aiki a jihar. Amma duk da haka, jihar na fuskantar ƙalubale na talauci; bayanai daga Manufofin Tattalin Arziki na Jihar sun nuna cewa yawan mutane masu talauci multidimensional ya yi yawa.
Al’adu da Jama’a
[gyara sashe | gyara masomin]Katsina na da al’adu masu yawa, ciki har da ilimin Musulunci, sana’o’in gargajiya kamar aikin fata (leather), dinki, tukwane, da zane-zane. Bikin Durbar, musamman a lokacin bukukuwan Musulunci, na daga cikin manyan al’adun jihar. Tsofaffin shugabannin gargajiya na cikin tsarin sarauta na Emir a Emirate na Katsina da Daura.
Ilmi
[gyara sashe | gyara masomin]Wasu daga cikin jami’o’i masu muhimmanci a Katsina sun haɗa da:
- Jami’ar Umaru Musa Yar’adua
- Federal University Dutsin‑Ma
- Hassan Usman Katsina Polytechnic
Hakanan akwai manyan makarantu na koyarwa (teacher‑training colleges) da makarantu na addinin Musulunci waɗanda ke da tarihi mai zurfi.
Ci Gaba da Ayyuka
[gyara sashe | gyara masomin]Jihar na da yawancin ruwa (water bodies) da ke tallafawa aikin ban ruwa (irrigation) don noma. Sai dai ci gaban masana’antu da tattalin arziki gaba ɗaya yana fama da wasu ƙalubale na rashin manyan masana’antu da rashin wadatar jari sosai.
Majiyoyi
[gyara sashe | gyara masomin]- ↑ "Home | Institute of International Studies". iis.berkeley.edu. Retrieved 2021-03-07.
- ↑ Cite error: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedahram - ↑ "CNN.com - Woman sentenced to stoning freed - Feb. 23, 2004". edition.cnn.com. Retrieved 2021-03-07.
- ↑ "Katsina adopts Sharia". The New Humanitarian (in Turanci). 2000-08-01. Retrieved 2021-03-07.
- ↑ "Buhari Wins Katsina with 1.2m Votes". THISDAYLIVE (in Turanci). 2019-02-25. Retrieved 2021-03-07.
- ↑ "More than 300 schoolchildren are abducted in Nigeria". The Economist. 2020-12-19. ISSN 0013-0613. Retrieved 2021-03-07.
- ↑ "Gunmen kidnap 'hundreds' of schoolboys in central Nigeria". France 24 (in Turanci). 2021-02-17. Retrieved 2021-03-07.
Samfuri:Infobox Nigerian State


Akwai kuma hoton gado (heritage) na jihar:

Demography
[gyara sashe | gyara masomin]Fulani sun fi kowace kabila yawa.[1]
Addini
[gyara sashe | gyara masomin]Galibin mutanen Jihar Katsina musulmai ne,[2][3]Samfuri:Fix-span The Church of Nigeria has a Diocese of Katsina.[4] kuma Gobarau Minaret muhimmin gini ne a birnin Katsina (kuma tarihi ya tabbbatar da cewa an ginata ne domin amfanin addinin musulunci). Jihar Katsina, har yanzu tana aiwatar da Shari'a a duk faɗin jihar. Akwai kuma Cocin na Najeriya yana da Diocese na Katsina. Cocin Redeemed Christian Church of God da Cocin Roman Katolika suna nan a cikin jihar.[5]Samfuri:Failed verification[6] Samfuri:Infobox Nigerian State
Demographics
[gyara sashe | gyara masomin]- **Kabilu:** Hausa (mafi yawa), Fulani, da ƙananan ƙabilu.
- **Harsuna:** Hausa (major), Fulfulde (minor), English (official).
- **Addini:** Musulunci (mafi rinjaye), da Ƙananan al’ummomi na Kiristanci.
Yanayi (Climate)
[gyara sashe | gyara masomin]Jihar na da yanayin semi-arid zuwa na nahiyar ƙasa, wanda ke da kakar ruwan sama da kuma kakar bushewa. Ruwan sama a jihar na bambanta: a arewarta yana tsakanin 600–700 mm, yayin da a kudancin zai iya kai 1,000 mm. Matsakaicin zafin yawan shekara ya kasance tsakanin 21 °C zuwa 30 °C.
| Watan | Matsakaicin Zafi (°C) | Ruwan Sama (mm) |
|---|---|---|
| Janairu | 21 | 5 |
| Fabrairu | 22 | 5 |
| Maris | 25 | 10 |
| Afrilu | 28 | 20 |
| Mayu | 30 | 60 |
| Yuni | 28 | 100 |
| Yuli | 27 | 150 |
| Agusta | 27 | 150 |
| Satumba | 27 | 100 |
| Oktoba | 28 | 50 |
| Nuwamba | 25 | 15 |
| Disamba | 22 | 5 |
Tattalin Arziki
[gyara sashe | gyara masomin]Noma shine ginshiƙi na tattalin arzikin jihar. Ana noma manyan amfanin gonar kamar dawa (millet), gero (sorghum), masara, gyada (groundnuts), da auduga (cotton). Kiwo (shanu, awaki, tumaki) na ɗaya daga cikin manyan hanyoyin samun arziki. Akwai kuma ma’adanai a jihar kamar granite, basalt, ƙarfe, da lu’u‑lu’u. Masana’antu kanana kamar masana’antar ƙarfe (steel rolling), injinan fulawa (flour mills), da masana’antar dinki suna aiki a jihar. Amma duk da haka, jihar na fuskantar ƙalubale na talauci.
Transport
[gyara sashe | gyara masomin]Jihar tana da hanyoyin mota masu muhimmanci da ke haɗa ta da Kano, Abuja, da Niger. Railway: Layin dogo daga Kano zuwa Katsina (ana aiki). Filayen jirgin sama: Filin jirgin sama na Katsina yana aiki don jigilar cikin gida da kasuwanci.
Ilmi
[gyara sashe | gyara masomin]Wasu daga cikin jami’o’i masu muhimmanci a Katsina sun haɗa da:
- Jami’ar Umaru Musa Yar’adua
- Federal University Dutsin‑Ma
- Hassan Usman Katsina Polytechnic
Hakanan akwai manyan makarantu na koyarwa da makarantu na addinin Musulunci waɗanda ke da tarihi mai zurfi.
Al’adu da Jama’a
[gyara sashe | gyara masomin]Katsina na da al’adu masu yawa, ciki har da ilimin Musulunci, sana’o’in gargajiya kamar aikin fata (leather), dinki, tukwane, da zane-zane. Bikin Durbar, musamman a lokacin bukukuwan Musulunci, na daga cikin manyan al’adun jihar. Tsofaffin shugabannin gargajiya na cikin tsarin sarauta na Emir a Emirate na Katsina da Daura.
Tourism & Landmarks
[gyara sashe | gyara masomin]- Gidan Korau (Emir’s Palace)
- Masallacin Katsina (Friday Mosque)
- Kurfi Market da sauran kasuwanni
- Bukukuwan Durbar da sauransu
Healthcare
[gyara sashe | gyara masomin]- Federal Medical Centre Katsina
- General Hospital Katsina
- Rukuni na cibiyoyin lafiya a ƙauyuka
Notable People
[gyara sashe | gyara masomin]- Umaru Musa Yar’adua – tsohon shugaban Najeriya
- Mahmud Tukur – Malami da dan siyasa
- Wasu ‘yan kasuwa da masu sana’a masu tasiri a jihar
Ci Gaba da Ayyuka
[gyara sashe | gyara masomin]Jihar na da yawancin ruwa (water bodies) da ke tallafawa aikin ban ruwa (irrigation) don noma. Sai dai ci gaban masana’antu da tattalin arziki gaba ɗaya yana fama da wasu ƙalubale na rashin manyan masana’antu da rashin wadatar jari sosai.
Majiyoyi
[gyara sashe | gyara masomin]- ↑ Nkromah, Gamal. "Nigeria fastened with nails". Al-Ahram Weekly Online. Al-Ahram Weekly. Archived from the original on 2007-05-04. Retrieved 2007-04-24.
- ↑ Sani, Abubakar (2004). The Great Province. Lugga Press. pp. 174–176. ISBN 9782105481.
- ↑ "AFRICA | Nigeria's Katsina state adopts Sharia". BBC News. Retrieved 2021-11-21.
- ↑ "Church of Nigeria: Diocese of Lagos". Archived from the original on January 11, 2011.
- ↑ "RCCG Katsina/Jigawa province celebrates". Archived from the original on 2011-10-08. Retrieved 2011-08-22.
- ↑ "Two churches destroyed in Bauchi State, Nigeria". Retrieved 22 May 2017.
Kananan hukumomin
[gyara sashe | gyara masomin]Jihar Katsina ta ƙunshi kananan hukumomi har talatin da huɗu (34) ga su nan kamar haka:Bakori, Batagarawa, Batsari, Baure, Bindawa, Charanchi, Dan Musa, Dandume, Danja, Daura, Dutsinma, Dutsi, Faskari, Funtua, Ingawa, Jibia, Kaita, Kankara, Kankia, Katsina, Kurfi, Kusada, Mai'adua, Maiyama, Malumfashi, Mani, Mashi, Matazu, Musawa, Rimawa, Safana, Sandamu, and Zango.
Kuma Sannan kowa ce karamar hukuma ta na wakilin ta kamar yan majalissu da ciyamomi kansiloli da sauransu.[1]
Ilimi[gyara sashe | gyara masomin]Jihar Katsina cibiya ce ta ilimin boko dana yau da kullum. A halin yanzu tana da kwalejin Ilimi ta tarayya ta Katsina,[2] is a public university owned by the state government. Al-Qalam University, the first Islamic university in Nigeria is privately owned. Federal University, Dutsin-Ma[3] is owned by the federal government as well as Federal College of Education, Katsina[4] (affiliated to Bayero University Kano[5]). Kwalejin Kimiyya ta Kwalejin Hassan Usman Katsina, da Kwalejin ilimi ta tarayyar Najeriya Federal Polytechnic Daura[6] da Jami'ar myTarayya ta Dutsin-Ma, jami'ar gwamnatin tarayya ta jihar katsina, wadda aka sauya mata suna zuwa marigayi Shugaba ƙasa Umaru Musa Yar' adua, Jami'yar Umaru Musa Yar'adua, Jami'ar Alqalam ta Katsina Yusufu Bala Usman College of Legal, and General Studies, Daura da Makarantar Nazarin Karatu da Gyara, Funtua (SBRS / ABU Funtua) da Kwalejin Ilimi ta Isa Kaita Dutsin-Ma, da ke garin Dutsin-ma. A takaice dai akwai cibiyoyin bayar da digiri har guda bakwai a cikin jihar mallakar hukumomi daban daban-d.a. Cn cibiyoyin sune Jami'ar Umaru Musa Yar' adua[7], mallakar gwamnatin jihar. Jami'ar Alqalam Katsina, jami'ar Musulunci ta farko a Najeriya kuma mallakar ta ce. Jami'ar Tarayya ta Dutsinma, mallakar gwamnatin tarayya. Kwalejin Ilimi ta Tarayya ta Katsina (wacce ke da alaƙa da Jami'ar Bayero ta Kano). National Open University of Nigeria, Isa Kaita College of Education Dutsinma (wacce ke da nasaba da Jami'ar Ahmadu Bello, Zariya), kwalejin ilimi ce ta jihar. Cibiyar Cherish Batsari, wata jami'a mai zaman kanta ta ba da digiri a kwasa-kwasan kiwon lafiya. [8] Tasirin annobar COVID-19 a jihar Katsina[gyara sashe | gyara masomin]Duk da matakan da gwamnatin jihar ta ɗauka na hana yaɗuwar cutar COVID-19 a cikin jihar, a ranar bakwai ga watan Afrilun shekerar dubu biyu da shirin (2020). Wani likita a karamar hukumar Daura ya mutu sakamakon kamuwa da cutar da ke da alaƙa da Corona virus kuma an yi wa danginsa gwaji mai kyau. Daga baya, daya daga cikin majiyyatan likitan shima ya mutu. Don dakile yaduwar cutar, gwamnatin jihar ta bada umarnin kulle a cikin jihar tare da tura 'yan sanda don tabbatar da bin doka. Ko yaya, akwai lokuta da suka saba wa wannan umarni kuma mutane na zargin gwamnati da kulle wuraren ibada kamar su coci-coci da masallatan Juma'a yayin da manyan kasuwanni irin su 'Yar Kutungu, Himata, Greenhouse, Mudassir da sauransu ke aiki. An yi arangama tsakanin ‘yan sanda da matasa a karamar hukumar Kusada wanda ya yi sanadiyyar mutuwa da kame fararen hula. Fitattun mutane daga jihar Katsina[gyara sashe | gyara masomin]
Manazarta[gyara sashe | gyara masomin]
|

